Кіріспе
Жыл сайынғы бірінші сыныптық крикет матчы – «Джентльмендерге қарсы Ойыншылар» (Gentlemen v Players) – 1806 жылдың шілдесінде басталып, 1963 жылдың қаңтарында тоқтатылған крикет матчтарының ұзаққа созылған сериясы. Бұл матч 19 ғасырдағы ағылшын қоғамдық құрылымын көрсететін, әуесқойлардан («Джентльмендер») және кәсіби ойыншылардан («Ойыншылар») құралған командалардың арасындағы кездесу болды. Кәсіби ойыншылар крикет ойнау арқылы күнкөріс табатын жұмысшы табының өкілдері болды, ал әуесқойлар – орта және жоғарғы таптың жеке мектептерде білім алған түлектері, оларға ойнағаны үшін ақы төленбеді деп есептелді. Кәсіби ойыншыларға жалақыны округтік клубтары мен матч ұйымдастырушылары төлесе, әуесқойлар шығындарын өтеуді талап ететін. Дегенмен, Мэрилебон крикет клубы (MCC) әуесқойларды кәсіби ойыншылардан ажырату ережелерін белгілесе де, рұқсат етілген шығындар жүйесі даулы және күрделі болды, соның салдарынан кейбір жетекші әуесқойлар крикет ойнағаны үшін кез келген кәсіби ойыншыдан артық ақы алатын жағдайлар туды. 1950 жылы «Джентльмендерге қарсы Ойыншылар» матчының тарихына кіріспе жазған Пельхам Уорнер оны «барлық өкілдік матчтардың ең қадірлісі» және ағылшынның ішкі крикетіндегі «стандартты» матч деп атады. Бұл матчқа ностальгиямен қараған Уорнер 1897 жылдан 1919 жылға дейін «Джентльмендер» үшін 24 рет ойнады. 1955 жылдан 1962 жылға дейін «Ойыншылар» құрамында 11 рет ойнаған және олардың соңғы капитаны болған Фред Труман мүлдем басқаша пікірде болды. Өзі социалист болмаса да, Труман «әуесқойларды жоюды» және олардың «артықшылықтарын» қолдады. Труманның тілегі орындалды, себебі MCC әуесқой мәртебесін жойғаннан кейін, 1963 жылдың 31 қаңтарында матч тоқтатылды, барлық бірінші сыныптық крикетшілер номиналды түрде кәсіби (де-факто, «Ойыншылар») болып саналды. Осымен командалар арасындағы ресми айырмашылық және матчтың мағынасы жойылды. Тікелей ауыстыру жасалмады, оның орнына сол жазда Англияның алғашқы ішкі бір күндік крикет турнирі басталды. 1806 жылы екі матч өткізілді, бірақ матч 1819 жылға дейін қайта ұйымдастырылмады. Содан кейін ол жыл сайынғы шараға айналды, әдетте әр маусымда кемінде екі рет өткізілді, 1826, 1828, 1915–1918 және 1940–1945 жылдардан басқа. Матч қолдың астынан ұстау дәуірінде туды және қолды айналдыру кезеңінде маңызды болды. Әуесқой командалар көбінесе нашар ойнаса да және кейбір түрде теңестіру қажет болса да, бұл әрқашан жоғары деңгейдегі матч ретінде қарастырылды. 1864 жылы, қоян-қолтық ұстау заңдастырылғаннан кейін, ол бірінші сыныптық матчқа айналды, әсіресе В.Г. Грейстің пайда болуынан кейін, ол 1914 жылға дейін крикеттің «Алтын ғасырының» символы ретінде гүлденді. Соғыс аралық кезеңде әлеуметтік таптар арасындағы айырмашылықтар күмән тудырып, азайды. Округтік крикеттің төрт солтүстік клубының кәсіби ойыншылары үстемдік еткендіктен, ойын класындағы айырмашылықтар айқын болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін елде әлеуметтік өзгерістер болды және әуесқойлық пен әлеуметтік тапқа негізделген командаларды таңдау ұғымдары көне заманға жатты деп есептелді. MCC мүмкіндігінше бұл сәттен қашуға тырысты, бірақ соңы жетті және соңғы «Джентльмендерге қарсы Ойыншылар» матчы 1962 жылдың 8–11 қыркүйегінде Скарборо қаласындағы Солтүстік Мари Роуд алаңында өтті. Матч тарихындағы көптеген жағдайларда үш күндік форматта өтті. Ең көп қолданылатын орын – Лордс, бірақ Овал және Скарборо сияқты басқа да бірнеше орындар болды. Әуесқойлардың кәсіби ойыншыларға қарсы ойнауының осы форматы басқа матчтарда да қолданылды, олардың кейбіреулеріне бірінші сыныптық мәртебе берілді, мысалы, 1877 және 1880 жылдардағы «Солтүстік мырзаларына қарсы Солтүстік ойыншылары». Бірақ бұл матчтар 19 ғасырдың соңында сирек болды және соңғы матч 1920 жылы «Оңтүстік мырзаларына қарсы Оңтүстік ойыншылары» матчы болды. Содан кейін «Джентльмендерге қарсы Ойыншылар» матчы әуесқойлардың кәсіби ойыншыларға қарсы ойнаған жалғыз бірінші сыныптық матч болды.
