Қысқа мерзімдік Амарна өнері: Ежегітліктің революциялық стилі
Amarna art
Ежелгі Египет өнері: Амарна стилі – Ахенатен тұсындағы діни реформалармен байланысты, өнердегі күрт өзгеріс. Атенге табыну, реализм, кейіннен қалпына келтіру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Египет өнерінің Амарна кезеңі
Ancient Egyptian artistic period
Амарна өнері, немесе Амарна стилі – Жаңа Мемлекет кезеңінде, Ахнатонның (б.з.д. 1351–1334) билігі тұсында және одан кейін пайда болған стиль. Ежелгі Египет өнері өзгеріске өте баяу ұшыраса, Амарна стилі бұрынғы стильдерден, әсіресе адамдардың бейнеленуі мен тақырыптар жағынан күрт және айқын ажыратыс жасады. Бұл көркемдік өзгеріс патшаның Атонға – күн дискісіне, өмір сыйлаушыға, монотеистік немесе монолатриялық құдай ретінде табынуға негізделген діни реформаларымен байланысты болып көрінеді. Ахнатонның діни реформалары сияқты, оның ұнататын өнер стилі де билігі аяқталғаннан кейін қолданудан шығарылды. Тутанхамон билікке келген кезде Амарнаға дейінгі дін мен өнер стилі қайта жаңғыртылды.
Amarna art, or the Amarna style, is a style adopted in the Amarna Period during and just after the reign of Akhenaten (r. 1351–1334 BC) in the late Eighteenth Dynasty, during the New Kingdom. Whereas ancient Egyptian art was famously slow to change, the Amarna style was a significant and sudden break from its predecessors both in the style of depictions, especially of people, and the subject matter. The artistic shift appears to be related to the king's religious reforms centering on the monotheistic or monolatric worship of the Aten, the disc of the Sun, as giver of life. Like Akhenaten's religious reforms, his preferred art style was abandoned after the end of his reign. By the reign of Tutankhamun, both the pre Amarna religion and art style had been restored.
Негізгі деректер
Таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Аменхотеп IV Атонға негізделген діни реформалар саясатын қабылдады. Ол Атонды жалғыз құдай деп санаған-сағынбағаны белгісіз, бірақ оны ғибадатқа лайық жалғыз құдай деп санағаны анық. Өзінің таңдалған құдайына құрмет көрсету үшін Аменхотеп IV өзінің атын Ахенатон деп өзгертті. Ахенатон өзінің билігі кезінде мысыр мәдениетінің көптеген аспектілерін өзгертіп, құдайына құрмет көрсетуге тырысты. Ол патшалық астанасын қазіргі Амарна қаласына көшіріп, онда бірнеше сарайлар мен ғибадатханалар салдырды. Сондай-ақ ол өнер стилі мен қолданысына да реформаларын енгізді. Амарна дәуірінің соңы белгісіз, себебі сол кездегі жазбалар толық емес. Дегенмен, Ахенатон қайтыс болғаннан кейін шамамен төрт жыл өткенде, Тутанхамон билігінің басында ғибадатхана дін қызметкерлері бастаған консервативті күштер ескі дінді қайта орнатқаны анық. Жаңа астана тасталып, оның ескерткіштерінің іздері басқа жерлерде қиратылды. Сондықтан Амарна өнерінің қалдықтары Амарнаның өзінде шоғырланған, ал басқа қалдықтар Карнакта сақталған, онда осы стильдегі үлкен рельефтер бөлшектелді, ал тастар кейінірек оларды пайдаланып ғимарат салғанда ішке қарай бұрылды. Бұл ескерткіштер тек соңғы онжылдықтарда ғана қайта табылды.
Shortly after taking the throne, Amenhotep IV adopted a policy of religious reform centering on the Aten. While it is not clear if he held that the Aten was the only god (monotheism), he clearly regarded it as the only deity worthy of his worship (monolatry). To pay homage to his chosen god, Amenhotep IV changed his name to Akhenaten. Throughout his rule, Akenaten tried to change many aspects of Egyptian culture to celebrate or praise his god. He moved the royal capital to the city now known as Amarna and erected a number of palaces and temples there. He also extended his reforms to the style and usage of art. The end of the Amarna period is unclear, as records from the time are sketchy. However, it is clear that around the beginning of the reign of Tutankhamun, about four years after Akhenaten's death, conservative forces led by the temple priests reimposed the old religion. The new capital was abandoned, and traces of his monuments elsewhere defaced. Remains of Amarna art are therefore concentrated in Amarna itself, with other remains at Karnak, where large reliefs in the style were dismantled, and the blocks turned round to face inwards when a later building was constructed using them. These were only rediscovered in recent decades.
