Кіріспе
Бахаи дінінде білім беру мәселесіне ерекше мән беріледі. Оның кітаптарында барлық адамдар үшін міндетті білім беру принципі айтылады, ол монотеизм және адамзаттың бірлігімен бірге басты принциптердің бірі ретінде қарастырылады. Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла былай деп жазған: «Адамды құндылығын өлшеуге келмейтін асыл тастарға толы кен орны ретінде қарастырыңдар. Оның қазынасын ашуға және адамзатқа одан пайда келтіруге тек білім ғана мүмкіндік береді». Бахаулла, Бахаулланың тақталары, 161-бет. Бахаи ілімдері өнер, қолөнер, ғылым және кәсіптермен қатар, моральдық және рухани білімді дамытуға бағытталған. Білім беруге басымдық беру – қоғамдық және ұлттық жақсартудың бір жолы. Барлық бахаилердің адамзатқа пайдалы жұмыс істеу міндеті болғандықтан, бахаи білімі бахаилерді осындай қызмет атқаруға дайындауға арналған.
"Regard man as a mine rich in gems of inestimable value. Education can, alone, cause it to reveal its treasures, and enable mankind to benefit therefrom." Baháʼu'lláh, Tablets of Baháʼu'lláh, p. 161. The Baháʼí teachings focus on promoting a moral and spiritual education, in addition to the arts, trades, sciences and professions. The emphasis on education is a means for social and national improvement. Since all Baháʼís have the duty to do work that is useful to humanity, Baháʼí education is meant to prepare Baháʼís to perform such work.
Мақсаты
Жалпыға бірдей міндетті білім берудің бір мақсаты Бахаилердің қысқа міндетті дұғасында айтылғандай, Құдайдың адамзатты жаратуының басты себебі – әрбір адамның Оны танып, сүйіп қалуында. Осы процесті жеңілдету білім берудің маңызды бір мақсаты болуы тиіс. Алайда, діни білімнің маңыздылығына қарамастан, ол бөлінуге және қақтығысқа әкелмеуі керек. Бахаулла былай деп жазады:
"Schools must first train the children in the principles of religion, so that the Promise and the Threat recorded in the Books of God may prevent them from the things forbidden and adorn them with the mantle of the commandments; but this in such a measure that it may not injure the children by resulting in ignorant fanaticism and bigotry." Baháʼu'lláh, Tablets of Baháʼu'lláh, p. 67. This principle is most commonly applied by Baháʼís in the form of social welfare projects and children's classes. The emphasis on education as a means for social and national improvement is shown in the following quote by ʻAbdu'l Bahá, the son and appointed successor of Baháʼu'lláh:
"The primary, the most urgent requirement is the promotion of education. It is inconceivable that any nation should achieve prosperity and success unless this paramount, this fundamental concern is carried forward. The principal reason for the decline and fall of peoples is ignorance. Today the mass of the people are uninformed even as to ordinary affairs, how much less do they grasp the core of the important problems and complex needs of the time." ʻAbdu'l Bahá, The Secret of Divine Civilization, p. 109.
"Мектептер алдымен балаларды діннің қағидаларымен тәрбиелеуі керек, сонда Құдайдың кітаптарында жазылған уәделер мен ескертулер оларды тыйым салынған нәрселерден сақтап, әмірлердің киімдерімен безендіруі мүмкін; бірақ бұл балаларға зиян келтірмейтіндей болуы керек, яғни оларды білімсіздікке, фанатизм мен ызаға ұрындырмауы керек." Бахаулла, Бахаулланың тақталары, 67-бет. Бұл принцип Бахаилер тарапынан әлеуметтік көмек көрсету жобалары мен балалар сыныптары арқылы көбінесе іске асырылады. Білімді әлеуметтік және ұлттық жақсарту құралы ретінде көрсетуде Бахаулланың ұлы және тағайындалған мұрагері Абдул-Баханың төмендегі сөзі маңызды:
"Schools must first train the children in the principles of religion, so that the Promise and the Threat recorded in the Books of God may prevent them from the things forbidden and adorn them with the mantle of the commandments; but this in such a measure that it may not injure the children by resulting in ignorant fanaticism and bigotry." Baháʼu'lláh, Tablets of Baháʼu'lláh, p. 67. This principle is most commonly applied by Baháʼís in the form of social welfare projects and children's classes. The emphasis on education as a means for social and national improvement is shown in the following quote by ʻAbdu'l Bahá, the son and appointed successor of Baháʼu'lláh:
"The primary, the most urgent requirement is the promotion of education. It is inconceivable that any nation should achieve prosperity and success unless this paramount, this fundamental concern is carried forward. The principal reason for the decline and fall of peoples is ignorance. Today the mass of the people are uninformed even as to ordinary affairs, how much less do they grasp the core of the important problems and complex needs of the time." ʻAbdu'l Bahá, The Secret of Divine Civilization, p. 109.
