Франсиско де Паула Мартинес де ла Роса: Испан саяхатшысы және драматургі

Кіріспе

Испанияның премьер-министрі (1787–1862)

Франсиско де Паула Мартинес де ла Роза и Корнехо (10 наурыз 1787 – 7 ақпан 1862) – испан мемлекет қайраткері және драматург, Министрлер Кеңесінің президенті атағын алған Испанияның тұңғыш премьер-министрі. Ол Бірінші Карл соғысының басында премьер-министр болып тағайындалды және оның либералдық үкіметі жаңа испан конституциясының қабылдануын бақылады: 1834 жылғы испан корольдік жарғысы.

Өмірбаян

Гранада қаласында дүниеге келген, университетте білім алған. Ол жергілікті танымал тұлғалар туралы "El Cementerio de momo" деген атпен жарияланған эпиграммалар сериясымен танымал болды. Наполеонға қарсы күрес кезінде ол патриоттық жақты ұстанып, депутат болып сайланды және Кадис қаласында өзінің алғашқы пьесасын – жас Леандро Фернандес де Моратин стиліне ұқсас прозалық комедия "Lo que puede un empleo" шығарды. Альфьери үлгісінде жазылған "Ла Виуда де Падилия" (1814) трагедиясы испан жұртшылығы үшін толыққанды қабылданыс таппады. Осы кезде автор саясатқа барынша ден қойды, 1814 жылы Барбария жағалауындағы Пенон-де-Велез-де-ла-Гомераға жер аударылды, онда 1820 жылға дейін болды. Содан кейін кенеттен шақырылып, премьер-министр болып тағайындалды. Келесі үш жылда ол Испаниядағы ең беделсіз адамға айналды: консерваторлар оны революционер деп, либералдар реакционер деп айыптады, ол барлық партиялардың қолдауын жоғалтты, ал оның сөздері оған "Розита ла Пастелера" (Рози – келісімші/тортшы) деген есімді сыйлады. 1822 жылы Франсиско Мартинес де ла Роса Диего де Медрано и Тревиньоны ішкі істер министрі етіп тағайындады, ол Москосоны осы лауазымнан алмастырды. 1823 жылы жер аударылған ол Парижге қашып, онда 1827 жылы "Obras literarias" атты еңбектерін жариялады, соның ішінде Лузан тарапқан әдеби теорияларды асыра көрсеткен "Arte poética" кітабы да бар. 1831 жылы Испанияға оралған ол Фердинанд VII қайтыс болғаннан кейін премьер-министр болды, бірақ көтеріліс қозғалысын басуға қабілетсіз болды және 1834 жылы отставкаға кетті. Айта кетерлігі, зейнетке шыққанға дейін Мартинес де ла Роса, Кабинет төрағасы ретінде, испан инквизициясын толыққанды жойған патша жарлығын бекітті. Ол 1839-1840 жылдары Парижде, ал 1842-1843 жылдары Римде елші болып қызмет етті, консервативті партияға қосылды, көптеген маңызды лауазымдарды иеленді және 7 ақпан 1862 жылы Мадридте қайтыс болған кезде Конгресс президенті және Корольдік испан академиясының директоры болды. Мемлекет қайраткері ретінде Мартинес де ла Роса ерекше көзге түспеді. Оның бақытсыздығы – нақты биліксіз, адал емес сарбаздардың ықпалымен туған бүлікшіл, жалған демократиялық қозғалысқа қарсы күресу, корольдің, сарайдың және дін қызметкерлерінің интригаларымен күресу болды. Бірақ саясатта оған кедергі келтірген жағдайлар әдебиеттегі мансабына оң әсер етті. Ол табиғи дарын иесі емес еді; оның ерте пьесалары мен өлеңдері Леандро Моратиннің немесе Хуан Мелендес Вальдестің ықпалында жазылған, ал "Espíritu del siglo" (1835) тарих философиясы туралы барлық жалпылама пікірлердің жиынтығы, ал "Doña Isabel de Solís" (1837–1846) Уолтер Скотттың тарихи романдарының үлгісімен жазылған. Париждегі жер аударылуының нәтижесінде ол француз романтикалық қозғалысының көшбасшыларымен байланысқа түсті және жаңа мектептің жаңалықтарына қызығушылық танытты. Ол француз тілінде "Abén Humeya" (1830) атты романтикалық пьеса жазды, ол Porte Saint Martin сахнасында қойылды. Мадридке оралғаннан кейін Мартинес де ла Роса 23 сәуір 1834 жылы "La Conjuración de Venecia" пьесасын жариялады, осы арқылы ол Испаниядағы романтикалық драманың негізін қалаушы деп есептеледі.

