Кіріспе

Гонконгтың Ван Чай ауданындағы бұрынғы Ли Тунг көшесі (;), жергілікті тұрғындар арасында «Той карточкалары көшесі» деп белгілі болған. Бұл көше Гонконгта және шетелде баспа өнімі және әсіресе, той карточкалары мен осыған ұқсас заттарды өндіру орталығы ретінде танымал еді. Қалалық жаңару басқармасының (URA) жобасы аясында Ли Тунг көшесінің барлық мүдделері 2005 жылдың 1 қарашасынан бастап Гонконг үкіметіне қайтарылды және 2007 жылдың желтоқсанында бұзылып жатыр. Көптеген адамдар бұл қирату Гонконгтың мәдени мұрасына өтелмейтін зиян келтірді деп санайды. Көше орнында сауда және тұрғын үйлерден тұратын жаңа кешен салынды. Басқа URA жобаларындағыдай, бұл жердегі бұрынғы жалдаушылар қайтадан орналастырылмады.

Тарих

Көше баспа өнеркәсібімен танымал болды, ал Ван Чайда Гонконг Таймс, Та Кунг Пао және Вэн Вэй По газеттерінің кеңселері ұзақ жылдар бойы орналасқан. 1950 жылдары баспаханалар Джонстон жолы мен Королеваның шығыс жолы арасындағы Ли Тунг көшесінде жинала бастады. Әңгімеге қарағанда, Гонконг үкіметі заңсыз басылымдарды оңай бақылау үшін мұны талап еткен. 1950 жылдардың басында ақын және аудармашы Дай Ваншу Ли Тунг көшесінде қысқа ғана уақытқа кітап дүкені ашты. 1970 жылдары баспаханалар үйлену тойына шақыру қағаздары, лай-се, фэй-чун және басқа да заттарды шығара бастады, олар 1980 жылдары осы бұйымдарымен танымал болды. Гонконгтың жүздеген мыңдаған адамдары үйлену тойына арналған карточкалар, визиткалар және дәстүрлі қытай күнтізбелерін тапсырыс беру үшін осы дүкендерге келді.

Қайта дамыту

2003 жылы Қалалық жаңарту басқармасы Ли Тунг көшесі мен Макгрегор көшесін қайта жаңартуға 3,58 миллиард гонконг доллары жұмсайтынын жариялады, бұл аймақ қамтиды. Басқарма өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, 2005 жылдың маусым айының сотына дейін Ли Тунг көшесіндегі 647 әсер еткен үй иесінің 85 пайызы шаршы футы үшін 4079 гонконг долларын өтемақы ретінде қабылдауға келісім берді. Жерді сатып алу 2006 жылдың басында аяқталуы күтілді. Көше 2007 жылдың желтоқсан айынан бастап сәулеттік бұзуға ұшырады. Оның орнына төрт жоғары ғимарат, бір жер асты паркингі және көшеге «Той қаласы» имиджіне сәйкес келетін жаңа дүкендер салынады. Бұл, сол жердегі бұрынғы дүкендердің, көбінесе шағын және отбасылық бизнестер болғандықтан, жұмысын жалғастыру үшін басқа жерге көшуге мәжбүр болды, соның салдарынан жоғары жалдау төлемдерімен және тұрақты клиенттерді жоғалтумен күресті. H15 Concern Group атынан архитектор Кристофер Лоу «Дүмбелл ұсынысы» деп аталатын қарсы ұсыныс жасады, ол көшенің орталық бөлігіндегі ерекше алты қабатты тон лау ғимараттарын сақтап қалуды көздеді. Алайда, тұрғындардың бұл ұсынысқа және қарсылығына қарамастан (соның ішінде 60 жастағы дүкен иесі Мей Дже үш күндік аштықпен наразылық білдірді) және басқа да белсенділердің күшті наразылықтарына қарамастан, URA және үкімет жоспарланғандай көшені бұзуға кірісті.