"Ең алдымен, ең шұғыл қажеттілік – білім беруді дамыту. Ешбір елдің өркендеуі мен табысқа жетуі осы ең маңызды, ең негізгі мәселені алға жылжытусыз мүмкін емес. Халықтардың құлдырауы мен жоғалуының басты себебі – білімсіздік. Бүгінде халықтың көп бөлігі тіпті қарапайым мәселелер туралы да хабардар емес, ал қазіргі заманның маңызды проблемалары мен күрделі қажеттіліктерінің мәнін түсінуге келгенде, олар мүлдем дайын емес." Абдул-Баха, "Құдайлық өркениеттің құпиясы", 109-бет.
"Schools must first train the children in the principles of religion, so that the Promise and the Threat recorded in the Books of God may prevent them from the things forbidden and adorn them with the mantle of the commandments; but this in such a measure that it may not injure the children by resulting in ignorant fanaticism and bigotry." Baháʼu'lláh, Tablets of Baháʼu'lláh, p. 67. This principle is most commonly applied by Baháʼís in the form of social welfare projects and children's classes. The emphasis on education as a means for social and national improvement is shown in the following quote by ʻAbdu'l Bahá, the son and appointed successor of Baháʼu'lláh:
"The primary, the most urgent requirement is the promotion of education. It is inconceivable that any nation should achieve prosperity and success unless this paramount, this fundamental concern is carried forward. The principal reason for the decline and fall of peoples is ignorance. Today the mass of the people are uninformed even as to ordinary affairs, how much less do they grasp the core of the important problems and complex needs of the time." ʻAbdu'l Bahá, The Secret of Divine Civilization, p. 109.
Білім беру түрі
Бахаи жазбаларында сипатталатын білім беру түрі нақты бір түрге немесе әдіске бағытталмайды.
Адептілік пен рухани білім
Бахаи ілімдері өнер, кәсіп, ғылым және мамандықтармен қатар, адамгершілік және рухани білімді дамытуға бағытталған. "Адамгершілік пен жақсы мінез-құлықта тәрбиелеу кітаптан алған білімнен гөрі әлдеқайда маңызды. Білімсіз болса да, таза, жағымды, жақсы мінезді, әдепті бала, білімді болғанымен, әдепсіз, нашар мінезді, жаман баладан артық. Себебі, білімсіз болса да, жақсы мінез-құлық танытқан бала басқаларға пайдалы, ал жаман мінезді, әдепсіз бала, білімді болса да, басқаларға зиян келтіреді. Егер бала білімді де, жақсы мінезді де болуға тәрбиеленсе, онда ол нұр үстіне нұр болады". 'Абдул-Баха, 'Абдул-Баханың жазбаларынан таңдамалы үзінділер, Бөл. 110, 135-136 беттер. Бахаи жазбаларының көптеген тұсында балаларға және оларға тиісті білім беру қажеттілігіне ерекше мән беріледі. Балалар сыныптары көптеген Бахаи қауымдастықтарында кең таралған, ал 2001 жылы Дүниежүзілік Әділет Үйі оны Бахаилардың назар аударуы тиіс төрт негізгі қызметтің бірі деп атады. Бахаилар балалардың рухани тәрбиесіне арналған "Отбасылық ізгіліктерге оқулық" атты танымал кітап жазды. Оның көп дінді мазмұны оған 100,000-нан астам дана сатуға және авторларға "Опра Уинфри Шоуында" сұхбат беруге мүмкіндік берді.
