Кіріспе

Еуропалық Альп тауларындағы үстірт Швейцария үстірті немесе Орталық үстірт – Швейцарияның үш негізгі ландшафтының бірі, Юра таулары мен Швейцариялық Альп таулары арасында жатыр. Ол Швейцария аумағының шамамен 30% құрайды, көбінесе төбелі, бірақ жазық жерлер де бар. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен AMSL мен AMSL арасында. Бұл Швейцарияның халқы ең тығыз орналасқан аймағы, экономиканың және маңызды көліктік жүйенің орталығы.

География

Солтүстік және солтүстік-батыста Швейцарияның үстірті географиялық және геологиялық тұрғыдан Юра тауларымен анық шектеледі. Оңтүстікте Альп тауларымен нақты шекара жоқ. Әдетте, жердің 1500 метрден жоғары биіктікке көтерілуі (теңіз деңгейінен) (әктасты Альп, жартылай альпілік моласса), кейбір жерлерде өте тік болатын, шекаралау критерийі ретінде қабылданады. Кейде Швейцарияның үстіртіндегі жоғары жатқан аймақтар, әсіресе Фрибург кантонының төбелері, Напф аймағы, Тёсс аймағы, (төменгі) Тоггенбург және Аппенцель аймағының бөліктері тар мағынада Швейцарияның Альпілік алдындағы жазықтығын құрайды деп есептеледі. Дегенмен, егер үш негізгі аймаққа – Юра таулары, Швейцарияның үстірті және Альп таулары – бөлінуді қарастырсақ, Альпілік алдындағы жазықтық Швейцарияның үстіртіне анық жатады. Оңтүстік-батысында Швейцарияның үстірті Женева көлімен, солтүстік-шығысында Констанц көлімен және Рейн өзенімен шектеледі. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Швейцарияның үстірті Швейцария шекарасынан тысқары созылатын үлкен алаптың бір бөлігі болып табылады. Франциядағы оңтүстік-батыс шетінде, Женевуада, үстірт Юра мен Альп таулары кездесетін Шамбериде аяқталады. Констанц көлінің арғы бетінде үстірт Германия мен Австрияның Альпілік алдындағы тауларында жалғасады. Швейцария ішінде Швейцарияның үстіртінің ұзындығы шамамен , ал ені батыстан шығысқа қарай кеңейеді: Женева аймағында шамамен , Бернде шамамен және Шығыс Швейцарияда шамамен . Швейцарияның көптеген кантондары Швейцарияның үстіртінің бір бөлігін қамтиды. Цюрих, Тургау және Женева кантондары толығымен Швейцарияның үстіртінде орналасқан; Люцерн, Аргау, Золоттурн, Берн, Фрибург және Во кантондары көбінесе Швейцарияның үстіртінде орналасқан; Нойшатель, Цуг, Швиц, Санкт-Галлен және Шаффхаузен кантондарының шағын бөліктері Швейцарияның үстіртіне жатады.

