Кіріспе
Ауру тудыратын микроорганизмдердің болмауы – патогендерден (патогенді бактериялар, вирустар, патогенді саңырауқұлақтар және паразиттер сияқты) еркін болу жағдайы. Асептиканың екі түрі бар: медициналық және хирургиялық. Асептиканың мақсаты – инфекцияны жою, стерильділікке қол жеткізу емес.
the state of being free from pathogens
Asepsis is the state of being free from disease causing micro organisms (such as pathogenic bacteria, viruses, pathogenic fungi, and parasites). There are two categories of asepsis: medical and surgical. The goal of asepsis is to eliminate infection, not to achieve sterility.
Тарих
Қазіргі заманғы асепсис ұғымы 19 ғасырда бірнеше адамның еңбегі арқасында қалыптасты. Игнац Семмельвейс бала туу алдында қол жуудің, босанғаннан кейін қызбасып қалу ауруын азайтатынын көрсетті. Дегенмен, көптеген ауруханалар санитарлық талаптарды сақтамай, операцияларды жасауды жалғастырды, тіпті кейбір хирургтар қанға боялған операциялық халаттарымен мақтан тұтты. Луи Пастердің зерттеулерімен танысқаннан кейін ғана Жозеф Листер карбола қышқылын антисептик ретінде қолданып, хирургиялық инфекция деңгейін төмендетті. Лоусон Тейт бұл қозғалысты антисептикадан асептикаға ауыстырып, операция залында сөйлемеу және науқастың жарасына тиетін адамдар санын шектеу сияқты қатаң талаптарды енгізді. Эрнст фон Бергман хирургиялық құралдарды зарарсыздандыруға арналған автоклавты да енгізді. Бірақ операциялық формадан бастап қолғаптарға дейін барлығын Уильям Холстед алғаш рет жасады. Қазіргі заманғы медициналық киімдерден бұрын, Холстед операциялық бөлмеде көше киімдеріне тыйым салып, оның орнына әтештен тігілген костюм, теннис туфлілері және бас киімінен тұратын толығымен ақ, стерильді киім киюді таңдады.
Антисепсис пен асепсис
Антисепсис пен асепсис арасындағы шекара контекстке және уақытқа байланысты әртүрлі интерпретацияланады. 19 ғасырдың соңында Джозеф Листер және оның ізбасарлары «антисепсис» терминін кеңейтіп, «асепсис» терминін енгізді, себебі Листер бастапқыда «жарадан септикалық агенттерді бастапқыда шығарып тастауды ұсынған» еді. Мысалы, инвазивті медициналық және медбикелік процедуралар кезінде стерильді жабдықтар мен сұйықтықтар қолданылады. Хирургиялық топтың барлық мүшелері жақсы асептикалық техниканы көрсетуі керек болса да, стерильді өрісті орнату және сақтау – бұл скраб медбикесінің немесе хирургиялық технологтың міндеті. Пациенттер арасындағы қосымша инфекцияның алдын алу үшін құралдар автоклавтау арқылы немесе бір рет қолданылатын жабдықтарды пайдалану арқылы стерильдендіріледі; сонымен қатар, тігіс материалы немесе ксенотранспланттарды да алдын ала стерильдеу қажет. Асептикалық процедуралардың негізгілері – қолды жуу, қорғаныш қолғаптарды, маскаларды және халаттарды кию, сондай-ақ жабдықтар мен төсек-жабдықтарды стерильдеу. Патогендер мен микроорганизмдерден туындаған инфекциялардағыдай, иммундық жауапты иесінің рецепторлары реттейді. Операция кезінде асепсисті сақтауға жасалған барлық күш-жігерге қарамастан, хирургиялық жараның инфекциялануының (ХЖИ) 1-3% ықтималдығы сақталады. Инфекциялар үстіңгі жара, терең жара немесе мүшелік инфекция деп жіктеледі; біріншісі теріге, екіншісі бұлшықеттер мен жақын жердегі тіндерге, ал үшіншісі операция орнына анатомиялық жақын емес мүшелерге таралады. Инфекцияның нақты механизмдері операция түріне байланысты, бірақ ХЖИ-ге ең көп жауапты бактериялар – Staphylococcus aureus, коагулаза теріс стафилококктар, Escherichia coli және Enterococcus spp. CDC антисептикалық және асептикалық тәсілдердің маңыздылығын атап көрсетеді, әсіресе Staphylococcus aureus сияқты бактериялардың дәріге төзімді штаммдарын дамытуға қабілеттілігін ескере отырып, оларды емдеу қиын болуы мүмкін. 2017 жылы АҚШ-та Staphylococcus aureus инфекциясынан шамамен 20 000 пациент қайтыс болды, ал диагностикаланған ЖИТС-тен 16 350 адам қайтыс болды.