Жалпы сипаттамалары
Амарна өнері бейнелерде қозғалыс пен белсенділік сезімімен, көтеріңкі баспен бейнеленген фигуралармен, көптеген фигуралардың бірін-бірі жабатынымен және көлемді, тығыз сахналармен сипатталады. Адам денесі әртүрлі бейнеленеді; рельефтерде әрқашан профильде көрсетілген фигуралар жіңішке, иілген, созылған дене мүшелерімен ерекшеленеді. Атап айтқанда, Ахенатон бейнелерінде үлкен жамбас, айқын көкірек, ісіңкі құрсақ және жамбас сияқты әйелдік белгілер байқалады. Дегенмен, Амарна өнерінің ең танымал туындысы – Берлиндегі Нефертити бюсінде стильдің бұл ерекшеліктері одан да аз көрінеді. Фигуралардың қолдары мен аяқтарының бейнеленуіне ерекше мән берілген. Саусақтар мен аяқ саусақтары ұзын, жіңішке болып, тырнақтары мұқият бейнеленген. Суретшілер сондай-ақ созылған бет пішінімен, терісіндегі бүктемелермен және төмен түскен қабақтармен суреттер салған. Фигуралар бұрынғы бейнелеуге қарағанда ұзын денелі болып кескен. Жаңа адам бейнесінде іш, жамбас және кеуде аймақтарында май қабаты көбірек, ал қол мен аяқтары дененің қалған бөлігі сияқты жіңішке және ұзын болды. Ерлер мен әйелдердің тері түсі көбінесе қара қоңыр (ерлер үшін қара қоңыр немесе қызыл, әйелдер үшін ашық қоңыр немесе ақ түспен салыстырылады). Бұл стильдегі фигуралар бір сол және бір оң аяқпен бейнеленеді, бұл дәстүрлі стильдегі екі сол немесе екі оң аяқпен бейнелеуден өзгеше.
Amarna art is characterized by a sense of movement and activity in images, with figures having raised heads, many figures overlapping and many scenes busy and crowded. The human body is portrayed differently; figures, always shown in profile on reliefs, are slender, swaying, with exaggerated extremities. In particular, depictions of Akhenaten give him distinctly feminine qualities such as large hips, prominent breasts, and a larger stomach and thighs. Other pieces, such as the most famous of all Amarna works, the Nefertiti Bust in Berlin, show much less pronounced features of the style. The illustration of figures' hands and feet are apparently important. Fingers and toes are depicted as long and slender and are carefully detailed to show nails. Artists also showed subjects with elongated facial structures accompanied by folds within the skin as well as lowered eyelids. The figure was also illustrated with a more elongated body than the previous representation. In the new human form, the subject had more fat in the stomach, thigh, and breast region, while the torso, arm, and legs were thin and long like the rest of the body. The skin color of both male and female is generally dark brown (contrasted with the usual dark brown or red for males and light brown or white for females). Figures in this style are shown with both a left and a right foot, contrasting the traditional style of being shown with either two left or two right feet.
Қабірлер
Патшалық емес әулеттердің қабірлерінің безендіруі бұрынғы дәуірлерден өзгеше. Бұл қабірлерде жерлеу рәсімдеріне немесе егіншілік көріністеріне орын жоқ, және қабірде жатқан адам да, егер ол патша отбасының мүшесімен бірге бейнеленбесе, көрсетілмейді. Атоннан басқа, ешқандай құдай мен құдайша жоқ, ол – күн дискісі. Бірақ Атон өзінің сәулесін қабір иесіне емес, тек патша отбасының мүшелеріне ғана бағыштайды. Озирис және басқа да жерлеу тұлғалары туралы еш айтылмаған. Сондай-ақ, қабір иесінің артынан жасаған саяхат туралы да еске алынбаған. Оның орнына, Атонға арналған Әнұранның бөліктері жиі кездеседі.