Геологиялық қабаттар

Швейцария тау үстіртіндегі геологиялық қабаттар салыстырмалы түрде жақсы танымал. Негізгі деңгейі кристалдық негіз болып табылады, ол Орталық Кристалды Альпіде, сондай-ақ Қара Орманда және Вогез тауларында шығып жатыр, бірақ Швейцария жазығында және Юрада терең геосинклиналь құрайды (Юра бөлімін де қараңыз). Жер бетінен 2500–3000 метр тереңдікте, бірақ Альпқа жақын жерлерде одан да тереңде бұрғылаулар кристалдық негізге жетеді. Ол Гельветикалық қабаттарға жататын мезозой шөгінділерімен жабылған. Оның тереңдігі батыста шамамен 2,5 км-ден шығыста 0,8 км-ге дейін азаяды. Бұл қабаттар, Юра тауларындағы сияқты, салыстырмалы түрде жайпақ Тетис мұхитында шөгіндірілген. Мезозой қабаттарының үстінде конгломерат, құмтас, марль және тақтатастан тұратын Моласса орналасқан. Жоғарғы қабаты мұз дәуіріндегі мұздықтар әкелген қиыршық тас және мұздық шөгінділерінен тұрады. Геологиялық тұрғыдан Швейцария тау үстіртіндегі ең маңызды қабат – Альп шекарасында жинақталған қалың моласса тізбегі. Молассаның қалыңдығы батыстан шығысқа қарай (Альптен бірдей қашықтықта) артады. Бұрынғы Альпі өзендері тау етегінде үлкен шөгінді жанкүйерлерін құрды. Ең маңызды мысалдары – Напф жанкүйері және Хёрнли жанкүйері; басқа шөгінді жанкүйерлері Риги аймағында, Шварценбург аймағында және Женева көлінің шығысы мен Саан/Сариннің орта ағысы арасындағы аймақта кездеседі. Эрозияға ұшыраған материал өлшемі бойынша сұрыпталған. Ірі материал негізінен Альп тауларының жанында жиналған. Жазықтың ортасында ұсақ құмтастар, ал Юра маңында – саз және марль орналасқан. Терциарлық орогендік көтерілу кезінде, шамамен 60–40 миллион жыл бұрын, бүгінгі Швейцария тау үстіртінің аумағы оңтүстікке қарай сәл еңкейген Карст жазығы болған. Альптің бүктелуінен туған көтерілу және төмендеу процестері нәтижесінде бұл аймақ екі рет теңіз суымен жабылған. Тиісті шөгінділер теңіз моласы және тұщы су моласы деп ажыратылады, бірақ соңғысы көбінесе өзендік және эольдік шөгінділерден (құрлық моласының бір түрі) тұрады. Төменгі теңіз моласы (шамамен 37–30 миллион жыл бұрын): Асық тасты жазық біртіндеп төмендеп, теңіз басып кірді, шығысқа қарай Карпат тауына дейін тарады. Шөгінділер ұсақ түйірлі құм, саз және марльден тұрды. Альпілік бүктелу осы кезеңнің соңында ғана басталғандықтан конгломерат жанкүйерлері болған жоқ. Төменгі тұщы су моласы (шамамен 30–22 миллион жыл бұрын): Теңіз көтерілудің тоқтауына және әлемдік теңіз деңгейінің төмендеуіне байланысты кері шегінді. Альпілік орогенездің басталуы және одан кейінгі бүктелу мен көтерілу нәтижесінде тез эрозияға ұшырады, сонымен қатар алғашқы конгломерат жанкүйерлерінің шөгінділері пайда болды. Жоғарғы теңіз моласы (шамамен 22–16 миллион жыл бұрын): Екінші рет теңіз басып кірді. Напф және Хёрнли конгломератының жанкүйерлері қалыптаса бастады. Жоғарғы тұщы су моласы (шамамен 16–2 миллион жыл бұрын): Напф және Хёрнли жанкүйерлерінің (басқа кіші жанкүйерлермен бірге) қалыптасуы жалғасқан кезде теңіз шегінді. Осы кезеңнің соңында қалыңдығы 1500 метрге жетті. Содан кейін, әсіресе жазықтың батыс бөлігі айтарлықтай көтерілді, сондықтан бұл аймақта жоғарғы тұщы су моласының және жоғарғы теңіз моласының шөгінділері көбінесе эрозияға ұшырады. Теңіз моласының ерекшелігі – қаңылтырлар, қабықшалар және акула тістері, ал тұщы су моласында типтік құрлық сүтқоректілерінің және бұрынғы субтропиктік өсімдіктердің (мысалы, пальма жапырақтарының) қазбалары табылады.

Мұз дәуірі

Швейцарияның қазіргі жер бедері мұз дәуіріндегі мұздықтардың әсерінен қалыптасқан. Барлық белгілі альпілік мұздық кезеңдер (Гюнц мұздық кезеңі, Миндель мұздық кезеңі, Рисс мұздық кезеңі және Вюрм мұздық кезеңі) барысында Швейцарияның жазық тауына ірі мұздықтар енген. Жылы мұз аралық кезеңдерде мұздықтар биік Альп тауларына (кейде қазіргіден де жоғары) шегініп, жазықта субтропикалық өсімдіктер тараған. Мұз дәуірінде Рон мұздығы Альп тауларынан шығып, екі тармаққа бөлініп, Батыс Швейцарияның жазық алқаптарының барлығын жапқан, қазіргі Солотхурн және Арау аймақтарына жеткен. Берн аймағында ол Аар мұздығымен біріккен. Реус, Лиммат және Рейн мұздықтары кейде Юраға дейін жылжыған. Мұздықтар жерді эрозия арқылы, сондай-ақ бірнеше метр қалыңдықтағы базалық мореналар (өте ұсақ тас ұнтақтары) және балқыған су ағындарының әкелген құм-қиыршықтары арқылы қалыптастырған. Ескі Гюнц және Миндель мұздықтарының іздері тек бірнеше жерде сақталған, себебі олардың көп бөлігі кейінгі мұздықтармен жойылған немесе алысқа жылжытылған. Ең үлкен аумаққа Рисс мұздықтарының мұздықтары жеткен, ол кезде Нафф және Тосс аймақтарынан басқа Швейцария платосының барлығы мұзбен жабылған. Ең маңыздысы – шамамен 15 000 жыл бұрынғы Вюрм мұздықтарының іздері. Мұздықтардың түрліше шегінулерінен қалған соңғы мореналар сақталған.