Тілдер
Бахаилер бір күні әлем елдері халықаралық қосымша тілді таңдау үшін ынтымақтасып, оны жаһандық қарым-қатынаста пайдалануды күтеді. Бұл іс орындалғаннан кейін, сол тіл, қатар ана тілімен бірге, әлемдегі барлық мектептерде оқытылады. "Барлық ұлттар бір жиналаып, бірлесіп кеңесе отырып, әлемдегі барлық мектептерде балаларға оқыту үшін қолданыстағы әртүрлі тілдердің ішінде бір тілді таңдауы немесе жаңа тілді жасауы керек". Бахаулла, Бахаулланың тақталары, 165-бет. Бахаулла көптеген тілдерді үйренуге жұмсалатын жылдардың қажеттігіне қайғырғанмен, тек бір тілді таңдау мүмкіндігі болғанда, әртүрлі салмақты жазбаларда шетел тілдері Бахаилер зерттейтін "пайдалы пәндерге" жататыны айтылады.
Басқа тақырыптар
Бахаи діні әлі мектеп оқу бағдарламасын толық сипаттауға тырыспады, бірақ оның кітаптары түрлі пәндердің пайдалы екенін көрсетеді. "Сіз одан [Шоги Эффендиден] Бахаи білім беру бағдарламасы туралы толық мәлімет сұрадыңыз: әзірге Бахаи оқу бағдарламасы деген нәрсе жоқ, және осы тақырыпқа арналған Бахаи жарияланымдары да жоқ, себебі Бахаулла мен Абдул-Баханың үйретістері нақты және толық білім беру жүйесін ұсынбайды, тек негізгі принциптерді ұсынады және болашақ Бахаи білім берушілерін Бахаи үйретістерінің рухымен үйлесімде, қазіргі заманның қажеттіліктеріне сай келетін оқу бағдарламасын жасауға бағыттайтын білім беру идеалдарын ұсынады. "Бұл негізгі принциптер Истің қасиетті жазбаларында бар, оларды мұқият зерттеп, түрлі колледждер мен университеттердің бағдарламаларына біртіндеп енгізу керек. Алайда, Бахаи Ісі ресми түрде мойындап, бүкіл Бахаи әлемінде қолданылатын білім беру жүйесін қалыптастыру міндетін бүгінгі діндарлардың атқаруы күмән, оны болашақ Бахаи ғалымдары мен білім берушілері біртіндеп іске асыруы керек". Шоги Эффендидің атынан 1939 жылғы 7 маусымда бір адамға жазылған хаттан алынған. Бахаи кітаптарында математика, ғылым, технология, сауда, өнеркәсіп, гуманитарлық ғылымдар және дін оқу бағдарламасына қосылуға болатын пәндер ретінде әртүрлі айтылады.
Педагогикалық мәселелер
Білім беру теориясында не оқытылатынымен қатар, білім берудің қалай жүзеге асырылуы да маңызды. Дәстүрлі білім беруден өзге, баламалы мектептер, үйден оқыту, Монтессори және Вальдорф ерекше білім беру сияқты басқа да білім беру нысандары бар. Бахаи дінінің білім беруге қоятын талаптары мұндай мүмкіндіктердің ешқайсысын қабылдамауға міндеттемейді.