Gentlemen v Players was a long running series of cricket matches that began in July 1806 and was abolished in January 1963. It was a match between a team consisting of amateurs (the Gentlemen) and a team consisting of professionals (the Players) that reflected the English class structure of the 19th century. Typically, the professionals were working class people who earned their living by playing cricket, while the amateurs were middle and upper class products of the public school system, who were supposedly unpaid for playing. The professionals were paid wages by their county clubs and/or fees by match organisers, while the amateurs claimed expenses. However, while rules to distinguish amateurs from professionals were established by Marylebone Cricket Club (MCC), the system of allowable expenses was both controversial and complex, enabling some leading amateurs to be paid more than any professional for playing cricket. In the introduction to his 1950 history of the Gentlemen v Players fixture, Pelham Warner calls it "the most time honoured of all representative matches" and the "standard" match in English domestic cricket. Warner, who held a nostalgic view of the match, played for the Gentlemen 24 times between 1897 and 1919. Fred Trueman, who represented the Players eleven times from 1955 to 1962, and was their last ever captain, took a completely different view; even though he was no socialist, Trueman was "all for the abolition of amateurs" and their "afforded privileges". Trueman ultimately had his way, because the fixture was discontinued on 31 January 1963 after the MCC abolished amateur status, with all first class cricketers becoming nominally professional (in effect, as Players): with this, the official distinction between the teams, and the raison d'etre for the fixture, ceased to exist. No direct substitute was implemented; instead, England's first domestic one day cricket competition began that summer. Two matches were played in 1806, but the fixture was not arranged again until 1819. It then became an annual event, usually played at least twice each season, except in 1826, 1828, 1915–1918 and 1940–1945. It was born in the underarm era and was prominent throughout roundarm. Although amateur teams were generally weak and some form of handicapping was often necessary, it was always regarded as a top class fixture. In 1864, after overarm was legalised, it became a first class fixture, especially so following the emergence of W. G. Grace, and it thrived as the epitome of cricket's "Golden Age" until 1914. In the inter war period, the differences in social class began to be challenged and became less pronounced. The differences in playing class became extremely pronounced as county cricket was dominated by the professionals of the four northern clubs. After the Second World War, social change swept the country and the concepts of amateurism and selection of teams based on social class were seen as increasingly anachronistic. MCC tried to avoid the inevitable for as long as it could, but the end came and the last Gentlemen v Players match was played at the North Marine Road Ground, Scarborough on 8–11 September 1962. The fixture was a three day match on all but a handful of occasions throughout its history. The most frequently used venue was Lord's, but there were several others, notably The Oval and Scarborough. The same format of amateurs playing professionals was used in other fixtures, some of which were given first class status – for example, Gentlemen of the North v Players of the North in 1877 and 1880 – but these matches became less common towards the end of the 19th century and the last such game was Gentlemen of the South v Players of the South in 1920. Afterwards, Gentlemen v Players itself was the only first class fixture in which amateurs opposed professionals.
