Кіріспе

Пайдасыз өсім – меншік иесінен ешқандай шығын шығармай, жердің немесе кез келген мүліктің құнының ұлғаюы; бұл еңбексіз табыс тұжырымдамасының алғашқы айқындамасы. Оны қоғамның әрбір мүшесіне тиесілі болуын қамтамасыз ету үшін салық салуды ұсынған Джон Стюарт Милл енгізді. Миллдің идеясын 19 ғасыр экономисі Генри Джордж «Прогресс және кедейлік» (1879) кітабында жетілдіріп, дамытты. Джордж халық өсімі еңбек бөлінісін кеңейте келе, жердің құнының артатынын дәлелдеді. Жер иелерінің жерге деген эксклюзивті құқығы оларға артық өнімділікті экономикалық рента ретінде жинауға мүмкіндік берді. Торстейн Веблен бұл тұжырымдаманы одан әрі дамытып, жердің құны қазіргі технологиялық қабілеттерге де байланысты екенін көрсетті. Веблен пайдасыз өсімнің өнеркәсіптік өнердің дамуымен бірге өсетінін ойлады, сондықтан бұл аргументті жерден капиталға дейін кеңейтуге болады. Техникалық білімнің капиталды құру және пайдаланудағы рөліне назар аудара отырып, Веблен капитал жағдайындағы пайдасыз өсім – қоғамдық білімді монополиялау екенін айтады. Өнеркәсіптік әдістердің дамуымен және өнеркәсіптік жабдықтардың көлемінің ұлғаюымен, күнкөріс үшін қажетті материалдарды монополиялауға мүмкіндік туады, бұл тиімді түрде қоғамдық білімнің бір бөлігін монополиялайды. Джордж бен Веблен үшін де пайдасыз өсім – пайда табу үшін қоғамдық активтерді пайдалануға қабілетті жеке тұлғаның әрекеттерінен туындайды. Бұл пайда пайдасыз өсім нысанында көрінеді, өйткені пайданы алған адам оны жасау үшін қолданылған жерді (немесе білімді) өзі жасамады. Екі ойшыл да қоғамдық ресурстарды монополиялау экономикалық құлдыққа алып келеді деп мәлімдеді.