Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пәкістанның Пәнджаб провинциясындағы тұз кеніші және тау жотасы
Salt mine and mountain range in Punjab, Pakistan
Тұз жотасы – Пәкістанның Пәнджаб провинциясының солтүстігінде орналасқан тау жотасы. Оның атауы кең көлемдегі тау тұзының қорынан шыққан. Бұл жота Потохар үстіртінің оңтүстігімен және Джелум өзенінің солтүстігімен созылып жатыр. Тұз жотасында Кхевара, Калабаг және Варча сияқты ірі кен орындары бар, олар тұздың мол мөлшерін береді. Сакасер – Тұз жотасының ең биік нүктесі. Намал, Хабекки және Учхали көлдері – Тұз жотасындағы көлдер.
The Salt Range is a mountain range in the north of Punjab province of Pakistan, deriving its name from its extensive deposits of rock salt. The range extends along the south of the Potohar Plateau and the north of the Jhelum River. The Salt Range contains the great mines of Khewra, Kalabagh and Warcha which yield vast supplies of salt. Sakaser is the highest peak of Salt Range. Namal Lake, Khabikki Lake and Uchhali Lake are lakes in the Salt Range.
Тарих
Тұз жотасындағы Курадан табылған жазуда хун әміршісі Тораманың тұсында Ротта Сиддхавридхи есімді адам буддалық монастырь салып бітіргені жазылған. Бұл сыйлықты сыйлаған адам, осы сыйлық арқылы алған діни сауабын патша және оның отбасы мүшелерімен бөлісу тілегін білдіреді. Аван, Хохар, Гахар және Жанжуа тайпалары Тұз жотасына билік ету үшін аяқсыз соғыс жүргізген. Осы аймақтың (Тұз жотасының) тарихы, он үшінші ғасырдан бастап, Пәнджаб мұсылмандарының әртүрлі жер иеленуші және билеуші кландары, соның ішінде Хохарлар, Жанжуалар, Авандар және Гахарлар арасындағы саяси үстемдік үшін болған соғыстардың тізімі болды. Император Бабурдың айтуынша, Юда және Жанжуа – "бір атадан тараған екі ру", олар ежелгі заманнан бері Нилаб пен Бхера арасындағы төбелерді, яғни Тұз жотасын билеп келген. "Бұл төбелердің бір жағында Юдтар, екінші жағында Жанжуалар қоныстанған". Аван тайпасы қазір осы төбелердің батыс жартысын Нилабқа қарай, ал Жанжуалар (Раджпуттар) – шығыс бөлігін мекендейді. Юдтар, шын мәнінде, Жанжуалардың бір тармағы болып табылады. Чаквалдың Дхраби ауданында, Дхраби ауылы мен Дамды қоса алғанда, әлі де Юдтардың жеті ауылы бар. Олар – Жанжуа әмірі Раджа Мал Дев Хан Жанжуаның екінші ұлы Раджа Джодтың ұрпақтары. Бұл төбелерде бірнеше бекіністер бар, олардың барлығын Жанжуа Раджпуттары және олардың ата-бабалары – Пандавтар Катас Раджда, ал Нандна бекінісінде екінші Кабул әміршілігінің Жанжуа Шахи әулеті салған. Сонымен қатар, бұл аймақ алғашқы мұсылман Раджпут патшалығы ретінде танымал, ал Раджа Мал Дев Хан Жанжуа осы патшалықтың негізін қалады. Ол Чандраванши Раджпут руынан шыққан және әйгілі үнді Махабхаратының батыры, ханзада Арджун Дев Пандавтың туысы. Осы аймақтан шамамен 1500 Жанжуа Раджпут жауынгерлері Малик Хаст Хан Жанжуаның (Асад) басшылығымен Бабурды қолдап Панипат шайқасына қатысты. Сұлтан Лашкар Жанжуа және Раджа Санграл Али Хан Жанжуалар да Панипат және Ханва шайқастарында Рана Сангаға қарсы өздерінің мұсылман Жанжуа Раджпуттарына басшылық етті. Олардың барлығы осы төбелердің билеушілері және осы билеуші Раджпут руының басшылары болды. Бұл төбелер бұрын Раджа Мал Дев Хан Жанжуаның ұлы Раджа Джодтың құрметіне Кох-э-Джодх деп аталған.