The decoration of the tombs of non royals is quite different from previous eras. These tombs do not feature any funerary or agricultural scenes, nor do they include the tomb occupant unless he or she is depicted with a member of the royal family. There is an absence of gods and goddesses, apart from the Aten, the sundisc. However, the Aten does not shine its rays on the tomb owner, only on members of the royal family. There is neither a mention of Osiris nor other funerary figures. There is also no mention of a journey through the underworld. Instead, excerpts from the Hymn to the Aten are generally present.
Мүсіндік
Амарна кезеңінің мүсіндері Ежелгі Египет өнерінің басқа кезеңдерінен ерекшеленеді. Бұл ерекшеліктің бір себебі – кейбір белгілі бір ерекшеліктерге назар аудару. Мысалы, бейнелеулерде мойын мен бас созылып, тартылады, маңдай мен мұрын еңкейтіліп, анық ізеуі бар, құлақтары мен еріндері үлкен, қолдары, аяқтары, жамбасы, қарны және тізелері кеңейтіліп салынады. Ахенатон бейнесінде ол негізгі әйелі Нефертити және алты ханшайымымен жақын ортада бейнеленген. Оның балалары толық бойға жеткендей көрінеді, бірақ ата-аналарынан кішірек болу үшін сығырылған, бұл Ежелгі Египет өнерінің дәстүрлі стильдік ерекшелігі. Олардың да мойындары мен денелері созылған. Тутанхамон және перғауындардың алтын ғасыры көрмесіндегі осы кезеңге жататын ханшайымның аяқталмаған басы, басының артқы жағына қарай айқын созылуды көрсетеді. Бруклин мұражайының мәлімдемесіне сәйкес, патшалық отбасының бейнелеуінде жиі кездесетін ерекше, созылған бас сүйегінің пішіні «Амарна патшалық отбасының тұқым қуалайтын белгісінің сәл күшейтілген бейнесі болуы мүмкін», себебі «Ахенатонмен туыс деп есептелетін Тутанхамонның мумиясы да ұқсас пішіндегі бас сүйегіне ие, бірақ [типік Амарна стиліндегідей] соншалықты созылмаған». Дегенмен, бұл стиль таза ритуалдық сипатқа ие болуы да мүмкін. Рельефтегі Атеннен созылатын әр сәуленің ұшындағы қолдар Ахенатон мен Нефертитиге «өмір» символы – анхты табыс етеді, сондай-ақ бейнеленген ханшайымдарға да жетеді. Күн құдайы Атеннің маңыздылығы Амарна кезеңі өнерінің көп бөлігінде орталық орын алады, себебі Ахенатонның билігі Атенге монотеистік сеніммен белгіленген. Ахенатонның көптеген мүсіндерінде, тіпті көбінде, кең жамбасы және көзге көрінетін ішкі майы бар. Оның еріндері жуан, ал қол-аяқтары жіңішке және бұлшықеттері нашар дамыған, бұл оны Ежелгі Египет өнеріндегі басқа дәуірлердегі бейнелерден ерекшелендіреді. Кейбір ғалымдар Амарна кезеңінде адам денесінің жетілмеген бейнеленуі Атенге деген құрметті білдіреді деп санайды. Басқалары Ахенатон генетикалық бұзылыстан зардап шеккенін, мүмкін, туысқандар арасындағы неке салдарынан осылай көрінгенін айтады. Тағы да басқалар бұл Египеттік дәстүрден бұрын-соңды болмаған стильдік өзгерісті Амарна патшаларының дәстүрлі дін қызметкерлері мен бюрократиялық биліктен саяси билікті тартып алуға жасаған әрекеттерінің көрінісі деп түсіндіреді. Берлиндегі әйгілі Нефертити бюсті сияқты ең жақсы туындылардың көпшілігі екінші және соңғы Корольдік сарай мүсіншісі Тутмос студиясында табылған және қазір Берлинде және Каирде сақталады, ал кейбіреулері Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында. Бұл кезеңде бұрын үлкен сыртқы рельефтерде қолданылған, енді ұсақ ою-өрнектерге дейін кеңейтілген және монументальді рельефтердің көпшілігі үшін қолданылатын суға батырылған рельефтер пайда болды. Суға батырылған рельеф күшті күн сәулесінде ең жақсы көрінеді. Бұл ұзақ әсер еткен жаңалық болды, себебі кейінгі кезеңдерде көтерілген рельеф сирек кездеседі.