Мұздық ландшафттар

Картаға көз жүгіртсек, мұз дәуірінің мұздықтары қай бағытта қозғалғанын анық көруге болады. Рона мұздығының солтүстік-шығысқа қарай ең алыс кеңеюі Швейцарияның батыс үстіртіндегі аңғарлардың бағытымен көрсетілген: Брой және Глен аңғарлары, сондай-ақ Муртен, Нойшатель және Биль көлдерінің барлығы солтүстік-шығысқа қарай, Юра және Альп тауларына параллель бағытта жатыр. Реусс және Лиммат мұздықтары орталық Швейцария үстіртінің солтүстік-батысқа қарай бағытталған аңғарларын жасаған (соның ішінде Виггер, Сухре, Зеетал, Реусс және Лиммат аңғарлары да бар). Рейн мұздығы негізінен батысқа қарай із қалдырған: Швейцарияның шығыс үстіртіндегі Тур аңғары және Констанц көлі. Кейбір жерлерде негізгі моренаның ерекше дөңгелек төбелері кездеседі, көбінесе жиынтық түрінде, әсіресе Цюрихтің жоталарында, Хирцель аймағында, Констанц көлі аймағында және Рейсс аңғары мен Балдег көлі арасында. Мұздықтың тағы бір белгісі – Швейцария үстіртінің барлық жерінде кездесетін мұздық көшкін тастар. Бұл тастар, кейде өте ірі, бөтен тау жыныстарынан тұрады, көбінесе Альптың орталық кристалды бөлігінен алынған гранит пен гнейс. Олардың жиынтығы 19 ғасырда мұздық теориясын негіздеуге көмектескен маңызды дәлелдердің бірі болды, себебі су арқылы немесе вулканизм арқылы тасымалдау физикалық тұрғыдан мүмкін емес еді. Аңғарлардың түбіндегі қиыршық тас шөгінділері де мұздықтың тағы бір куәсі болып табылады. Мұздықтардың жылжуы мен кері шегінуі кезінде аңғарларда қиыршық тас қабаттары жиналды, кейде өте қалың болды, бірақ оның көп бөлігі кейінгі мұз аралық кезеңдерде эрозияға ұшырады. Сондықтан көптеген аңғарларда ерекше террасалар бар, төменгі террасалар Вюрм мұздығының шөгінділерінен, ал жоғары террасалар Рисс мұздығының террасаларынан тұрады. Кейде бұрынғы мұздықтардың шөгінділері де кездеседі.

