Кіріспе
Зилер аңғары (Zillertal) – Австрияның Тироль аймағындағы, Зиллер өзенімен суға толы аңғар. Бұл Инн аңғарының (Inntal) оңтүстігіндегі ең кең аңғар және өзінің атын Зиллертал Альпі – Альп тауларының күшті мұздық бөлігіне береді. Батысында Тукс Альпі, ал шығысында Кицбюэль Альпі тауларының төменгі жайлаулары орналасқан. Зилер аңғары Тирольдегі ең көп турист баратын аймақтардың бірі. Аңғардың жер иелігі Зиллер өзені бойымен бөлінген. Бұл бөлініс бүгінге дейін сақталған, өйткені өзеннің оң жағалауындағы шіркеулерде көбінесе жасыл мұнаралар болады және олар Зальцбург дінгесіне қарасты, ал сол жағалаудағы шіркеулерде қызыл мұнаралар болады және олар Инсбрук дінгесіне қарасты. 1248 жылы Зиллер өзенінің батысындағы жерлер Тироль графтарына тиесілі болды, ал 1290 жылдан 1380 жылға дейін Зиллер өзенінің шығысындағы жерлер Раттенберг иелерімен Тироль графтарына кепіл ретінде берілді. 1504 жылы Габсбургтер Тироль графтығы мен Зальцбург архиепископтығын басқарған кезде Зилер аңғары император Максимилианның басшылығымен біріктіріліп, Тироль және Зальцбургтың бірлескен билігіне көшті. 1805 жылы Прессбург шарты Үшінші коалиция соғысын аяқтады және Австрияны Тирольді Баварияға беруге мәжбүр етті. Бұл шарт бойынша Зилер аңғары Зальцбургтың бір бөлігі деп есептелді және осылайша Австрияда қалды. Дегенмен, Зилер аңғарының халқы 1809 жылы Андреас Хофер басқарған Тироль көтерілісіне қатысып, 14 мамырда Зиллер көпірі шайқасында күш көрсетті. Сол жылы көтеріліс жеңіліске ұшырады және Зилер аңғары 1814/1815 жылдарғы Вена конгресіне дейін қысқа мерзімге Баварияның құрамына кірді. Сальцбург архиепископтарының салыстырмалы түрде кеңқарастағы саясаты протестанттық реформациядан кейін олардың жерлерінде протестантизмнің шағын ошақтарының пайда болуына мүмкіндік бергенімен, қалған протестанттар 19 ғасырдағы Габсбургтер билігі кезінде қатты қуғынға ұшырады. 1837 жылы Зилер аңғарының 437 протестант тұрғыны Аугсбург талқылауынан бас тарту немесе Силезияға көшіп кетуді таңдағаннан кейін аңғарды тастап кетті, онда Пруссияның Фридрих Вильгельм III оларға Ердманнсдорф (қазіргі Польшаның батысындағы Мыслаковице) маңында жер мен тұрғын үйлер ұсынды. 1902 жылы Зилер аңғары темір жолы салынды, ол бүгінге дейін Дженбах пен Майрхофен арасында жүріп тұр, бұл аңғарды, экономикасы бұрын ауыл шаруашылығы мен кен өндіруге негізделген, сауда мен туризмге ашты. 1921-1976 жылдар аралығында Шрофен мен Вангль Альменнің Альпі жайылымдарының маңынан магний карбонаты (кейінірек вольфрам) өндірілді, ал Тюксерталдың үстінен 9 км-ден астам ұзындықтағы арқанды конвейер кенді төмендегі Зилер аңғарының теміржол жүк станциясына тасымалдау үшін пайдаланылды. Зилер аңғары көшпенді саудагерлерімен, "шаруа дәрігерлерімен" және әнші отбасыларымен танымал болды. 19 ғасырдың екінші жартысында паналар мен тау жолдары салынды, өйткені альпинизм бұқаралық спортқа айналды. Аймақты туризмге дамыту 1953/1954 жылдары Герлосштейн шаңғы аймағының құрылысымен басталды, бүгін Зиллертал Арена деп аталады, одан кейін басқа лифттер салынып, 1954 жылы Майрхофнер Пенкенбан ашылды. Су энергиясын пайдалану 1970-ші жылдары кеңінен таралды.
