Кіріспе

Денсаулық сақтау саласының адам ресурстары (ДСР) – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 2006 жылғы Дүниежүзілік денсаулық сақтау баяндамасына сәйкес, "негізгі мақсаты оң денсаулық сақтау нәтижелерін жақсартуға бағытталған іс-қимылдарға қатысатын барлық адамдар" деп анықталады. Денсаулық сақтау саласындағы адам ресурстары – денсаулық сақтау жүйесінің алты негізгі құрылымдық элементтерінің бірі болып табылады. Оларға дәрігерлер, медбикелер, фармацевттер, акушерлер, стоматологтар, қосымша медициналық мамандар, ауылдық денсаулық қызметкерлері және басқа да әлеуметтік және денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатын мамандар кіреді. Денсаулық сақтау саласының адам ресурстары сонымен қатар денсаулық сақтауды басқару және қолдау персоналынан тұрады: олар тікелей пациенттерге көмек көрсетпейді, бірақ денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін, сапасын және қолжетімділігін арттыруға маңызды үлес қосады. Оларға денсаулық сақтау қызметтерінің менеджерлері, медициналық жазбалар және денсаулық сақтау ақпараттық жүйелерінің техниктері, денсаулық сақтау экономистері, денсаулық сақтаумен жабдықтау тізбегінің менеджерлері, медициналық хатшылар, мекемелерді күтіп ұстау жұмыскерлері және тағы да басқалары кіреді. ДСР саласы жұмыс күшін жоспарлау және саясатты бағалау, жұмысқа алу және ұстап тұру, білікті кадрларды оқыту және дамыту, өнімділікті басқару, денсаулық сақтау қызметкерлерінің ақпараттық жүйелері және денсаулық сақтау қызметкерлерін күшейту жөніндегі зерттеулер сияқты мәселелермен айналысады. Денсаулық сақтау саласындағы адам ресурстарының маңызды рөлін арттыру, әсіресе COVID-19 пандемиясынан туындаған денсаулық сақтау саласындағы жұмыс күшінің тапшылығымен байланысты, денсаулық сақтау қызметкерлерін жаһандық денсаулық сақтау күнтәртібінің ең маңызды басымдықтарының біріне қойды.

Саясат және жоспарлау

Кейбір елдерде және юрисдикцияларда денсаулық сақтау саласының жұмыс күшін жоспарлау еңбек нарығының қатысушылары арасында бөлінеді. Ал басқаларында, денсаулық сақтау мақсаттарына жету үшін денсаулық сақтау қызметкерлерінің жеткілікті саны, таралуы және сапасын жоспарлау үшін үкіметтер мен жүйелер қабылдаған нақты саясат немесе стратегия бар. Мысалы, Халықаралық медбикелер кеңесі былай хабарлайды: Денсаулық сақтаудың адам ресурстарын жоспарлау (HHRP) мақсаты – дұрыс білімге, дағдыларға, көзқарастарға және біліктілікке ие, дұрыс міндеттерді дұрыс жерде, дұрыс уақытта орындайтын, алдын ала белгіленген денсаулық сақтау мақсаттарына жету үшін қажетті сандағы денсаулық сақтау қызметкерлерін қамтамасыз ету. Жоспарланған HRH мақсаттарының маңызды бөлігі – ұсыныс пен сұранысты модельдеу, яғни халықтың денсаулық сақтау қажеттіліктерін және/немесе денсаулық сақтау көрсету мақсаттарын адам ресурстарын ұсынумен, таратумен және өнімділікпен байланыстыратын тиісті деректерді пайдалану. Алынған нәтижелер жұмыс күшінің тұрақтылығын қамтамасыз ететін, дәлелдерге негізделген саясатты жасау үшін қолданылады. Ресурстары шектеулі елдерде HRH жоспарлау тәсілдері көбінесе мақсатты бағдарламалардың немесе жобалардың қажеттіліктерімен анықталады, мысалы, Мыңжылдық даму мақсаттарына немесе соңғы кездегі Тұрақты даму мақсаттарына жауап беру үшін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Жұмыс жүктемесінің қызметкерлерді қажеттілігінің көрсеткіштері (WISN) – бұл жергілікті жағдайларға бейімделуге болатын HRH жоспарлау және басқару құралы. Ол денсаулық сақтау басшыларына, денсаулық сақтау қызметкерінің жұмыс жүктемесіне негізделген, денсаулық сақтау мекемесіндегі жұмыс жүктемесінің әрбір компонентіне белсенділік (уақыт) стандарттары қолданылатын, адам ресурстарын тиімді басқару үшін кадрлық шешімдерді қабылдаудың жүйелі әдісін ұсынады.

Денсаулық сақтау персоналын халықаралық жұмысқа алу бойынша әлемдік тәжірибелік кодекс

Денсаулық сақтау саласы қызметкерлерінің жетіспеушілігі мен дұрыс бөлінбеу мәселелерін шешуге бағытталған негізгі халықаралық саясат – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) 2010 жылы өткен 63-ші Дүниежүзілік денсаулық ассамблеясында қабылданған Денсаулық сақтау қызметкерлерін халықаралық жұмысқа алу жөніндегі әлемдік тәжірибе кодексі. Кодекс халықаралық денсаулық сақтау қызметкерлерін жұмысқа алу мәселесі, әсіресе жоғары табысты елдерде, және оның көптеген дамып келе жатқан елдердің біріншілік медициналық көмек көрсету мүмкіндігіне тигізетін әсері туралы пікірталас күшейген кезде әзірленді. Кодекс Мүше мемлекеттер мен жұмысқа алу агенттіктері үшін міндетті болмаса да, денсаулық сақтау қызметкерлерін этикалық түрде халықаралық жұмысқа алу принциптерін және тәжірибесін қолдайды. Сонымен қатар, ол елдерде денсаулық сақтау саласының тиімді саясатын және жоспарлауын қамтамасыз ету үшін денсаулық сақтау қызметкерлері туралы ақпараттық жүйелерді күшейтуді де ұсынады.

Гендерлік және денсаулық сақтау саласы қызметкерлері

ДДҰ-ның бағалауынша, әлемдік денсаулық сақтау күштерінің шамамен 70% әйелдерден тұрады, бірақ гендерлік теңдікке қол жеткізу қиын болып тұр. Әйелдердің денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтерге қосқан үлесі жеткіліксіз бағаланады; әлемдік денсаулық сақтау еңбек нарықтарында гендерлік негіздегі кәсіптік бөліну, гендерлік бейімділік және сексуалдық зорлық-зомбылықтан азат еңбек жағдайларының жеткіліксіздігі, гендерлік жалақы айырмашылығы және басшылықта гендерлік теңсіздік байқалады. Сан алуан адам ресурстарын зерттеулер көрсеткендей, әйелдер-медицина қызметкерлерінің табысы, ұқсас лауазымдары, білімі және міндеттері болғанына қарамастан, ерлерге қарағанда орташа есеппен айтарлықтай төмен. Ал, адам ресурстарындағы басшылық лауазымдардың шамамен 75% ерлердің қолында.