Топография

Швейцарияның алқабы бассейнді құраса да, ол жазық аумақ емес, аймаққа қарай алуан құрылымы бар. Швейцария алқабының оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс шекарасын белгілейтін Женева және Констанц көлдері маңызды элементтер болып табылады. Батыс жазықтығы Грос-де-Вод жазықтығымен (теңіз деңгейінен 600 метрге дейін) және Жорат моласса төбелерімен (теңіз деңгейінен 900 метрге дейін) ерекшеленеді, бірақ кейде терең аңғарлармен тілінеді. Тек Юраның жанында ғана Венога және Орба аңғарларынан тұратын, Рона мен Рейн арасындағы негізгі суайырық – Мормонт төбесімен (теңіз деңгейінен 500 метрде) біріккен, дерлік үздіксіз төмендеу байқалады. Муртен, Нюшатель және Биль көлдерімен сипатталатын Зееланд («көлдік жер») Швейцария алқабының ең үлкен жазығы болып табылады, бірақ ол да оқшауланған моласс жоталарымен бөлінген. Шығысында биіктігі солтүстікке қарай төмендейтін әртүрлі төбелі аймақтармен шектеседі. Тағы бір маңызды жазық – Вассерзамт, онда Эмме өзені ағып өтеді. Аре өзені Юра бойындағы кең аңғарда Альп тауларынан құйылатын барлық өзендерді жинайды. Швейцарияның орталық алқабы солтүстік-батысқа қарай созылатын бірнеше жоталар мен кең аңғарлармен сипатталады, олардың кейбіреулерінде көлдер орналасқан. Соңғысы – Альбис жотасы, ол Хайтерсберг жотасымен бірге Альп тауларынан Юраға дейінгі кедергіні құрайды, оны ірі көліктер көбінесе туннельдер арқылы айналып өтеді. Шығыс Швейцария алқабы Лиммат (Цюрих көлімен қоса), Глатт, Тёсс, Мург, Тур және Зиттер аңғарларымен құрылымдалған. Олардың арасында төбелі аймақтар орналасқан, Тюргау кантонында Сеерюкеннің кең моласс жоталары («көлдің арты») және Турдың солтүстігіндегі Оттенберг, сондай-ақ Тур мен Мург арасындағы төбелі аймақтар бар. Бұл аймақ әдетте «Мостиндиен» деп аталады. Екі төбелі аймақ жоғарыда аталған ландшафттардан ерекшеленеді: Напф аймағы (Швейцария алқабының ең биік нүктесі, теңіз деңгейінен 1408 метр) және Тёсс аймағы (теңіз деңгейінен 1300 метрге дейін), екеуі де үшіншілік кезеңнің конгломераттық шөгінділерінің қалдықтары. Олар мұздыққа ұшырамағандықтан, тек сумен эрозияға ұшырап, терең, тар аңғарлардың тығыз желісін құрады.

Климат және өсімдіктер

Швейцария платосы ылғалды мұхиттық климат пен континенттік қоңыржай климат арасындағы көшу аймағында орналасқан. Басты жел батыстан соғады. Платоның төменгі бөлігінде орташа жылдық температура шамамен 9–10 °C. Қаңтар айында Женева көлі аймағында және Нёшатель және Биль көлдерінің жағалауларында орташа температура шамамен +1 °C құрайды. Теңіз деңгейінен бірдей биіктікте температура шығысқа қарай төмендейді. Констанц көлі аймағында ең суық айдың орташа температурасы 1 °C. Шілдеде Женеваның орташа температурасы 20 °C, Юраның оңтүстік жиегінде 18–20 °C, ал биік аймақтарда 16–18 °C. Күн сәулесінің орташа ұзақтығы бойынша Женева көлі аймағы қайтадан артық 1900 сағатпен ерекшеленеді, ал Швейцария платосының қалған бөлігінде ол 1600 (әсіресе шығыста) мен 1900 сағат аралығында болады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері Юраның жанында 800 миллиметр, биік аймақтарда 1200 миллиметр және Альп тауларының шетінде 1400 миллиметрді құрайды. Платоның ең құрғақ аймақтары Морж мен Нёшатель арасындағы Жоғарғы Юраның желден қорғалған беткейінде орналасқан. Женева және Нёшатель көлдерінің ең жылы аймақтарында қар жамылғысы 20 күннен кем, ал платоның қалған бөлігінде биіктікке байланысты 20 мен 40 күн аралығында болады. Қысқы жарты жылда Швейцария платосындағы ауа тұрақтап, атмосфераның қалған бөлігімен азын алмасады, нәтижесінде платода суық ауа жиналады және көбінесе жоғары тұман пайда болады. Жоғарыдан (әдетте 800 м биіктіктен) қарағанда бұлттар тұман мұхитына ұқсайды, сондықтан оларды «небельмеер» деп атайды. Бұл құбылыс инверсия деп аталады, өйткені тұманның астындағы температура жоғарыдағыдан төмен болады. Кейде бұл күндерге, тіпті апталарға созылады, осы уақытта Альп және Юраның көршілес аймақтарында күннің ең жарқын сәулесі байқалады. Бұл тұманға тән – солтүстік-шығыстан соғатын бизе желі. Швейцария платосының оңтүстік-батыста тарылуы арқылы бағытталатындықтан, ол Женева көлі аймағында ең күшті күшіне жетеді, мұнда желдің жылдамдығы 60 км/сағ, ал бизе желдің күшті күнінде 100 км/сағ-тан асып кетеді. Альп тауларының жанындағы орталық және шығыс плато аймақтарында кейде жылы фён желінің әсерінен температура көтеріледі. Швейцария платосында басым өсімдік – еуропалық шырша және күміс шыршысы бар жапырақты орман. Орман шаруашылығы үшін көптеген жерлерде норвегия шыршысының егістіктері бар, бірақ норвегия шыршысы табиғатта тек тауларда ғана өседі. Женева көлі аймағында, Зейландта және Ааре сарқылысы мен Шаффхаузен арасындағы солтүстік платодағы жылы және құрғақ жерлерде емен, липа және қайың ағаштары басым болады.

