Кіріспе

Уильям Рэндольф Лавлейс II (30 желтоқсан 1907 – 12 желтоқсан 1965) – американдық дәрігер, ғарыш медицинасына үлес қосып, оның дамуына қызмет еткен.

Өмірбаян

Ол Гарвард медицина мектебінде медицинаны оқып, 1934 жылы бітірді. Оның интернатурасы Нью-Йорктегі Беллвью ауруханасында және Миннесота штатының Рочестер қаласындағы Мейо клиникасында өтті. Содан кейін ол одан әрі білім алу үшін Еуропаға барды. Авиацияға қызығушылық танытқан ол Армия медициналық корпусының резервіндегі бірінші лейтенант шенімен Ұшқыш дәрігері болды. Ол жоғары биіктіктегі ұшу мәселелерін зерттей бастады, ал 1938 жылы Райт-филдте орналасқан аэромедициналық зертханасы одан жоғары биіктіктегі ұшақтарда қолдану үшін оттегі маскасын жасауды сұрады. 1940 жылы ол үш әйелдің жылдамдық рекордын ұстаған ұшқыш Жаклин Кокранмен танысты. Осылайша екеуінің өмір бойына созылған достығы қалыптасты. Кокранның ықпалымен Лавлейс әйелдердің ғарышқа ұшу мүмкіндіктеріне бағытталған зерттеу бағдарламасын жасады. Лавлейс әйелдердің кішкентай және жеңіл болғандықтан шағын ғарыш аппараттарына өте қолайлы бола алатынына сенді. Лавлейс жеке клиникасында жиырма бес әйелді сынақтан өткізді. Таңдалған әйелдер Лавлейстің талаптарына сай болуы керек: 35 жасқа дейін, денсаулығы жақсы, екінші дәрежелі медициналық сертификаты, бакалавр дәрежесі, FAA коммерциялық ұшқыш куәлігі немесе одан да жоғарысы, және 2000 сағаттан астам ұшу тәжірибесі болуы керек. Сынақтарды бастамас бұрын Лавлейстің әйелдері көптеген рентген суреттері мен төрт сағаттық көз тексеруін қамтитын жан-жақты тексеруден өтуі керек болды. Әйелдердің дене күші арнайы велотренажерлер арқылы тексерілді, олардың тыныс алуы бақыланды, ал құлақтарына мұз су құйылып, бас айналуын тудыру арқылы әйелдердің қаншалықты жылдам қалпына келетіні анықталды. Джерри Кобб Меркурий жетілігімен бірдей медициналық сынақтарды сәтті аяқтады. Лавлейстің тағы он екі әйелі таңдалды, бірақ олардың сынағы АҚШ Әскери-теңіз күштері Пенсаколадағы соңғы сынақ орталығына кіруге рұқсат бермегендіктен кенеттен тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лавлейс АҚШ Әскери-әуе күштерінде қызмет етті. Ол жеке өзі қашып құтылу және жоғары биіктікте парашютпен секіру тәжірибелерін жүргізді. 1943 жылдың 24 маусымында ол 40200 фут (12253 м) биіктікте ұшып бара жатқан ұшақтан секірді. Парашют ашылғаннан кейін ол есінен танып, қолғабының бірі жыртылғандықтан мұздады. Осы сынағы үшін ол "Ерекше ұшқыш айбаты" орденімен марапатталды. Оның әйелі Мэри екі ұл туды, бірақ екеуі де 1946 жылы полиомиелиттен қайтыс болды. Олардың үш қызы да болды. 1947 жылы олар Альбукеркиге (Нью-Мексико) көшіп, ол өзінің ағасымен Лавлейс клиникасына қосылды, олар бірге Лавлейс медициналық қорын құрды, қазір Альбукеркидегі Лавлейс тыныс алу зерттеу институты деп аталады. Ол басқару кеңесінің төрағасы болды. Оның алғашқы жұмысқа қабылдауы зерттеу директоры Клейтон Сэм Уайт болды. Лавлейс осы клиниканы медициналық аэроғарыш технологиясын дамытуға пайдаланды.

АҚШ үкіметінде жұмыс істеу

1951 жылдан 1952 жылға дейін Лавлейс Қарулы Күштер Медициналық саясаты жөніндегі кеңестің төрағасы болды. 1951 жылы Лавлейс клиникасы АҚШ Атом энергиясы комиссиясымен оннан астам түрлі жануарға ядролық жарылыстан туындаған жарақаттарды зерттеу үшін далалық және зертханалық тәжірибелер жүргізуге келісімшарт жасады. Клиникада әртүрлі жануар түрлерінің қанша уақытта өлгені және ядролық жарылыс толқындарынан жануарлардың өкпесінде қанша із қалғаны бақыланды. Лавлейс клиникасы АҚШ Орталық барлау агенттігінің Lockheed U-2 тыңшы ұшағымен ұшуға тағайындалған ұшқыштарды тексеруден өткізді. Ұшқыштарға жоғары биіктіктегі ұшудың әсерін зерттеу жұмыстарын бұрынғы «Paperclip» операциясының қатысушысы, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде нацистік Люфтваффе үшін жоғары биіктіктегі ұшудың физиологиялық әсерін зерттеген Ульрих Камерон Лютф жүргізді. 1958 жылы ол NASA-ның Өмір ғылымдары жөніндегі арнайы кеңес комитетінің төрағасы болып тағайындалды. NASA Өмір ғылымдары басшысы ретінде ол «Меркурий» жобасы үшін таңдалған астронавттарды іріктеуде маңызды рөл атқарды. 1959 жылы ол әйелдердің ғарышкерлерді даярлау бағдарламасына қатысуға физикалық жарамдылығын анықтау үшін емтиханды бастады. 1964 жылы ол NASA-ның ғарыш медицинасы директоры болып тағайындалды.

Өлім

1965 жылы 12 желтоқсанда Ловлейс және оның әйелі жеке ұшақта Колорадо штатындағы Аспен қаласының жанынан ұшып бара жатқанда, ұшақ каньонға құлады. Доктор және миссис Ловлейс, сондай-ақ олардың ұшқышы Милтон Браун (27 жас) апат орнында қаза тапты. Олардың денелерін бірнеше күннен кейін іздеу тобы тапты, бірақ қатты қарлы боранға байланысты іздеу жұмыстары кейінге шегерілді. Ұшқыш доктор мен миссис Ловлейсті біріне-бірі жақын орналастырып, жарақаттарынан көз жұмғанша оларды пальтомен жапқан.