An inscription found at Kura in the Salt Range records the building of a Buddhist monastery by a person named Rotta Siddhavriddhi during the reign of the Huna ruler Toramana. The donor expresses the wish that the religious merit gained by his gift be shared by him with the king and his family members. The Awans, Khokhars, Gakhars, and Janjuas had engaged in an endless battle for sovereignty over the Salt Range. The history of this region(the Salt Range) from the thirteenth century onward had been a record of wars between various landowning dominant and ruling clans of Punjabi Muslims including the Khokhars, Janjuas, Awans and Gakhars for political ascendancy. According to the Emperor Babar, the Jude and the Janjua were "two races descended from the same father, " who from old times had been rulers of the hills between Nilab and Bhera, that is, of the Salt Range. "On one half of the hill lived the Jud, and on the other half the Janjua." The Awans now occupy western half of these hills towards Nilab and Janjuas (Rajputs) on eastern part of these Hills. Juds are actually a sub clan of Janjuas and there are still 7 seven villages of Juds near Dhrabi Area of Chakwal including Dhrabi village and Dam. They are descendants of Raja Jodh who was 2nd Prince of Janjua King Raja Mal Dev Khan Janjua. There are several forts on these hills and all of them were built by Janjua Rajputs and their ancestors the Pandav's at Katas Raj as well as the Janjua Shahi Dynasty of 2nd Kabul Shahis at Nandna fort. Also this area is known as the first ever Muslim Rajputs Kingdom and Raja Mal Dev Khan Janjua was the founder of this kingdom. He was from the Chandravanshi Rajput clan and was from the bloodline of famous Indian Mahabharata Warrior Prince Arjun Dev Pandav. About 1500 Janjua Rajputs warrior cavalry fought in the battle of Panipat from this area in support of Babur under the command of Malik Hast Khan Janjua (Asad). Sultan Lashkar Janjua and Raja Sanghral Ali Khan Janjuas were also commanding their own Muslim Janjua Rajputs during the battles of Panipat and Khanwa against Rana Sanga. All of them were rulers of these Hills and chieftains of this ruling Rajput clan. These hills were earlier known as Koh e jodh, named after Raja Jodh Janjua, son of Raja Mal Dev Khan Janjua.
Қатвай
Катвайға жақын орналасқан екі қызықты орын – Кутте-Мар және Тулажа бекінісі. Катвайдың солтүстік-шығысындағы Кутти Марда кенжардан жасалған мұсылман қабірлері мен иесінің үйлену тойын қарақшылардан қорғау кезінде қаза тапқан иттің қабірі бар делінеді. Кутте Мар Тораманың Хура жазуының табылу орны болуы мүмкін (Buhler 1891–92, 238–41; Sircar 1965: 422–4). Егер бұл болжам дұрыс болса, шамамен 500 жылға дейін мұнда буддалық монастырь салынған. Бұл жазу және Сакасерде (Пакистан археологиясы 5, 1968: 284–70) табылған тағы бір фрагмент жазу, осы аймақтың буддизмнің дамыған орталығы болғанын көрсетеді, бұл кең ауқымды археологиялық қалдықтармен расталады. Тулажа бекінісі Каччианвалла қасиетті орны мен Пәкістан жазығына тік жарлардан қарап тұрған үлкен тас тізімде орналасқан. Бүкіл аймақ қорғаныс қабырғаларының, үйлердің және ірі тас блоктардан тұрғызылған басқа да құрылыстардың қираған қалдықтарымен жабылған. Бір ғимарат мешіт деп анықталғанмен, басқа діни, әскери немесе азаматтық құрылыстарды ажырату өте қиын. Ең қызықты ерекшеліктерінің бірі – жалпақ тіктөртбұрышты кірпіштерден жасалған үлкен шаршы резервуар, ол бекіністі қоршау кезінде сумен қамтамасыз еткен болуы мүмкін. Бұл резервуарды басқа бекіністердегілермен салыстыру оның салыну мерзімін анықтауға көмектеседі. Сәулеттік стильдерден басқа, мұнда табылған монеталар бұл қаланың түрік сұлтандары, Лодхилер немесе Моғолдар дәуіріне жататынын анықтауға көмектеседі. Бекіністің төменгі беткейлерінде зираттар мен басқа да елді мекендердің көптеген қалдықтары сақталған. Сонымен қатар, Талажадан аңғардың ар жағындағы Тулажиде де қалдықтар бар деген болжам бар.