Елді мекен тарихы

Адамдар таулы алқапта неолит дәуірінде көлдер мен өзендердің жағалауынан бастап қоныстанды. Кельттер б.з.б. 3 ғасырында пайда болғаннан кейін ірі оппидалар салынды. Тас үйлермен қалалар Рим империясы кезінде тұрғызылды. Швейцария үстірті 15 ж.б.з. Августтың билігінде римдіктер Гельветийлер жерін басып алғанда Рим империясының құрамына енді және 3 ғасырдың соңына дейін римдік болып қалды. Швейцария үстіртінің ең маңызды римдік қалалары – Ауентикум (қазіргі Авенш), Виндонисса (қазіргі Виндиш), Колония Юлия Эвестрис немесе кельттер атаған атымен, және Новиодунум (қазіргі Ньон) болды. Олар римдік жолдардың тығыз желісі арқылы жақсы байланысты болды. Рим империясы шегініп кеткеннен кейін, романдық бургундиялықтар Швейцарияның батыс алқабын, ал аламандықтар орталық және шығыс бөліктерін мекендеді. Француз және неміс диалектілері арасындағы тілдік шекара осы қайшылықтың нәтижесінде пайда болды. Орта ғасырларда көптеген қалалар құрылды, әсіресе климаттық жағынан жағымды төменгі жазықтықта. 1500 жылы тығыз жол желісімен байланысқан 130 қала болды. 19 ғасырдың басында индустрияландырудың дамуымен қалалардың маңызы артты. 1860 жылы қалалардың халқы күрт өсе бастады, бұл шамамен 100 жылға созылды. Алайда, 1970 жылдары қалалардан көші-қон басталды. Қалаларды қоршаған муниципалитеттер пропорционал емес өсті, ал қалалардың өзінде халық азайды. Соңғы кезде көші-қон қалалардан одан да алысқа жылды.

Бүгін

Швейцарияның үстірті Швейцария жерінің тек 30% ын ғана құраса да, онда 5 миллион адам тұрады, бұл Швейцария халқының үштен екі бөлігінен астам. Халық тығыздығы бір шаршы километрге 380 адамды құрайды. Базель мен Луганодан басқа, 50 000 тұрғынынан асатын Швейцарияның барлық қалалары – әсіресе Берн, Женева, Лозанна және Цюрих – осы үстіртте орналасқан. Осы қалалардың агломерациялары ең көп халқы бар аймақтар болып табылады. Басқа тығыз қоныстанған аймақтар Юраның оңтүстік жиегінде және Люцерн, Винтертур және Сент-Галлен агломерацияларында орналасқан. Жорат, Наф немесе Тосс сияқты Швейцарияның жоғары үстірт аймақтары салыстырмалы түрде сирек қоныстанған, шағын шаруашылық ауылдары мен шашыраңқы шаруашылықтармен ерекшеленеді. Көпшілігі неміс тілінде сөйлейді, бірақ батыс бөлігінде француз тілінде сөйлейді. Тіл шекарасы көп ғасырлар бойы сақталған, бірақ ол географиялық немесе саяси шекараға сәйкес келмейді. Ол Биль/Бьеннен Муртен және Фрибург арқылы Фрибург Альпіне дейін өтеді. Биль/Бьен, Муртен және Фрибург қалалары ресми түрде екі тілді. Тіл шекарасындағы елді мекендер әдетте неміс және француз тілдеріндегі екі атауды да қолданады, олар ресми түрде алмастырылатын.

