Кіріспе

Тұжырымдамалық бақылау теориясы психотерапиясы. Деңгейлер әдісі (MOL) – тұжырымдамалық бақылау теориясына (PCT) негізделген психотерапияға (немесе когнитивтік-мінездік терапияға) когнитивтік тәсіл. MOL қолданып, психотерапевт пациенттің назарын қабылдаудың жоғары деңгейлеріне ауыстыруға көмектеседі, соның арқасында қақтығыстарды шешуге және жаңадан ұйымдастыруға жағдай жасалады.

Тарих

Деңгейлер әдісі – түсініктерді бақылау теориясының қолданысы, теориялық негізі негізінен кибернетика және инженерия салаларында жатыр. Деңгейлер әдісін алғаш рет Уильям Тревал Пауэрс 1973 жылғы «Мінез-құлық: Түсінікті бақылау» кітабында жасады. Бірақ, редактор Пауэрсті кітап жарыққа шығар алдында Деңгейлер әдісін талқылайтын тарауды алып тастауға көндірді. Дегенмен, Пауэрс осы техниканы ауызша түрде, әсіресе Басқару жүйелері тобында таратып жүрді. 1990 жылдары Нью-Джерси штатындағы (АҚШ) Дэвид Голдштейн пациенттермен клиникалық тәжірибеде Деңгейлер әдісін қолдана бастады. Кейін 1990 жылдары австралиялық психолог Тимоти А. Кэри Деңгейлер әдісіне қызығушылық танытты. Кэри, негізінен Деңгейлер әдісін сынап көру мақсатында клиникалық психология ғылымдарының докторы ғылымын бітірді.

Теория

ПТТ психологиялық бұзылуларға пайдалы көзқарас ұсынады, қанағаттанарлық психологиялық функциялаудың табысты басқару ретіндегі моделін ұсынады. Дисфункция – сәтті басқарудың бұзылуы ретінде түсіндіріледі, ал ауырсыну – маңызды оқиғаларды басқара алмаудан туындайтын сезім. Ауырсыну белгілерін проблеманың өзі деп қарастыруға тырысылмайды. ПТТ тұрғысынан, басқару қабілетін қалпына келтіру ауырсынудың себебін жояды. Ішкі қақтығыс өзара қақтығысқан екі жүйеге де басқаруды жоққа шығару әсерін тигізеді. Қақтығыс көбінесе уақытша болады. Егер қақтығыс созылмалы сипатқа ие болса, психологиялық бұзылу белгілері пайда болуы мүмкін.

Әдіс

Негізгі процесс – "фоновые ойларды" тану, оларды алдыңғы планға шығару арқылы жоғары деңгейдегі бақылау жүйелеріне назар аудару, содан кейін жаңа алдыңғы план ойлары зерттеліп жатқанда, тағы да көбірек фоновые ойларға назар салу. Егер деңгейге көтерілу процесі кез келген қақтығыстарсыз аяқталса, терапия қажеттігі аяқталуы мүмкін. Бірақ, егер осы "бір деңгей жоғары" процесі тоқтап қалса, қақтығыс пайда болған болуы мүмкін, ал зерттеуді қақтығысты тудыруға жауапты жүйелерді табуға бағыттап, қақтығыспен тікелей байланысты симптомдар мен күш-жігерге алаңдаудан аулақ болуға болады.

Зерттеу

Бірінші эпизодты психозбен ауыратын адамдар арасында жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын сынақ соңғы бақылау кезінде қатысушылардың 97% құрамында қалғанын көрсетті, бұл жобаның сәтті жүзеге асырылғанын білдіреді. Қатысушылардан алынған кері байланыс осы топ үшін жасалған араласудың бастапқы нәтижелерін растады. Бұл тәсіл ұйқы бұзылыстарын және өзіне-өзі зиян келтіру ойларын емдеуде де тиімді болуы мүмкін.