Дүкен иелері мен тұрғындар

Кейбір белсенді тұрғындар H15 жаңарту жоспарына үлкен алаңдаушылық білдірді, содан кейін H15 Concern Group құрылды және Май Ип пен Кам ханым, дүкен иелері, осы топтың белсенді мүшелері болды. Олар, зардап шеккен аймақта тұратын немесе бизнеспен айналысатын адамдар, қарым-қатынастардың жоғалуына қатты алаңдады, себебі бұл қарым-қатынастарды құруға жылдар кеткен. Шындығында, қоғамдастықтағы қарым-қатынастардың бұзылуын болдырмау үшін H15 Concerns Group 2005 жылы «Дүмбелдер» жоспарын ұсынды, бірақ 2007 жылы қала құрылысы кеңесі оны қабылдамады. Қоғамдық қарым-қатынастарға қатысты алаңдаушылықтан басқа, экономикалық мәселелер де алаңдатады. Дүкен иелерінің бірі, Лұқ мырза, H15 бағдарламасының нәтижесінде дүкенін Ли Тунг көшесінен Ван Чай көшесіне көшірді және Ли Тунг көшесінде баспа бизнесін жүргізген кездегі кірісімен салыстырғанда 80% төмендеді. Лұқ мырза ғана емес. Шын мәнінде, бұрынғы дүкен иесі Чан ханым 2016 жылы Ли Тунг көшесінен Тай Вонг көшесінің шығысына көшкеннен кейін, Ли Тунг көшесіндегі бұрынғы кірісімен салыстырғанда 40% төмендегенін айтты. Басқа экономикалық алаңдаушылық URA берген өтемақының жеткіліксіздігіне байланысты. Ли Тунг көшесін қайта құру кезінде Қалалық жаңарту басқармасы пәтер иелеріне бір шаршы футы үшін 4000 доллар өтемақы төледі. Дегенмен, 2013 жылы қайта құрудан кейін Авеню-Волктегі пәтерлердің сату бағасы бір шаршы футы үшін 23000 долларға жетті. URA пәтер иелеріне өтемақы ретінде шамадан тыс төмен сома төлеп, зардап шеккен аймақтағы пәтер иелерінен 1,8 миллиард доллардың құнын айырды, ал бұл жобадан URA 3,4 миллиард доллар пайда табуға мүмкіндік алады.

Ван Чай аудандық кеңесі

Ван Чай аудандық кеңесі 2004 жылы «Ван Чай қаласын жаңарту» атты құжатын жариялады, онда төрт негізгі қағидаға назар аударылды. Біріншіден, жаңарту – бұл қайта құру емес. Өміршең қауымдастықты қайта құру үшін бұзу – ақылға сыймас нәрсе. Жаңа мен ескі бір қауымдастықта қатар өмір сүре алады. Екіншіден, адамдар басты орында тұруы керек және оларға әртүрлі таңдаулар ұсынылуы тиіс. Адамдардың әртүрлі қажеттіліктерін құрметтеу және пәтер мен дүкен иелеріне тиісті таңдау жасау мүмкіндігін беру керек, бірақ оны ұзақ мерзімді ақшалай өтемақымен шектемеу керек. Үшіншіден, қауымдастық пен мәдени ерекшеліктерге құрмет көрсету. Қауымдастықтағы жеке адамдардың байланысын құрметтеу және оны сақтау қажет. Төртіншіден, халықтың қатысуы. Жаңарту бағдарламаларына байланысты әсер еткен адамдар даму бағытын, процедураларын және қағидаларын анықтауға қатыса алуы керек. Шындығында, Ван Чай аудандық кеңесі Гонконг университетіне зерттеу жүргізуді тапсырды. Сол сауалнама көрсеткендей, зардап шеккен аймақта тұратын адамдардың 70%-дан астамы Ли Тун көшесін қайта құруға келісім берді. Ван Чай аудандық кеңесі Ли Тун көшесінің бас жоспарын, сондай-ақ зардап шеккен аймақтағы көлік мәселелерін шешу жоспарларын бекітті. Ван Чай аудандық кеңесі қалалық жаңарту басқармасын қайта құру жұмыстарын мүмкіндігінше жылдам бастауға шақырды.