Жауапкершілік
Әкеге әрбір баланың тәрбиесі жүктеледі, егер ол балаларын тәрбиелеу міндетін орындамаса, оған мәжбүрлеу шаралары қолданылуы мүмкін, тіпті әкелік құқықтарынан айырылуы да мүмкін. Аналар адамзаттың "алғашқы тәрбиешілері" ретінде мойындалады және олардың жауапкершілігі де тең дәрежеде расталады. Бұдан өзге, жауапкершілік бүкіл қауымға да жүктеледі, оның Бахаи институттары арқылы:
"Рухани жиналыстардың қасиетті міндеттерінің ішінде білімді дамыту, мектептер ашу және әрбір ұл мен қыз үшін қажетті оқу құралдары мен жағдайларын жасау бар." Шоги Эффендидің 1925 жылғы 8 маусымда Парсы Ұлттық Рухани Ассамблеясына жазған хатынан. Егер ата-аналар және/немесе олардың қауымдары барлық балаларын тәрбиелей алмаса, Бахаи заңы қыз балаларға ұл балалардан басымдық беруді талап етеді.
Бахаи білім беру іс жүзінде
Бахаилер қазіргі уақытта баса назар аударуға ұсынылған төрт маңызды қызметтің ішінде балалар сыныптарын қолдау және «оқу үйірмелері» деп аталатын бірнеше курстарға қатысу – әлемдегі бахаи қауымдастықтарының өмірінің ажырамас бөлігіне айналды.
Негізгі оқу бағдарламасы
АҚШ балалар сыныптары үшін негізгі оқу бағдарламасын жасады.
Негізгі ақиқаттар
Бахаи ілімдерін оқытуға арналған тағы бір курстар тізбегі Негізгі Шындықтар деп аталады. Бұл тізбек АҚШ-та жасалған, және ол Рухи тізбегінен гөрі аз таралған.
Бахаи ғибадат үйі
Бахаи ғибадат үйі – Бахаи Дінінің кітаптарында қыстырма түрде айтылған мекеме. Ол толығымен құдайға сыйынбау ғибадатханасы, аурухана, университет, пана, және басқа да гуманитарлық және білім беру орталықтарын білдіреді. Ол болашақ Бахаи қоғамдары үшін қаланың орталық нүктесі болады.
Әлеуметтік және экономикалық даму
Әлемдегі ең жетілген және қабілетті Бахаи қауымдастықтары әлеуметтік және экономикалық даму (СЭД) жобаларын қолға алды. Бұл жобалар әртүрлі аймақтардың қажеттіліктеріне қарай әр жерде өзгеріп отыруы мүмкін. Мысалдардың ішінде көшіп келген жұмысшыларға тегін білім беру, баспанасыз азаматтарды жұмыспен қамтамасыз ету немесе күшпен қоныс аударған босқындарға көмек көрсету бағдарламалары бар. Жеке тұлғалар да қоғамдағы білім беру жүйесін жаңартуға атсалысты, мысалы, 2000 жылы Уильям Х. Косбимен бірлесіп "Американдық мектептер: 100 миллиард долларлық қиындық" атты кітаптың авторы болған доктор Дуайт В. Аллен және доктор Дэниел Джорданның "АНИСА білім беру моделі" жұмыстары. Бахаилер әлем бойынша 300-ден астам академиялық "Бахаи мектептерін" ашты.
Мұғалімдерді мақтау
Бахаи жазбалары мұғалімдерді жоғары бағалайды, және егер жеке өсиеттама жазылмаса, кісінің мүлігінің бір бөлігі оның мұғалімдеріне беріледі. "Адам толыққандыққа жетіп, өркендеген кезде байлыққа зәру болады, ал ол қолөнер немесе кәсібі арқылы тапқан байлығы дана адамдардың пікірінше, әсіресе әлемді біліммен нұрландырып, халқын тәрбиелеуге өмірін арнаған адамдардың көзінде мақтауға лайық. Олар – шын мәнінде, білімнің өмірлік суын сыйлайтын және идеалдық жолға бастайтын иелер. Олар әлем халқын тура жолға бағыттайды және адамды көтеріп, құрметке ие ететін нәрселермен таныстырады. Тура жол – адамды сананың шығысына және нағыз түсініктің таңына жетелейтін, оны даңққа, құрметке және ұлылыққа жеткізетін жол. Бахаулла, Бахаулланың тақталары, 34-бет.