Кіріспе

Польша хасидтік әулеті

Санц (немесе Цанц) – Галициядағы Санц (Новый Сач) қаласынан бастау алған хасидтік әулет. Әулеттің негізін ребби Хаим Халберштам (1793–1876) қалады, ол Новый Сач қаласының раввині және «Диврей Хаим» еңбегінің авторы болды, сондай-ақ осы атпен де белгілі. Раввин Хаим Ропшицтің раввині Нафтали Цвидің шәкірті болған. Ол раввин Нафтали Цвидің күйеу баласы, Ропшицтік раввин Ашер Ешаяның қайтыс болғаннан кейін өз әулетін ашты. Оның дүниеден озғаннан кейін (25 нисан 5636, 19 сәуір 1876), оның алты ұлы мен жеті күйеу баласы, раввин ретінде қызмет еткен қалаларда жаңа есімдермен аулалар құрды, ал олардың хасидтері бөлініп кетті, бірақ көпшілігі оның үлкен ұлы Шинова раввині Ехезекел Шрага Халберштамға жиналды. Оның төртінші ұлы, раввин Ахарон, Санцта раввин және ребби болып қызмет етті, бірақ ол «Крейз раввині», яғни провинция раввині деп аталды, бұл атақты ол әкесінің тірілігінде-ақ алған еді. Келесі буындарда әулет аулаларында бөліністер болды, әулеттен ондаған түрлі соттар құрылды және Холокостқа дейін бар болды.

Санц қозғалысының кітаптары

Санц әулетінің ең қастерлі хасидтік еңбектері – раввин Хаим Халберстамның (Цанцтан) «Диври Хаим» және оның ұлы раввин Ехезекел Шрага Халберстамның «Диври Йечезкель» еңбектері болып табылады.

Аттар

Польшадағы Санц атауын Франциядағы Сенс қаласымен шатастырмау керек, оның тағы бір аты – Шанц, мысалы, Талмудтың белгілі түсіндірушілерінің тақырыбындағы «Тосфос Шанц». Шанц кейде Шантц деп те жазылады.