Үкімет пен URA

Ли Тун көшесі жобасының дамуы туралы баспасөз хабарламасында, қала жаңарту басқармасының сол кездегі төрағасы Чен Чун Юэн, бастапқы Ли Тун көшесі дәстүрлі үйлену индустриясымен танымал болғандықтан, жаңа жобаның басты тақырыбы үйлену индустриясы болатынын мәлімдеді. Жаңадан құрылыс аяқталған соң, H15 Concern Groups жаңа көшеде тізбекті дүкендер мен танымал брендтердің басымдығын ескере отырып, үйленуді жаңарту тақырыбы ретінде ұсыну туралы уәдеге қарсы шықты. Өте жоғары жалдау бағасының кесірінен, бұрынғы дүкен иелеріне қайта оралу мүмкін болмайды. Сонымен қатар, жалға алушылар URA және жерді дамытушы ұсынған "Бірінші сыныпты сауда орындары" стандартын сақтауға міндетті. Жалға алу шартында үйлену тақырыбы туралы ешқандай ақпарат жоқ. URA жауабында, жаңарту жобасындағы үш соғыстан бұрынғы үйлер үйлену индустриясы үшін сақталғанын, ал 89 шаршы метр "Қытай және батыс үйлену дәстүрлері мұражайы" ретінде бөлінгенін хабарлады. Алайда, Conservancy Association өкілі Питер Ли Сиу ешқандай әлеуметтік кәсіпорындар мен бұрынғы дүкен иелерінің үш жаңадан салынған үйдің ай сайынғы жалдау ақысын төлей алмайтынын айтып сынға алды.

Ли Тунь даңғылы

2013 жылдың маусым айында Қалалық жаңарту басқармасы (URA) көшедегі жаңа коммерциялық арендаторларға өтініштерді қабылдауға кірісті және ресми түрде "Авеню Волк" (囍歡里) деген жаңа атауды жариялады. Қытайша атау "Мен сені жақсы көремін" деген фразаға ойнақ сөз болды. Бұл ойнақ сөз кеңінен сындарға ұшырады. Соңында, Sino Land, Hopewell Holdings және URA 2015 жылдың қазан айында көшенің бұрынғы қытайша атауын қолданып, "Ли Тунг даңғылы" (利東街) деп атауын өзгертілгенін хабарлады. 2015 жылдың 28 қарашасында бұл орын бір қабатты жер асты сауда орталығымен ашық сауда бульвары ретінде қайта ашылды. 2017 жылдың желтоқсан айында МТР Ван Чай станциясының D шығуы жақын жерде ашылды.

Жаңа әлеуметтік қозғалыс- "пәтер-пәтер" және "дүкен-дүкен" өтемақысы

Ли Тунг көшесін сақтаудан кейін (Жұлдызды паром мен Корольдік пирс бұзуға қарсы наразылықтармен және соңғы Экспресс теміржол желісі құрылысы төңірегіндегі даумен бірге) халық жергілікті қауымдастықты, жергілікті ерекшеліктерді, мәдени мұраны және ұжымдық естеліктерді сақтау мәселесіне қатты мән беруде. H15 Concern Group және оның жақтастары күресі қазір мәдениет және мұра сияқты постматериалистік құндылықтарды бағалайтын "жаңа әлеуметтік қозғалыстың" маңызды кезеңі ретінде қарастырылады. Ли Тунг көшесіндегі тәжірибе қоғамда белсенділердің бір буынын, ең бастысы Эдди Чуды қалыптастырды және болашақ әлеуметтік қозғалыстарда күрделі тактика қолдануға мүмкіндік берді. Қаланы жаңартудың басқа да мәселелері, оның ішінде қауымдастықтың жоспарлауға қатысуы, меншік иелерінің жаңа құрылысқа қатысуы, "пәтерге пәтер" және "дүкенге дүкен" принциптері бойынша өтемақы төлеу H15 жобасының тәжірибесінде көрініс тапты.