Өмірбаян
Пельхам Уорнер өзінің матч тарихына кіріспесінде оны "барлық өкілдік кездесулердің ең қадірлісі" және ағылшынның ішкі крикетіндегі "үлгі" матч деп атайды. Уорнер 1897 мен 1919 жылдар аралығында "Джентльмендер" құрамында 24 рет ойнады. Бұл матч көбінесе әуесқойлар мен кәсіпқойлар арасындағы теңгерімсіздік туралы қалыптасқан пікірді растады: әуесқойлар көбінесе батсмендер болатын, сондықтан жақсы әуесқой боулерлердің саны аз болды, ал "ойыншылар" әрқашан күшті боулингтік құрамды ұсына алды. Матч тарихының көп бөлігінде үш күнге созылды, тек бірнеше рет ерекшеліктер болды. Матчтың ең көп өткізілген орны Лордс болды, бірақ The Oval және Скарборо сияқты басқа да алаңдар да пайдаланылды: соңғы "Джентльмендерге қарсы Ойыншылар" матчы 1962 жылдың қыркүйегінде Скарборо қаласында өтті. Әуесқойлардың кәсіпқойлармен ойнауының осы форматы басқа да бірнеше матчтарда қолданылды, олардың кейбіреулеріне бірінші сыныптық мәртебе берілді (мысалы, "Ноттингемширдің джентльмендері – Ноттингемширдің ойыншылары"), бірақ 20 ғасырдың басынан бастап мұндай матчтар азайып кетті. Соңғы матч 1920 жылы "Оңтүстіктің джентльмендері – Оңтүстіктің ойыншылары" болып өтті. Одан кейін барлық бірінші сыныптық "Джентльмендерге қарсы Ойыншылар" матчтары осы аттармен ғана таныс командалар арасында өтті.
Алғашқы матчтар
1806 жылғы 7 шілдеде «The Morning Post» газетінде «Бұл күні» Лорд стадионында «Уэллс және Ламбертпен бірге тоғыз джентльмен, Англияның он біріне қарсы, әрқайсысы 1000 гинеяға» қарсы «Ұлы матч» деп жарияланды. Командалар «Джентльмендер» және «Англия» тақырыптары астында «ОЙЫНШЫЛАР» деп тізімделді. Джентльмендер командасы алдын ала жарияланды: Боклерк, Ричард Бекетт, Эдвард Блай, Джордж Лейчестер, Джон Понтифекс, Т. А. Смит, Артур Аптон, Чарльз Уоррен және екі кәсіби ойыншы Джон Уэллс пен Уильям Ламбертпен бірге «Хэмблтон» деп аталған адам. «Хэмблтон» дұрысырақ «Хэмблдон» деп жазылуы керек еді, өйткені бұл ойыншы Ричард Найреннің ұлы Джон Найрен еді! Бұл жаңылысты ескермей, команда құрамында екі өзгеріс болды. Джон Уэллс матчқа қатыспады және оның орнына кәсіби командадан Билли Белдам қосылды. 1809 жылы Талавера шайқасында қаза тапқан Лидстің британдық офицері Ричард Бекетт қатыса алмады. Оның орнына Джон Уиллс келді. Англияның кәсіби командасы алдын ала жарияланды: Белдам, Джон Беннетт, Эндрю Фримантл, Джон Хаммонд, Дж. Хэмптон, Том Ховард, Джон Пойнтер, Роберт Робинсон, Джек Смолл, Джон Спаркс және Том Уокер. Белдам, Пойнтер және Спаркс Уильям Эйлинг, Генри Бентли және Уильям Феннекске ауыстырылғанда үш өзгеріс болды. Артур Аптон екінші иннингте бес рет ауған, қазіргі әлемдік рекорд – жеті рет. Аптон матч бойында алты рет ауған. Кәсіби ойыншылар Белдам, Ламберт, Спаркс және Уэллстің қатыспауынан әлсіреп қалды. Скоркардта Ламберт пен Т. А. Смит арасындағы үшінші қадамдағы серіктестік туралы мәлімет бар, бірақ олардың жеке есептерінен басқа ешқандай толыққанды мәлімет жоқ. «Morning Post» газеті 1806 жылғы 18 шілдеде екінші матч туралы хабарлама жариялады. Бұл келесі дүйсенбі және сейсенбіде Лордс стадионында «Он джентльмен және Ламберт Англияның он біріне қарсы, әрқайсысы 1000 гинеяға» ойналатын «Ұлы матч» екенін жариялады. Бірінші матч сияқты, күтілетін командалар «Джентльмендер» және «Англия» тақырыптары астында «ОЙЫНШЫЛАР» деп тізімделді. Тағы да екі команда жарияланғандай ойнаған жоқ. 21-22 шілдеде өтетін матч дүйсенбіде басталды, бірақ екінші күнгі ойын 25 шілде, жұма күніне дейін кейінге шегерілді. Джентльмендер бірінші матчтан Ламбертті сақтап қалды, ал Белдам Англия үшін өнер көрсетті. Жас Э. Х. Бадд Белдамның орнын алды, ал Уорреннің орнына Томас Бургойн қосылды, ол қатыса алмады. Англия командасы Бентли, Феннекс және Хэмптонның орнына Белдам, Спаркс және Уэллстің оралуымен күшейтілді. Бұл матчтардың ерекшелігі – оларда тәжірибелі кәсіби ойыншы Том Уокер және жаңадан келген әуесқой Джон Уиллс қатысты: бұл екі ойыншы да дөңгелек қолмен лақтыру стилін ойлап тапқан деп есептеледі, бірақ 1806 жылы олар осы стилді қолданғандарына дәлел жоқ. Х. С. Алтам бұл ойынды «барлық отандық матчтардың ең әйгілісі» деп сипаттады, бірақ ол 1819 жылға дейін жоғалып кетті. Алтам себебін білмейді, бірақ Наполеон соғысы крикеттің 1815 жылы Ватерлоодан кейін құлдырауына себеп болған факторлардың бірі болды.
