Кіріспе
Франсис Она (шамамен 1953 – 24 шілде 2005) – Бугенвиль азаттық қозғалысының жетекшісі, Папуа Жаңа Гвинея үкіметіне қарсы Бугенвиль азамат соғысы аясында көтеріліс ұйымдастырған. Ол және оның жақтастары Rio Tinto Group компаниясының еншілес компаниясы Bougainville Copper компаниясының Panguna кенінің жұмыс істеуінен туындаған экологиялық және әлеуметтік салдарға алаңдады. 1990 жылдың 17 мамырында Она Меэкамуи Республикасының тәуелсіздігін жариялады, бірақ ол халықаралық жағынан мойындалмады. Бейбітшілік процесіне және 2005 жылғы сайлауға қарсы тұрған кезеңде Она көбінесе қауіпті аймақта болды, онда оның BRA күштері аумақты бақылап тұрды. Ол өз ауылында маляриядан қайтыс болды.
Francis Ona (c. 1953 – 24 July 2005) was a Bougainville secessionist leader who led an uprising against the Government of Papua New Guinea as part of the Bougainville Civil War. He and his followers were concerned about the environmental and social effects of the operation of the Panguna mine by Bougainville Copper, a subsidiary of Rio Tinto Group. On 17 May 1990, Ona declared the independence of the Republic of Me'ekamui. It was not recognised internationally. While resisting the peace process and 2005 elections, Ona mostly stayed in a safe haven, where his BRA forces controlled territory. He died of malaria in his village.
Сепаратистік көшбасшы
Бір кездері Она Бугенвилл мыс компаниясының шахтасында жұмыс істеген, бірақ ол оның жұмысының қоршаған ортаға тигізген кері әсеріне және жер иелеріне төленген роялтидің төмен деңгейіне наразылық білдірді. Пайданың көп бөлігі Бугенвилл аралынан кетіп қалды, ал оның қоғамы Папуа-Жаңа Гвинеядан келген мыңдаған жұмысшылармен, сондай-ақ австралиялықтармен бұзылды. 1980 жылдардың ортасынан бастап Она және басқалар Пангуна жер иелері қауымдастығының (ПЖҚ) басшылығына қарсы шығып, олардың барлық дәстүрлі жер иелерінің мүдделерін қорғамайтынын мәлімдеді. 1988 жылдың басында Она және оның серіктестері, оның ішінде оның туысы Пепетуа Сереро, Жаңа ПЖҚ-ны құрды, оған кеншілер де, Пангуна шахтасының дәстүрлі қарсыластары Дамиен Даменгтің Ме’экамуи Понтуку Онорингі де қолдау көрсетті. Жаңа ПЖҚ бірқатар талаптар қойды, оның ішінде шахтаның салдары үшін ақшалай өтемақы, шахта табысының 50 пайызын жер иелеріне беру және меншік құқығын Бугенвиллге беру. ПЖҮ үкіметі тәуелсіз сараптама жүргізді, ол қоршаған ортаға тигізген әсер туралы айыптауларды жоққа шығарды, бірақ кен орнының басқа да аспектілерін сынады. Она бұған жауап ретінде Бугенвилл революциялық армиясын (БРА) құрды, ол шахтаға қарсы көптеген саботаж әрекеттерін жасады, соның ішінде шахтаның қуат көзін жойды. 1989 жылдың мамыр айында Бугенвилл мыс компаниясы шахтаны жапты. Она Бугенвилл мыс компаниясы мен ПЖҮ үкіметі ұсынған алғашқы келісімді қабылдамады. 