He was born at Granada, and educated at the university there. He won popularity with a series of epigrams on local celebrities published under the title of El Cementerio de momo. During the struggle against Napoleon he took the patriotic side, was elected deputy, and at Cadiz produced his first play, Lo que puede un empleo, a prose comedy in the manner of the younger Leandro Fernández de Moratín. La Viuda de Padilia (1814), a tragedy modelled upon Alfieri, was less acceptable to the Spanish public. Meanwhile, the author became more and more engulfed in politics, and in 1814 was banished to Peñón de Vélez de la Gomera on the Barbary Coast, where he remained until 1820, when he was suddenly recalled and appointed prime minister. During the next three years he was the most unpopular man in Spain; denounced as a revolutionist by the Conservatives and as a reactionary by the Liberals, he alienated the sympathies of all parties, and his rhetoric earned for him the contemptuous nickname of Rosita la Pastelera (Rosie the compromiser/cake maker). In 1822, Francisco Martínez de la Rosa appointed Diego de Medrano y Treviño as Minister of the Interior, replacing Moscoso in the position. Exiled in 1823, he took refuge in Paris, where he issued his Obras literarias (1827), including his Arte poética, in which he exaggerated the literary theories already promulgated by Luzán. Returning to Spain in 1831, he became prime minister on the death of Ferdinand VII, but proved incapable of coping with the insurrectionary movement and resigned in 1834. It is worth noting that, before retiring, Martinez de la Rosa, as President of the Cabinet, approved the royal decree that finally abolished the Spanish Inquisition. He was ambassador at Paris in 1839–1840 and at Rome in 1842–1843, joined the Conservative party, held many important offices, and was president of congress and director of the Royal Spanish Academy at the time of his death, which took place at Madrid on 7 February 1862. As a statesman, Martinez de la Rosa never rose above mediocrity. It was his misfortune to be in place without real power, to struggle against a turbulent pseudo democratic movement promoted by unscrupulous soldiers, and to contend with the intrigues of the king, the court camarilla and the clergy. But circumstances which hampered him in politics favoured his career in literature. He was not a great natural force; his early plays and poems are influenced by Leandro Moratín or by Juan Meléndez Valdés; his Espíritu del siglo (1835) is a summary of all the commonplaces concerning the philosophy of history; his Doña Isabel de Solís (1837–1846) is an imitation of Walter Scott's historical novels. Through the accident of his exile at Paris he was thrown into relations with the leaders of the French Romantic Movement, and was so far impressed with the innovations of the new school as to write in French a romantic piece entitled Abén Humeya (1830), which was played at the Porte Saint Martin. On his return to Madrid Martinez de la Rosa produced La Conjuracíon de Venecia (April 23, 1834), which entitles him to be called the pioneer of the romantic drama in Spain.

Испания Корольдігі

Алтын жүн орденінің рыцарі. Карл III орденінің Үлкен крестінің рыцарі. Әулие Маврикий және Лазарь орденінің Үлкен крестінің рыцарі. (Сардиния Корольдігі) Даңқ орденінің рыцарі. (Осман империясы)