Жаңғыру
1819 жылы 7-9 шілдеде өткен матчпен бұл жарыс қайта жанданды. Әуесқойлар кәсіпқойлармен тең шарттарда ойнасуға келісті, бірақ алты қақпаға (викетке) есе жіберді. Бұл жолы кәсіпқойлар 1806 жылғыдай «Англия» емес, «Ойыншылар» деп аталды, және бұл атау қалыптасты. 6 шілдедегі Morning Post газетінде матч «Англияның он бір джентльмені Лорд Стратхавонмен және Англияның он ойыншысымен» деп жарияланды. Күтілетін командалар «Англия» және «Ойыншылар» тақырыптарымен тізімделді. Стратхавон – «Ойыншылардың» демеушісі және команда капитаны болды. Артур Хейгарт оны пайдасыз деп есептейді, бірақ шындығында ол матчта 15 ұпай жинады, ал оның командаластары Томас Бигли мен Джеймс Шерман одан аздап көп ұпай жинады. Бірінші иннингте командалар арасында тек бір ұпай болды, бірақ екінші иннингте Том Ховард пен Джон Шерманның тартуларынан кейін джентльмендер 60 ұпайға аут болды. Бұл матч 1814 жылы ашылған «жаңа» Лорд стадионында – қазіргі стадионда өтті. Төртінші матч 1820 жылдың маусымында Лордста өтті, және жұлдызды тартушы Говард қатарындағы джентльмендер 70 ұпаймен жеңіске жетті. Бесінші матч жаңғақты болды: ол 1821 жылдың 23-25 шілдесінде Лордста өтуге жоспарланған, бірақ джентльмендер жеңіліске ұшырағаннан кейін екінші күні аяқталды. Бірінші болып соққыға шыққан олар 60 ұпайға тез шығарылды, содан кейін бірінші және екінші күндердің көп бөлігінде алаңда ұзақ уақыт өткізуге мәжбүр болды, ал «Ойыншылар» үлкен артықшылықты қалыптастырды. 270-тен алтыға жеткенде джентльмендер бас тартты және алаңнан кетіп қалды. Томас Бигли 113* ұпай жинап, бұл сериядағы алғашқы жүздік болды. Танымал емес Джордж IV-нің таққа отыруын мерекелегендіктен «Коронация матчы» деп аталды, Дерек Бирли оны «тиісті түңгір оқиға» деп сипаттады.