The Ziller Valley (Zillertal) is a valley in Tyrol, Austria that is drained by the Ziller River. It is the widest valley south of the Inn Valley (Inntal) and lends its name to the Zillertal Alps, the strongly glaciated section of the Alps in which it lies. The Tux Alps lie to its west, while the lower grass peaks of the Kitzbühel Alps are found to the east. The Ziller Valley is one of the valley areas in Tyrol most visited by tourists. Ownership of the valley was divided along the Ziller River. Even today this division is visible, as churches on the right bank of the river generally have green towers and belong to Salzburg Diocese, while churches on the left bank have red towers and belong to Innsbruck Diocese. In 1248, the land west of the Ziller was acquired by the Counts of Tyrol, while the lands east of the Ziller pledged as security to the Counts of Tyrol by the Lords of Rattenberg from 1290 to 1380. In 1504, with both the County of Tyrol and the Archbishopric of Salzburg dominated by the Habsburgs, the Ziller Valley was united under Emperor Maximilian and put under joint Tyrolean/Salzburgian rule. In 1805, the Treaty of Pressburg ended the War of the Third Coalition and forced Austria to cede Tyrol to Bavaria. For the purposes of this treaty, the Ziller Valley was considered part of Salzburg and thus remained with Austria. The people of the Ziller Valley nevertheless joined Andreas Hofer's Tyrolean Rebellion of 1809 in the Battle of the Ziller Bridge (14 May). Later that year, the insurrection was defeated and the Ziller Valley briefly became Bavarian until the Congress of Vienna in 1814/1815. While the relatively lenient stance of the archbishops of Salzburg had allowed the creation of small pockets of Protestantism in their lands since the Protestant Reformation, the remaining Protestants were oppressed more harshly during the Habsburg rule of the 19th century. In 1837, 437 Protestant inhabitants of the Ziller Valley left the valley after they were given the choice of renouncing the Augsburg Confession or emigrating to Silesia, where Frederick William III of Prussia offered them lands and housing near Erdmannsdorf (now Mysłakowice in western Poland). In 1902, the Ziller Valley Railway was constructed, which still runs between Jenbach and Mayrhofen to this day, opening up the valley, the economy of which had previously relied mostly on agriculture and mining, to commerce and tourism. From 1921 to 1976, magnesium carbonate (and later tungsten) were mined around the Alpine pastures of the Schrofen and Wangl Almen above the Tuxertal A ropeway conveyor of more than 9 km length was used to transport the ore to the Ziller Valley Railway goods station in the valley below. The Ziller Valley was known for its itinerant tradesmen, "farm doctors" and singing families. In the second half of the 19th century refuge huts were erected and trails established as climbing became a mass sport. The development of the area for tourism began in 1953/1954 with the construction of the Gerlosstein ski region, today the Zillertal Arena, which was soon followed by other lifts and the opening of the Mayrhofner Penkenbahn in 1954. The use of water power took off in the 1970s.
Экономика
ХХ ғасырдың екінші жартысында аңғардағы кен өндірісі тоқтағаннан кейін, туризм аймақтың басты экономикалық қызметіне айналды. 2003 жылы туристер аңғарда барлығы 6 миллион түн өткізді, оның көп бөлігі қысқы спорт демалысы кезінде болды. 1990 және 2000 жылдардың басында байланыстыратын лифттерді салу арқылы біріктіру кезеңінен кейін, қазір төрт ірі шаңғы курорты бар, олардың ең ірісі – Зилертал Арена, ал аңғарда үш кіші серіктес курорт орналасқан. Барлығында 170-тен астам лифт және 630 км-ден астам құлау жолдары бар. Дәстүрлі егіншілік – негізінен мал шаруашылығы, сүт өнімдері және Алм жайылымдарындағы қой шаруашылығы – әлі де кең таралған, ал Фюген ауылының шетіндегі ірі ағаш кесу зауыты ағаш өнеркәсібінің де маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Аймақтың шетінде бірнеше зауыттар орналасқан. Грундедегі төрт ірі су қоймасы сегіз гидроэлектр стансасын сумен қамтамасыз етеді, олар жылына 1200 ГВт-сағтан астам электр энергиясын өндіреді.
Мәдениет
Зилер алқабы әсіресе музыкалық дәстүрімен танымал. Мысалы, 19-шы және 20-шы ғасырдың басында аңғардан шыққан саяхатшы әншілер мен орган жасаушылардың бірнеше отбасысы "Тынық түн" Рождестволық әнін әлемге таратуға үлкен үлес қосты. Соңғы кезде Schürzenjäger тобы неміс тілді елдерде халық музыкасы мен поп музыкасын біріктірген жанрында үлкен жетістікке жетті.
Католик шіркеуі
Халықтың көп бөлігі католик шіркеуіне жатады, ол әлеуметтік-мәдени өмірде маңызды роль атқарады.
Протестантизм
Реформациядан кейін Зилер аңғарында жандап тұратын протестанттық қозғалыс дамыды. Католик шіркеуі тарапынан қарсылық болды, бұл 1837 жылы Зилер аңғарының протестанттарының мәжбүрлі түрде қоныс аударуымен аяқталды. Бүгінде Майрхофен, Йенбах және Швац қалаларында шағын протестанттық қауымдастар бар.