Кіріспе

Зилер аңғары (Zillertal) – Австрияның Тироль аймағындағы, Зиллер өзенімен суға толы аңғар. Бұл Инн аңғарының (Inntal) оңтүстігіндегі ең кең аңғар және өзінің атын Зиллертал Альпі – Альп тауларының күшті мұздық бөлігіне береді. Батысында Тукс Альпі, ал шығысында Кицбюэль Альпі тауларының төменгі жайлаулары орналасқан. Зилер аңғары Тирольдегі ең көп турист баратын аймақтардың бірі. Аңғардың жер иелігі Зиллер өзені бойымен бөлінген. Бұл бөлініс бүгінге дейін сақталған, өйткені өзеннің оң жағалауындағы шіркеулерде көбінесе жасыл мұнаралар болады және олар Зальцбург дінгесіне қарасты, ал сол жағалаудағы шіркеулерде қызыл мұнаралар болады және олар Инсбрук дінгесіне қарасты. 1248 жылы Зиллер өзенінің батысындағы жерлер Тироль графтарына тиесілі болды, ал 1290 жылдан 1380 жылға дейін Зиллер өзенінің шығысындағы жерлер Раттенберг иелерімен Тироль графтарына кепіл ретінде берілді. 1504 жылы Габсбургтер Тироль графтығы мен Зальцбург архиепископтығын басқарған кезде Зилер аңғары император Максимилианның басшылығымен біріктіріліп, Тироль және Зальцбургтың бірлескен билігіне көшті. 1805 жылы Прессбург шарты Үшінші коалиция соғысын аяқтады және Австрияны Тирольді Баварияға беруге мәжбүр етті. Бұл шарт бойынша Зилер аңғары Зальцбургтың бір бөлігі деп есептелді және осылайша Австрияда қалды. Дегенмен, Зилер аңғарының халқы 1809 жылы Андреас Хофер басқарған Тироль көтерілісіне қатысып, 14 мамырда Зиллер көпірі шайқасында күш көрсетті. Сол жылы көтеріліс жеңіліске ұшырады және Зилер аңғары 1814/1815 жылдарғы Вена конгресіне дейін қысқа мерзімге Баварияның құрамына кірді. Сальцбург архиепископтарының салыстырмалы түрде кеңқарастағы саясаты протестанттық реформациядан кейін олардың жерлерінде протестантизмнің шағын ошақтарының пайда болуына мүмкіндік бергенімен, қалған протестанттар 19 ғасырдағы Габсбургтер билігі кезінде қатты қуғынға ұшырады. 1837 жылы Зилер аңғарының 437 протестант тұрғыны Аугсбург талқылауынан бас тарту немесе Силезияға көшіп кетуді таңдағаннан кейін аңғарды тастап кетті, онда Пруссияның Фридрих Вильгельм III оларға Ердманнсдорф (қазіргі Польшаның батысындағы Мыслаковице) маңында жер мен тұрғын үйлер ұсынды. 1902 жылы Зилер аңғары темір жолы салынды, ол бүгінге дейін Дженбах пен Майрхофен арасында жүріп тұр, бұл аңғарды, экономикасы бұрын ауыл шаруашылығы мен кен өндіруге негізделген, сауда мен туризмге ашты. 1921-1976 жылдар аралығында Шрофен мен Вангль Альменнің Альпі жайылымдарының маңынан магний карбонаты (кейінірек вольфрам) өндірілді, ал Тюксерталдың үстінен 9 км-ден астам ұзындықтағы арқанды конвейер кенді төмендегі Зилер аңғарының теміржол жүк станциясына тасымалдау үшін пайдаланылды. Зилер аңғары көшпенді саудагерлерімен, "шаруа дәрігерлерімен" және әнші отбасыларымен танымал болды. 19 ғасырдың екінші жартысында паналар мен тау жолдары салынды, өйткені альпинизм бұқаралық спортқа айналды. Аймақты туризмге дамыту 1953/1954 жылдары Герлосштейн шаңғы аймағының құрылысымен басталды, бүгін Зиллертал Арена деп аталады, одан кейін басқа лифттер салынып, 1954 жылы Майрхофнер Пенкенбан ашылды. Су энергиясын пайдалану 1970-ші жылдары кеңінен таралды.

Экономика

ХХ ғасырдың екінші жартысында аңғардағы кен өндірісі тоқтағаннан кейін, туризм аймақтың басты экономикалық қызметіне айналды. 2003 жылы туристер аңғарда барлығы 6 миллион түн өткізді, оның көп бөлігі қысқы спорт демалысы кезінде болды. 1990 және 2000 жылдардың басында байланыстыратын лифттерді салу арқылы біріктіру кезеңінен кейін, қазір төрт ірі шаңғы курорты бар, олардың ең ірісі – Зилертал Арена, ал аңғарда үш кіші серіктес курорт орналасқан. Барлығында 170-тен астам лифт және 630 км-ден астам құлау жолдары бар. Дәстүрлі егіншілік – негізінен мал шаруашылығы, сүт өнімдері және Алм жайылымдарындағы қой шаруашылығы – әлі де кең таралған, ал Фюген ауылының шетіндегі ірі ағаш кесу зауыты ағаш өнеркәсібінің де маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Аймақтың шетінде бірнеше зауыттар орналасқан. Грундедегі төрт ірі су қоймасы сегіз гидроэлектр стансасын сумен қамтамасыз етеді, олар жылына 1200 ГВт-сағтан астам электр энергиясын өндіреді.

Мәдениет

Зилер алқабы әсіресе музыкалық дәстүрімен танымал. Мысалы, 19-шы және 20-шы ғасырдың басында аңғардан шыққан саяхатшы әншілер мен орган жасаушылардың бірнеше отбасысы "Тынық түн" Рождестволық әнін әлемге таратуға үлкен үлес қосты. Соңғы кезде Schürzenjäger тобы неміс тілді елдерде халық музыкасы мен поп музыкасын біріктірген жанрында үлкен жетістікке жетті.

Католик шіркеуі

Халықтың көп бөлігі католик шіркеуіне жатады, ол әлеуметтік-мәдени өмірде маңызды роль атқарады.

Протестантизм

Реформациядан кейін Зилер аңғарында жандап тұратын протестанттық қозғалыс дамыды. Католик шіркеуі тарапынан қарсылық болды, бұл 1837 жылы Зилер аңғарының протестанттарының мәжбүрлі түрде қоныс аударуымен аяқталды. Бүгінде Майрхофен, Йенбах және Швац қалаларында шағын протестанттық қауымдастар бар.