Бәсекелестік
1821 жылғы матчтан кейін бұл кездесу көп жылдар бойы беделін қайтаруға тырысты. 1824 жылдан 1837 жылға дейінгі он төрт матчтың тоғызы тең емес құрамда өтті: мысалы, 1836 жылғы матчта мырзалар он сегіз ойыншыны, ал 1827 жылғы матчтарда он жеті ойыншыны алған. Бұған қоса, 1831 жылғы матч он бірден бір команда ретінде ұйымдастырылды, бірақ ойыншылар тоғыз ғана ойыншыны қойды, ал 1832 жылы мырзалар 22 дюйм x 6 дюйм өлшемді кіші викетті, ал 1837 жылы – «Амбар есігі» матчы деп аталған – ойыншылар 36 дюйм x 12 дюйм өлшемді төрт тіреуіштен тұратын үлкен викетті қорғады. 1840 жылдары жағдай біршама жақсарды, өйткені Альфред Минн мен Николас Феликс әуесқойлар үшін өнер көрсетті: 1842 жылдан 1849 жылға дейінгі тоғыз тең матчта мырзалар ойыншыларды 5:3 есебімен жеңіп, бір матчты тең аяқтады. Осы жеңіс тізбегі аяқталғаннан кейін, мырзалар 1865 жылдың шілдесіне дейін келесі 25 ойынның 23-ін ұтылып, 1853 жылы бір жеңіске және 1862 жылы бір тең нәтижеге қол жеткізді.
"Аматорлық крикеттің жарқын күндерінде"
Гарри Алтемнің айтуынша, шамамен 1860 жылдан 1880 жылдарға дейінгі кезең "әуесқой крикеттің алтын ғасыры" болды. Бұл, ішінара, сол кездегі жеке мектептер мен университеттерден шыққан крикетшілердің жетістіктерімен байланысты, бірақ негізінен 1865 және 1881 жылдар аралығында ойыншыларға қарсы 27 матчты жеңіп, тек бесеуінде жеңілген (жетісі тең түсті) джентльмендер командаларының жетістіктеріне қатысты. Ең жақсы кезеңінде, 1865 жылдан 1914 жылға дейін, бұл матчтың мәртебесі жоғары болған, бірақ сапа тұрғысынан тест матчтарынан кем түсіп, Солтүстік-Оңтүстік матчтарымен де бәсекелесе алмады. 1865 жылға дейін джентльмендер командалары кәсіби ойыншылармен салыстырғанда өте әлсіз болды, кейде матчты тең емес жағдайда өткізуге тура келді (оданда ойыншылардың құрамы джентльмендерден көп болды), әртүрлі өлшемдегі викеттер қолданылды немесе ойыншылар джентльмендерге қосымша берілді. Джентльмендердің бәсекеге қабілетті болуы У.Г. Грейстің карьерасымен бірге жүрді, оның көрсеткіштері соншалықты ерекше болды, соның арқасында джентльмендер көптен күткен табысқа қол жеткізді (Грейстің карьерасынан бұрынғы олардың соңғы жеңісі 1853 жылы болған).
1919-1946 жылдар
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Ұлы депрессия кезінде болған әлеуметтік өзгерістерге байланысты, соғыс аралық жылдары бұл жарыстың мәртебесі төмендеді. Басты себебі – тесттік крикетке және округтік чемпионатқа қызығушылықтың күрт артуы еді. Жарты ғасыр бұрынғысы сияқты, мырзалар ойыншыларға тең келмейтін, әсіресе боулинг пен фелдингте, сондай-ақ соққы беруде де, өйткені ойыншылар Джек Хоббс және Герберт Сатклифф сияқты шеберлерді шақыра алатын.
Соғыстан кейінгі әлеуметтік өзгерістер
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлеуметтік өзгерістер ағылшын крикетіндегі әуесқойлық идеясына қарсылық тудырды. Бұл жарыстың соңғы маусымы 1962 жылы болды, онда екі матч өтті. Бірінші матч 18-20 шілдеде Лордс стадионында ойналды. Ойыншылар командасын Фред Труман, ал джентльмендер командасын Англия құрамасының капитаны Тед Декстер басқарды. Матч жаңбырдың кесірінен тоқтатылып, тең аяқталды, бірақ ойыншылардың жеңіске жететіні анық болды. Жарыстың соңғы нұсқасы 8, 10 және 11 қыркүйекте 1962 жылы Скарбородағы Солтүстік Мари Роуд алаңында өтті. Ойыншылар командасын қайтадан Труман, ал джентльмендер командасын Декстердің ауруына байланысты оның орнына келген Майк Смит басқарды.
Нәтижелер
Барлығы 135 жыл ішінде 274 матч өтті (1806, 1819–1825, 1827, 1829–1915, 1919–1939 және 1945–1962 жылдары), осы матчтардың 125-ін «ойыншылар» ұтып, 68-ін «мырзалар» жеңіп алды, ал 80 матч тең аяқталды; 1883 жылғы алғашқы матч тең түсті.