Кіріспе

Карл Роза опера компаниясы 1873 жылы неміс туған музыкалық импресарио Карл Роза және оның әйелі, британдық опералық сопрано Еуфросина Парепа Роза Лондонда және Ұлыбритания провинцияларында ағылшын тілінде опера қою мақсатымен құрылды. Компания Ұлыбританияда көптеген операларды тұңғыш рет сахнаға қойды, белгілі опера жұлдыздары мен жас әншілерді жұмысқа алып, қолжетімді бағадағы билеттер арқылы жаңа опера көрермендеріне жол ашты. Розаның 1889 жылы қайтыс болуына қарамастан, компания 1960 жылға дейін ағылшын тілінде гастрольдік операларды ұсына берді, бірақ қаржы тапшылығынан жабылуға мәжбүр болды. 1997 жылы компания қайта құрылып, негізінен Гилберт пен Салливанның жеңіл опералық туындыларын қойды. Компания "Британия тарихындағы ең ықпалды опера компаниясы болды" деп айтуға болады.

Өмірбаян

Карл Роза Карл Август Николаус Роуз Германияның Гамбург қаласында, жергілікті кәсіпкердің ұлы ретінде дүниеге келді. Бала кезінде скрипкада өте талантты болған Роза Лейпциг және Париж консерваторияларында оқыды. 1863 жылы ол Гамбургте концертмейстер болып тағайындалды, онда оған кейде дирижерлік тағайындаулар да түсті. Көп ұзамай ол Англия мен Америка Құрама Штаттарында дирижер ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 1866-1867 жылдардағы американдық гастроль кезінде, шотланд опералық сопраносы Евфросина Парепаны қамтитын концерттік труппаны дирижерлік етіп жүргенде Роза мен Парепа үйленді. 1869-1872 жылдары Роза мен оның әйелі Америка бойынша өз опералық труппасымен гастрольдік сапармен болды, Парепа – жұлдыз, ал Роза – дирижер. Олар операны бұрын ешқашан көрмеген жерлерге жеткізді, итальян операларын ағылшын тілінде орындады, бұл оларды американдық көрермендерге түсініктірек етті.

Алғашқы жылдар

1872 жылы Розалар Англияға оралып, Еуропа мен Мысырды да аралады. Содан кейін Англия мен Ирландияда гастрольдік сапарлар жасады. Розаның саясаты операларды ағылшын тілінде қою болды, және компания осы тәжірибені сақтап қалды. Парепа ауырып, 1874 жылдың қаңтарында қайтыс болды. Компанияның алғашқы лондондық маусымы 1875 жылдың қыркүйегінде Принцесс театрында ашылды, онда Моцарттың «Фигароның үйленуі» қойылды, Фигаро рөлінде Чарльз Сантли, ал Сусанна рөлінде Роза Герси өнер көрсетті. 1876 жылы Роза екінші лондондық маусымын ұйымдастырды, онда Вагнердің «Ұшқан голландық» операсы алғаш рет ағылшын тілінде қойылды, Сантли бас рөлде болды. Оның сәтті туындыларының ішінде Черубинидің «Les deux journées» (1875); Сантли бас рөлде ойнаған «Ұшқан голландық» (1876); Селина Долароның бас рөлде ойнаған және Дюрвард Лелидің Дон Хосе рөліндегі «Кармен» (1879) опералары болды; сондай-ақ «Риенци» (1879), «Лохенгрин» (1880), «Таннхаузер» (1882) опералары қойылды. Альберто Рандеггер 1879 жылдан 1885 жылға дейін компанияның музыкалық директоры болды, ал Густав Слапофски 1897 жылдан 1900 жылға дейін бас дирижер қызметін атқарды. Компания ағылшын композиторларының жаңа туындыларын да ынталандырып, қолдады. Компания тапсырыс берген опералардың алтауы: 1876 жылы Фредерик Хаймен Коуэннің «Паулин» операсы, 1883 жылы Артур Горинг Томасның «Эсмеральда» операсы, 1883 жылы «Коломба», 1884 жылы Чарльз Вильерс Стэнфордтың «Кентерберийлік саяхатшылар» операсы, 1886 жылы Александр Маккензидің «Трубадур» операсы және 1887 жылы Фредерик Кордердің «Нордиза» операсы. Уоллес, Майкл Балф және Джулиус Бенедикттің бұрынғы ағылшын опералары да компанияның репертуарына енді – «Богемиялық қыз» және «Маритана» сияқты стандартты туындылармен қатар, Балфтың «Сатанелла» (1858) және Уоллестің «Лурлайн» (1860) сияқты жақсы танылмаған опералар да қойылды. Өлімінен екі жыл бұрын Роза опералық кәсіпорнын шектеулі серіктестікке айналдырды, және ол қайтыс болған кезде компанияның қаржылық және көркемдік жағдайы жақсы болды. Гамильтон Кларк 1893 жылы компанияның дирижері болып тағайындалды. 1897 жылы компания композитордың қатысуымен Манчестерде Пуччинидің «Богема» операсын алғаш рет британдық сахнада қойды. Содан кейін компания «Ковент-Гарденде» маусым өткізіп, «бұқаралық» көрерменді операға тарту мақсатында билет бағасын төмендетті. 1900 жылы компания қаржылық қиындықтарға тап болды, одан дирижер Уолтер ван Норден және оның інісі Альфред құтқарып қалды, олар компанияны өздеріне қаратып алып, қаржылық және көркемдік стандарттарды жаңартты. Компания 1907–1908 және 1909 жылдары «Ковент-Гарденде» екі маусым ұсынды, оның ішінде Евгений Гуссенс II дирижерлік еткен «Таннхаузер» және «Тристан мен Изольда» операларының жаңа қойылымдары болды. Компания Бірінші дүниежүзілік соғыстан және 1916 жылы Уолтер ван Норденнің күрт қайтысынан аман қалды, содан кейін британдық провинциялар бойынша гастрольдік сапарлар жасады. Олив Гилберт, Пэрри Джонс және Ева Тернер сияқты көптеген жас британдық әншілер компанияға қосылды, олар «Цио-Цио Сан» және «Сантуцца» рөлдерін орындады, ал компания соғыстан кейінгі үш маусымын «Ковент-Гарденде» өткізді.