1989 жылы Сереро қайтыс болғаннан кейін Она БРА-ның мойындалған басшысы болды, ал армияның бұрынғы сарбазы Сэм Кауона әскери операцияларды басқарды. Папуа-Жаңа Гвинея үкіметі көтерілісті басу үшін полицияны, содан кейін Джерри Сингирок басқаратын әскерді жіберді, бірақ олар мұны істей алмады. Арал ПЖҮ полиция комиссарының бақылауындағы төтенше жағдай режиміне енгізілді. ПЖҮ күштері тарапынан адам құқықтарын бұзу туралы шағымдар көбейді, бұл бастапқыда БРА-ға қолдауды күшейтті. 1990 жылдың қаңтар айында Бугенвилл мыс компаниясы шахтадағы жұмысты тоқтататынын мәлімдеді. ПЖҮ үкіметі әскерді шығаратынын және халықаралық бақылаушылар БРА-ның қарусыздануын тексеріп отыратынын мәлімдеді. Полиция әскердің жоқтығынан өміріне қауіп төнуіне қорқып қашып кетті, ал Порт-Морсбиде келісімге байланысты төңкеріс жасауға тырысты. 1990 жылы ПЖҮ үкіметі салған блокадаға жауап ретінде Она Бугенвиллдің Уақытша үкіметінің басшысы екенін айтты және аралдың тәуелсіздігін жариялады. Арал анархияға ұшырады, өйткені бірнеше қарулы топтар мен рулар билік үшін күресті, ал ПЖҮ үкіметі осы милицияларды қолдады. БРА басшылары бұған дейін қолдау көрсеткен Бугенвилл премьері Джозеф Кабуимен келіспей қалды. Премьер-министр Пайас Вингтидің өкілеттігі кезінде ПЖҮ үкіметі әскери күш-жігерді қайта жаңғыртты және олардың әскерлері 1993 жылы провинциялық астана Араваны басып алды және Пангуна шахтасын қайтарып алды. Сэр Джулиус Чан, Вингтидің ізбасары келісімге қол қоюға тырысты, бірақ Она да, БРА да, Кабуи де келісімге қол қоймады. Ашуланған Чан 1996 жылы толыққанды басып кіруге бұйрық берді, бірақ Австралия да, Жаңа Зеландия да оны қолдамады. Чан Sandline International жалгерлерін жалдады, бірақ әскерилер оларды келген кезде тұтқындаумен қорқытты. Чан төңкерістің алдын алу үшін отставкаға кетті.
Патшалық
2004 жылғы 17 мамырда Она өзін «Бугаенвильдің патшасы» немесе Мекамуи деп жариялады. Ол «Ме’экамуи Корольдігінің мемлекет басшысы, Франциск Доминик Датеранси Домана» деп таныстырылды. «Ме’экамуи» – «қасиетті» немесе «қасиетті жер» деген мағына беретін Бугаенвильдің ежелгі тайпалық атауы. 2005 жылы автономиялық үкіметке қарсы болған сайлау кезінде Она 16 жылдан кейін алғаш рет өзінің қауіпсіз жасырынған жерінен шығып, көпшілік назарына түсті. Ол Бугаенвильдің қазірдің өзінде тәуелсіз екенін және өз істерін өзі басқара алатынын мәлімдеді. Мүмкін, Онаның Бугаенвильдегі ықпалының сақталуы нәтижесінде, 2005 жылғы мамырда Жаңа Зеландияның көмегімен өткен автономиялық үкімет сайлауына сайлауға құқылы сайлаушылардың барлығының тек 3% ғана қатысты. Оның Корольдік Билігі, Бугаенвильдегі сайлаушылардың 3% ғана мамырдағы автономиялық үкімет сайлауында дауыс бергені, қалған 97% оның үкіметін қолдайтынын және олардың дамуға ұмтылысын ілгерілету үшін әртүрлі айырмашылықтарға қарамастан, оларға жүгінетін жалғыз үкімет осы екенін мәлімдеді. Жаңа Ирландиядағы Лихир аралының кен аймағы жер иелері қауымдастығының мүшелері, сондай-ақ Фиджи және Соломон аралдарындағы басқа да кен жобалары, шетелдік кен компанияларымен айналысуда көмек сұрап Онамен байланысқа түсті. Она 2005 жылғы 24 шілдеде өз ауылында безгекке шалдығып қайтыс болды.
Құрметтер
Она провинциялық астанасы Букада мемлекеттік жерлеу рәсімімен қосылды.