Экономика

Қолайлы климат пен құнарлы топырақтардың арқасында Швейцарияның төменгі батыс жазығы ең маңызды ауыл шаруашылығы аймағы болып табылады. Ең маңызды егістер – бидай, арпа, жүгері, қант қызылшасы және картоп; әсіресе Сейландта көкөністер де өте маңызды. Женева, Нойшатель, Биен, Морат көлдерінің солтүстік жағалауларында, сондай-ақ Цюрих Вайнланд және Клетгауда жүзім шаруашылығы дамыған. Шығыс жазықта және жоғарырақ аймақтарда сүт шаруашылығымен және ет өндірумен байланысты жайылымдар басым. Әсіресе Тюргауда жеміс-жидектердің (алманың) маңызы зор. Швейцария жазығындағы ормандық жерлер орман шаруашылығында пайдаланылады. Құнды ағаштары бар норвегия шыршасы көбінесе монокультура түрінде отырғызылады. Өнеркәсіп саласында жазық – Швейцарияның ең маңызды аймағы. Текстиль өнеркәсібінің дәстүрлі ошақтары орталық және шығыс аймақтарда орналасқан. Алайда, соңғы онжылдықтарда оның маңызы төмендеді. Бүгінгі таңдағы ең маңызды салалар – машина жасау, автомобиль өнеркәсібі, электр өнеркәсібі, дәл және микромеханика, сағат және электрон өнеркәсібі, сонымен қатар оптикалық және металл құрылыс. Тамақ өнеркәсібі отандық және шетелдік шикізатты өңдейді. Ағаш өңдеу және қағаз өндірісі де маңызды салалар болып табылады. Швейцарияның басқа аймақтары сияқты, мұнда да минералды ресурстар аз. Мұз дәуірінің мұздықтарының арқасында құм мен сазға толы. Швейцария жазығындағы мұз дәуірі құмдық террасаларында құм қазу құрылыс индустриясының қажеттіліктерін толыққанды қамтамасыз етеді. Өзендердегі көптеген гидроэлектр станциялары электр энергиясын өндіреді. Швейцарияның барлық төрт атом электр станциясы да осы жазықта орналасқан.

Көлік

Салыстырмалы түрде жеңіл топографиясы және жоғары халық тығыздығы болғандықтан, көлік желісі жоғары деңгейде дамыған. Швейцария жазығының ең маңызды бағыты, тіпті оның тірегі – A1 тас жолы, ол Женевадан Лозанна, Берн, Цюрих және Винтертур арқылы Сент-Галленге дейін барлық ірі қалаларды байланыстырады. A2 тас жолы, Швейцарияның солтүстік-оңтүстік бағыты, Олтеннен Люцернге дейін жазықты кесіп өтеді. Теміржол желісі өте тығыз. Барлық ірі қалалар байланысты, ал Олтен мен Лозанна арасында екі негізгі бағыт бар: біреуі Берн мен Фрибург арқылы, екіншісі Юраның шетімен Солотхурн, Биль, Нойшатель және Ивердон-ле-Бен арқылы өтеді. Цюрихтен Бернге пойызбен саяхаттауға бір сағат уақыт кетеді, ал Швейцария жазығының бүкіл енін Сент-Галленнен Женеваға дейін кесіп өтуге төрт сағат керек. Швейцарияның ең маңызды екі әуежайы – Цюрих әуежайы мен Женева Коинтрин әуежайы осы жазықта орналасқан. Швейцарияның де-факто астанасы Бернде тек Bern Belpmoos әуежайы бар. Härkingen және Niederbipp қалалары, сондай-ақ Цюрих, ұсынылып отырған Cargo Sous Terrain жобасының, яғни жер асты жүк тасымалдау жүйесінің сегіз хабының бірі ретінде қарастырылып жатыр, оның бірінші кезеңінің 2030 жылдардың басында іске қосылуы жоспарлануда.

Туризм

Швейцария Альпімен салыстырғанда, плато, әсіресе ауылдық плато, туризмге аз дамыған. Ол көліктік аймақ ретінде қызмет етеді. Саяхатшылар негізінен тарихи ескерткіштері мен көрікті жерлері бар ірі қалалар мен қалаларды көруге келеді, әсіресе Берн және Люцерн қалаларының ескі қалаларын, сондай-ақ Цюрих, Биль/Биен, Сент-Галлен, Фрибург, Женева және Лозанна қалаларын. Шаффхаузен маңындағы Рейн сарқымасы – маңызды табиғи туристік орын. Көлдер де туристерді қызықтырады, сонымен қатар Баден, Шинзнах Бад, Ивердон-ле-Бен және Зурзах сияқты бірнеше шипажайлар бар, олардың гидротермальдық көздерінің арқасында. Цюрих жабайы табиғат паркі – платодағы ең ірі жапырақты және қылқан жапырақты аралас орман, оған Силь орманы және Швейцарияның ең көне жабайы табиғат паркі Лангенберг кіреді. Парк шамамен 5 мың гектар аумақты құрайды.