Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калий пероксимоносульфаты тотықтырғыш зат ретінде кеңінен қолданылады, мысалы, бассейндер мен спа-орталықтарда (әдетте моноперсульфат немесе "MPS" деп аталады). Ол пероксимоносульфат қышқылының калий тұзы болып табылады. Әдетте калий пероксимоносульфаты үш тұзды қосылыс түрінде қолжетімді: 2KHSO5·KHSO4·K2SO4, ол "Оксон" деп белгілі. Калий пероксимоносульфатының стандартты электродтық потенциалы +1.81 В құрайды, бұл жартылай реакцияда сутек сульфатты тудырады: HSO5− + 2H+ + 2e− → HSO4− + H2O.
Potassium peroxymonosulfate is widely used as an oxidizing agent, for example, in pools and spas (usually referred to as monopersulfate or "MPS"). It is the potassium salt of peroxymonosulfuric acid. Usually potassium peroxymonosulfate is available as the triple salt |2KHSO5·KHSO4·K2SO4, known as Oxone. The standard electrode potential for potassium peroxymonosulfate is +1.81 V with a half reaction generating the hydrogen sulfate :
|HSO5− + 2H+ + 2e− → HSO4− + H2O
Оксон
Калий пероксимоносульфаты өзіндік тұз ретінде көбіне таныс емес, бірақ оның туындысы – оксон коммерциялық құндылыққа ие. Оксон – 2KHSO5·KHSO4·K2SO4 үш тұз қоспасы. Оксон калий пероксимоносульфатына қарағанда ұзақ сақталады. Ақ түсті, суда еритін қатты зат оксон ай сайын тотықтырғыш қабілетінің 1%-дан кемін жоғалтады.
Potassium peroxymonosulfate per se is a relatively obscure salt, but its derivative called Oxone is of commercial value. Oxone refers to the triple salt |2KHSO5·KHSO4·K2SO4. Oxone has a longer shelf life than does potassium peroxymonosulfate. A white, water soluble solid, Oxone loses <1% of its oxidizing power per month.
Өндіріс
Оксон олеум мен сутек пероксидін араластыру арқылы орнында түзілетін пероксисульфат қышқылынан өндіріледі. Бұл ерітіндіні калий гидроксидімен сақтықпен бейтараптандыру үш тұздың кристалдануына жағдай жасайды.
Oxone is produced from peroxysulfuric acid, which is generated in situ by combining oleum and hydrogen peroxide. Careful neutralization of this solution with potassium hydroxide allows the crystallization of the triple salt.
Тазалау
Оксон тазартуда кеңінен қолданылады. Ол тіс протездерін ақртады, жүзу бассейндеріндегі органикалық қосылыстарды тотықтырады және микроэлектроника жасауға арналған чиптерді тазартады.
Oxone is used widely for cleaning. It whitens dentures, oxidizes organic contaminants in swimming pools, and cleans chips for the manufacture of microelectronics.
Органикалық химия
Оксон – органикалық синтезде көп қолданылатын тотықтырғыш. Ол альдегидтерді карбон қышқылдарына тотықтырады; спиртті еріткіштердің қатысуымен эфирлер алуға болады. Ішкі алкендер екі карбон қышқылына ыдырайды (төменде қараңыз), ал соңғы алкендер эпоксидтеледі. Сульфидтер сульфондарға, үшіншілік аминдер амин оксидтеріне, ал фосфиндер фосфин оксидтеріне айналады. Бұл тұздың тотықтыру күшін акридин туындысының акридин N-оксидке айналуы көрсетеді. Оксон сульфидтерді сульфоксидтерге, содан кейін сульфондарға тотықтырады. Оксон кетондарды диоксирандарға айналдырады. Ацетоннан диметилдиоксиран (DMDO) синтезі – мысал ретінде келтіріледі. Диоксирандар – көп салалы тотықтырғыш заттар және оларды олефиндерді эпоксидтеу үшін қолдануға болады. Әсіресе, егер бастапқы кетон хиралды болса, онда эпоксид энантиоселективті түрде түзілуі мүмкін, бұл Ши эпоксидтеуінің негізін құрайды.
Oxone is a versatile oxidant in organic synthesis. It oxidizes aldehydes to carboxylic acids; in the presence of alcoholic solvents, the esters may be obtained. Internal alkenes may be cleaved to two carboxylic acids (see below), while terminal alkenes may be epoxidized. Sulfides give sulfones, tertiary amines give amine oxides, and phosphines give phosphine oxides. Further illustrative of the oxidative power of this salt is the conversion of an acridine derivative to the corresponding acridine N oxide. Oxone oxidizes sulfides to sulfoxides and then to sulfones. Oxone converts ketones to dioxiranes. The synthesis of dimethyldioxirane (DMDO) from acetone is representative. Dioxiranes are versatile oxidising agents and may be used for the epoxidation of olefins. In particular, if the starting ketone is chiral then the epoxide may be generated enantioselectively, which forms the basis of the Shi epoxidation.