Кіріспе

1,2,4 Тригидроксиантрахинон, көбінесе пурпурин деп аталады, антрахинон. Бұл табиғатта кездесетін қызыл-сары бояу. Ол 9,10 антрахинонды үш сутек атомын гидроксил (OH) топтарымен алмастыру арқылы алынады. Пурпурин verantin, түтінді қоңыр G, гидроксилизар қышқылы және C. I. 58205 деп те аталады. Ол классикалық "мадер көлі" немесе Құлпынай қызылы (Rose Madder) пигментінің шағын құрауышы болып табылады.

Тарих

Маддер түбі кем дегенде б.з.д. 1500 жылдан бері маталарды бояу үшін қолданылып келеді. 1826 жылы Пьер Робике мен Колин атты екі француз химигі порпурин мен ализаринді түбірден бөліп алды. 1868 жылы Грэбе мен Либерман оларды антрацен туындылары екенін анықтады. Олар сондай-ақ бром-антрахиноннан ализарин синтездеді, бұл М. Ф. Де Лаланд бұрын жариялаған ализаринді пурпуринге айналдыру процесімен бірге пурпуринге алғашқы синтетикалық жол ашты. ОХ топтарының орналасуын Байер мен Каро 1874–1875 жылдары анықтады.

Табиғи пайда болуы

Пурпурин маддер өсімдігінің (Rubia tinctorum) тамырларында ализаринмен (1,2 дигидроксиантрахинонмен) бірге кездеседі. Шындығында, тамырларда бояғыштардың түссіз гликозидтері болады.

Қасиеттері

Пурпурин – кристалды қатты зат, қызыл-сары түсті ине тәрізді кристалдар түзеді және балқиды. Ализариннен айырмашылығы, пурпурин алюминий сульфатының ерітіндісінде қайнату арқылы ерітіледі, одан оны қышқылмен тұндыруға болады. Осы процедураны екі бояуды бөлу үшін пайдалануға болады. Көптеген дигидрокси және тригидроксиантрахинондар сияқты, пурпурин де іш жүректі тазартады, бірақ 1,2,7 тригидроксиантрахинон (антрапурпурин) сияқты 1/20 есе тиімді.

Қолданылуы

Пурпурин – мақтаға басып шығаруға арналған жылдам бояғыш, және түрлі металл иондарымен кешендер жасайды. Күн сәулесіне ұшырағанда ализаринге қарағанда тезірек сарғышады. Кобальтты жою – қауіпті материалды жоюды, батареяларды бөлме температурасында өндіруді және батареяларды қайта өңдеу құнын төмендетуді білдіреді. Егілген маддерден пурпурин алу оңай шаруа; әлде керісінше, химиялық затты зертханада синтездеуге болады.