Ескі компанияның жойылуы және жаңа компанияның пайда болуы

Филипс 1950 жылы қайтыс болды. 1953 жылы Карл Роза қоры мен Өнер кеңесі бірлесіп құрылды, және кеңес қазір Филипстің жесірі Аннет басқаратын компанияны қаржыландыруға келісті. Компания 1955 және 1956 жылдары Садлерс-Уэллсте маусымдар өткізді. 1950-жылдары музыкалық жетекші Артур Хаммонд болды. Осы кезеңдегі әншілердің ішінде драмалық сопрано Рут Пэкер, тенор Чарльз Крейг және баритон Джозеф Уорд болды. Қойылымдар дәстүрлі болғанмен, репертуарда Пуччинидің «Манон Леско» және Берлиоздың «Бенвенуто Челлини» сияқты сирек кездесетін опералар да болды. 1957 жылы Аннет Филлипс компания директоры қызметінен зейнетке шығып, оның орнына профессор Хамфри Проктер Грегг келді. Сонымен қатар, Садлер Веллс операсының басқармасы екі опералық компанияны біріктіру туралы ұсыныс жасады. Бұл ұсыныс опералық ортада наразылық тудырды, және Садлер Веллстің музыкалық жетекшісі (Александр Гибсон) мен әкімшілік басшылары (Норман Такер және Стивен Арлен) наразылық білдіріп отставкаға кетті. Жағдайға жауап ретінде Уэльстің Ұлттық операсы да Карл Роза операсымен бірігуге тырысты. Одан кейін туған дау-дамабылдың нәтижесінде Проктер Грегг, Карл Роза қорының төрағасы сэр Дональд Вулфит, сондай-ақ Астра Десмонд пен Норман Аллин де отставкаға кетті. Лордтар палатасында «Карл Роза компаниясын толығымен жоюға тырысып жатыр» деп айыпталған Өнер кеңесі қаржыландыруын тоқтатты. Карл Роза қоры жеке қаражат жинап, 1960 жылы Принц театрында бір айлық маусым ұйымдастырды, бірақ компанияның соңғы қойылымы 17 қыркүйекте 1960 жылы «Дон Джованни» операсынан кейін аяқталды. Содан бері ол Вест-Эндте маусымдар өткізіп, Ұлыбритания және халықаралық сапарларда Гилберт пен Салливанның, континенттік оперетталардың және «Ла Богема» сияқты бірнеше классикалық опералардың жаңа репертуарын ұсынады, көбінесе олар түпнұсқа тілдерде қойылады. Соңғы дирижерлердің ішінде Дэвид Рассел Халм және Мартин Хэндли бар. Ал режиссерлер қатарында Тимоти Уэст бар.