Кіріспе

Славян грек-латын академиясы (Славяно греко латинская академия) – Мәскеудегі алғашқы жоғары білім беру мекемесі.

Басталуы

Академияның құрылуы Переяслав шартынан кейін Сол жақ Украинаның Мәскеу мемлекетіне қосылуының нәтижесі ретінде қарастырылуы мүмкін. Федор Ртищевтің қолдауымен Епифаний Славинецкий және басқа да білімді монахтар Киевтен Мәскеуге көшіп келіп, онда білімге деген құштарлықты әкелді. Украина және Польшаның ықпалы патша Федор III сарайында басым болды. 1682 жылы ол Сильвестр Медведев жасаған академияның жарғысына қол қойды. Академия 1685-1687 жылдары екі грек бауыр – Иоанник және Софроний Лихудтың басшылығымен 70-тен астам студенті бар Зайконоспасский монастырының ғимаратында ұйымдастырылды. Академия Патриарх Приказының қамқорлығына берілді. Оқу бағдарламасы деңгейлерге («мектептерге») бөлінді, оның ішінде славян және грек жазуы, жеті либералдық өнер (septem artes liberales) және теология кірді. Академияның өзі «Грекиялық-латын мектебі» немесе «Спас мектептері» (Спасские школы) деп аталды. Лихуд бауырлары жұмыстан босатылғаннан кейін Николай Семенов (Головин) академияда оқытушы болды. 18-шы ғасырдың басына қарай Славян грек-латын академиясында 200-ден астам студент оқыды. 1701 жылы Ұлы Петр оны мемлекеттік академияға айналдырды. Академия президенті, салтанатты дін қызметкері Палладий (Роговский) Батыс Еуропаның білім беру тәжірибесімен таныс Львов және Киев семинарияларының (сонымен аталған «бауырластық мектептерінің») түлектерін Славян грек-латын академиясында оқытуға шақырды. Осыдан кейін латын тілі оқу орнының басты оқыту тіліне айналды.

Ұйым

Оқу бағдарламасы екі негізгі кезеңнен тұрды, оның ішінде бастапқы кезең (грамматика, арифметика, география, тарих, тілдер, догматизм немесе теология) және жоғары кезең (өлең теориясы, риторика, философия, теология). Оқу процесінің барлығы 12-ден 15 жылға дейін жалғасты. Білім беру жүйесі Батыс Еуропа университеттеріне ұқсас болды. Славян грек-латын академиясы теологтар ғана емес, сондай-ақ мемлекеттік қызметке қажетті мамандарды, мысалы, медицина қызметкерлері мен аудармашыларды да даярлады. Петр I билігі тұсында академия көптеген жаңа әлемдік білім беру ошақтарынан өзгеше, жоғары діни білім беретін мекемеге айнала бастады. 1721 жылы Славян грек-латын академиясы Киелі Синодтың қамқорлығына берілді.

18 ғасырда

XVIII ғасырдың бірінші жартысында оның түлектерінің арасында алғашқы орыс академиктері Михаил Ломоносов пен Василий Тредяковский, ақын Антиох Кантемир, сәулетші Василий Баженов, географ Степан Крашенинников, химик Дмитрий Виноградов болды. Платон II Мәскеу митрополиті сайланғанда (1775 ж.), академиялық бағдарламаға заң, шіркеу тарихы, медицина, сондай-ақ ежелгі және жаңа еуропа тілдерінің таңдаулары кеңейтілді. Православие діні туралы балаларға арналған танымал кітаптарды басып шығару да қайта жанданды. 1775 жылы академияның ресми атауы Славян-грек-латын академиясы болып өзгерді. Ол Троицкая Сергиева лаврасының теологиялық семинариясымен бірлесіп жұмыс істеді. 1814 жылы Славян-грек-латын академиясы Діни академияға (теологиялық академия) айналдырылып, Троице-Сергиева лаврасына көшірілді.

XIX ғасырда

XIX ғасырда академия орыс православие шіркеуінің басты теологиялық мектебі ретінде өз қызметін жалғастырды. Оның профессорларының қатарында тарихшы Василий Ключевский және христиан философы Павел Флоренский болды. 1892 жылдан бері академия орыс православиесіне арналған "Богословский вестник" журналын жариялап келеді (бұрынғы редакторлары Горский Платонов және Павел Флоренский).

Кеңес дәуірі

Большевиктер 1918 жылы Троице-Сергиева лаврасындағы академияны жапты. Академияның бірқатар профессорлары (оның ішінде оның бұрынғы ректоры архиепископ Феодор (Поздеевский), профессорлар И.В. Попов және Павел Флоренский) Мәскеудегі бейресми Жоғары теологиялық мектепке көшті, бірақ студенттердің саны азайып қалды. 1943 жылдың қыркүйегінде, Екінші дүниежүзілік соғыстың қақпасында, Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин Ресей православие шіркеуінің үш митрополитімен (Сергий, Алексий және Николай) кездесіп, православие шіркеуімен ынтымақтастық жаңа саясатын белгіледі. Ол Жоғары діни мектепті ресми мойындап, қайта ашуға уәде берді. Уәде етілген мектеп 1944 жылдың 14 маусымында Новодевичье монастырында Теологиялық институт ретінде ашылды. Бұл Кеңес Одағындағы алғашқы ресми теологиялық мектеп болды. Бағдарламаны Саратов архиепискобы Григорий (Чуков) дайындады, ал алғашқы ректоры С.В. Савинский болды. 1946 жылы Теологиялық институт Мәскеу семинариясы мен Мәскеу теологиялық академиясына айналдырылды. 1947 жылы академия кандидаттық, докторлық және профессорлық атақтар беру құқығын алды. 1949 жылы Мәскеу теологиялық академиясына Троице-Сергиева лаврасындағы бастапқы ғимараттарын қайтаруға рұқсат берілді, онда олар қазірге дейін діни студенттерге білім беруде. Ресей православие шіркеуінің көптеген қазіргі епископтары мен теологтары осы академияны бітірген.