Sculptures from the Amarna period are set apart from other periods of Egyptian art. One reason for this is the accentuation of certain features. For instance, the portrayals feature an elongation and narrowing of the neck and head, sloping of the forehead and nose, a prominent chin, large ears and lips, spindle like arms and calves, and large thighs, stomachs and hips. In a relief of Akhenaten, he is portrayed in an intimate setting with his primary wife, Nefertiti, and their children, the six princesses. His children appear to be fully grown, only shrunken to appear smaller than their parents, a routine stylistic feature of traditional Egyptian art. They also have elongated necks and bodies. An unfinished head of a princess from this time, in the Tutankhamun, and the golden age of the pharaohs exhibition, displays a very prominent elongation to the back of the head. The unusual, elongated skull shape often used in portrayal of the royal family "may be a slightly exaggerated treatment of a hereditary trait of the Amarna royal family", according to the Brooklyn Museum, given that "the mummy of Tutankhamun, presumed to be related to Akhenaten, has a similarly shaped skull, although not so elongated as [in typical Amarna style art]". However, it is possible that the style is purely ritualistic. The hands at the end of each ray extending from Aten in the relief are delivering the ankh, which symbolized "life" in the Egyptian culture, to Akhenaten and Nefertiti, and often also reach the portrayed princesses. The importance of the Sun God Aten is central to much of the Amarna period art, largely because Akhenaten's rule was marked by the monotheistic following of Aten. In several sculptures of Akhenaten, if not most, he has wide hips and a visible paunch. His lips are thick, and his arms and legs are thin and lack muscular tone, unlike his counterparts of other eras in Egyptian artwork. Some scholars suggest that the presentation of the human body as imperfect during the Amarna period is in deference to Aten. Others think Akhenaten suffered from a genetic disorder, most likely the product of inbreeding, that caused him to look that way. Others interpret this unprecedented stylistic break from Egyptian tradition to be a reflection of the Amarna Royals' attempts to wrest political power from the traditional priesthood and bureaucratic authorities. Much of the finest work, including the famous Nefertiti bust in Berlin, was found in the studio of the second and last Royal Court Sculptor Thutmose, and is now in Berlin and Cairo, with some in the Metropolitan Museum of Art, New York. The period saw the use of sunk relief, previously used for large external reliefs, extended to small carvings, and used for most monumental reliefs. Sunk relief appears best in strong sunlight. This was one innovation that had a lasting effect, as raised relief is rare in later periods.
Сәулет
Бұл кезеңдегі көптеген ғимараттар кейінгі патшалардың зардаптарынан аман қалған жоқ, себебі олар стандартты өлшемдегі блоктардан, яғни "талатат" деп аталатын, оңай алынып, қайта пайдаланылатын материалдардан салынған. Соңғы онжылдықтарда кейінгі ғимараттарды қайта жаңарту жұмыстары кезінде осы кезеңге тән, қайта пайдаланған көптеген блоктар табылды, олардың бастапқы өрнектелген беттері ішке қаратылып орнатылған, бұл кезеңнен бізге жеткен еңбектердің көлемін едәуір арттырды. Амарнадағы ғибадатханалар дәстүрлі египеттік үлгіде салынбаған. Олар кішкентайрақ болды, күнге ашық киелі орындары мен көптеген құрбандық аландарына ие болды. Оларда жабылатын есіктер болған жоқ. Атонның Ұлы ғибадатханасын, Атонның Кіші ғибадатханасын және Аменхотеп IV ғибадатханасын қараңыз.
Not many buildings from this period have survived the ravages of later kings, partially as they were constructed out of standard size blocks, known as talatat, which were very easy to remove and reuse. In recent decades, re building work on later buildings has revealed large number of reused blocks from the period, with the original carved faces turned inwards, greatly increasing the amount of work known from the period. Temples in Amarna did not follow the traditional Egyptian design. They were smaller, with sanctuaries open to the sun, containing large numbers of altars. They had no closing doors. See Great Temple of the Aten, Small Temple of the Aten and the Temple of Amenhotep IV.