Two interesting sites are close to Kathwai, Kutte Mar, and Tulaja Fort. At Kuttee Mar to the Northeast of Kathwai are Muslim graves made of Kangar and the purported grave of a dog that is said to have died defending the wedding procession of its owner from an attack by bandits. Kutte Mar may have been the place where the Khura inscription of Toramana was found (Buhler 1891–92, 238–41; Sircar 1965: 422–4). If this assessment is correct, a Buddhist monastery was established here around 500. A. D. This inscription and another fragmentary inscription found at Sakaser (Pakistan Archaeology 5, 1968: 284–70) confirm that this area was a flourishing, center for Buddhism, which is borne out by the extensive archaeological remains. The Tulaja fort is located on a huge rock outcropping with sheer cliffs overlooking the shrine of Kacchianwalla and the Punjab plains. The entire area is covered with the ruins of defensive walls, houses, and other structures made of large stone blocks. Although one building has been identified as a mosque, it is very difficult to distinguish other religious, military or civil structures. One of the most interesting features is a large square tank made of the flat rectangular bricks, which may have supplied water so that the fort could withstand a siege. Comparing this tank with those in other forts may help in assigning a relative date to its construction. In addition to architectural styles, evidence from any coins, which are found here, may help to indicate if this city belonged to the period of the Turk Sultans, Lodhis or Mughals. Extensive remains of a cemetery and other settlements are on the slopes below the fort. There are also supposed to be some remains on Tulaji across the valley from Talaja.
Тіршілік ету ортасы
Тұзды жотада жоғары деңгейде биологиялық әртүрлілік бай және бірнеше жабайы табиғат қорықтары (ЧумбиСурла, Джахлар көлі, Соди, Хабекки көлі және КундалРах) мен қорғалатын аумақтар орналасқан, оның ішінде Чинджи ұлттық паркі, сондай-ақ бірнеше орман (мысалы, Симли қорық орманы және Нурпур қорық орманы) және ылғалды жерлер (Уччали, Джахлар және Хабекки көлдері қоса алғанда).
The Salt Range has a high level of biodiversity and is home to a number of wildlife sanctuaries (ChumbiSurla, Jahlar Lake, Sodhi, Khabekki Lake and KundalRakh) and protected areas, including the Chinji National Park and several forest (e. g. Simli Reserved Forest and Noorpur Reserved Forest) and wetland areas (including Ucchali, Jahlar and Khabbiki lakes).
Геология
Тұз жотасы – Пакистанның батыс Гималай жоталарының ең жас және ең оңтүстік бөлігі. Бұл жота, басқа Гималай типтегі итерулерден өзгеше, тұнбалық қабаттардың іргесінде орналасқан эокамбрий тұзының механикалық күшімен сипатталады, бұл қабаттар Үндістан негіз тасының үстінде жатыр. Тұз бен Үлкен Гималай тау тізбегінің басқа жерлерінде соқтығысқан басқа шөгінді тау жыныстары арасындағы механикалық айырмашылық – тұз майлаушы зат рөлінде әрекет етеді, итеру қабаттары арасындағы үйкеліс күшінің артуына және биік топографияның қалыптасуына жол бермейді. Керісінше, итеру қабаттары тұздың үстінде оңай сығады және биік топографиялық бедерді құрамайды. Сондықтан Тұз жотасы оңтүстікке қарай жылжыған және Гималайдың қалған бөлігінен бөлек орналасқан. Тұз жотасындағы эокамбрий тұзы итеру қабаттарының іргесінде жылжып, жоғары ағын қасиеттеріне ие. Тұз, негіз тастың ішінде кедергіге тап болғанша ағып жатты. Аймақтың сейсмикалық мәліметтері негіз тастың жарықтары тұздың жиналуына кедергі болғанын, ал тұз тереңде кедергіні жеңгенше биіктеп, топографиялық бедерді қалыптастырғанын көрсетеді. Содан кейін тұз ағып, үстіндегі қабаттар арқылы өтіп, кембрий дәуірінің тұзын кенозой қабаттарының үстіне енгізді.
The Salt Range is the youngest and the most southern part of the western Himalayan Ranges in Pakistan. The range is unlike other Himalaya type thrusting due to the mechanical strength of the Eocambrian salt near the base of the sedimentary strata overlying Indian basement rock. The mechanical difference between the salt and other sedimentary rock that have collided elsewhere in the greater Himalaya mountain range is that salt acts like a lubricant, not allowing friction between thrust sheets to build up higher topography. Instead, the thrust sheets slide easy on the salt and do not build high topographic relief. This is also why the Salt Range is further south and appears separated from the rest of the greater Himalaya thrust sheets. The Eocambrian salt in the Salt Range has been moved on the base of thrust sheets and has high flow characteristics. The salt flowed until it hit an obstruction in the basement rock. Seismic data of the area has been interpreted to suggest that normal faults in the basement rock acted as an obstruction for the salt to pile up against, building higher and higher topography until the salt overcame the obstruction at depth. The salt then flowed and bulged through the overlying strata, intruding Cambrian aged salt on top of Cenozoic strata.