Кіріспе

Шотланд дәрігері және өнертапқышы доктор Нил Арнотт (15 мамыр 1788 – наурыз 1874) – шотланд дәрігері және өнертапқышы. Ол су төсегінің алғашқы нұсқаларының бірі – Арнотт су төсегін ойлап тапты және 1852 жылы түтін шығармайтын пеш торының құрылысы, сондай-ақ желдету және жылыту жүйесін жақсартулары үшін Рамфорд медалімен марапатталды.

Өмір

Ол Арброт қаласында Александр Арнот пен оның әйелі Борререйден келген Энн Маклиннің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол шебер нан пісірушілер әулетінен шыққан. Нейл Арнот Абердин университетінің Маришал колледжінің үздік түлегі болды (AM, 1805; MD 1814) және кейіннен Лондонда сэр Эверард Хоумның (1756–1832) басшылығымен оқыды. Осы арқылы он сегіз жасында Шығыс Индия компаниясының толыққанды хирургі қызметіне тағайындалды. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы қызметінде хирург ретінде Қытайға екі рет сапар жасағаннан кейін (1807–1809 және 1810–1811), ол Лондонда қоныстанды және 1811–1854 жылдар аралығында тәжірибе жинады, осы істе тез арада үлкен беделге ие болды. Ол Филоматтық институтында «Физика элементтері» (1827) тақырыбында лекциялар оқыды. 1836 жылы ол Лондон университетінің негізін қалаушылардың бірі болды. Бірнеше жыл өткен соң ол француз және испан елшіліктерінің дәрігері тағайындалды, ал 1837 жылы патшайымның жеке дәрігері болды. 1838 жылы Корольдік қоғамның мүшесі (FRS) болып сайланды. Ол классикалық білімге қарамай, ғылыми білімді жақтады және Шотландияның төрт университетіне де, Лондон университетіне де 2000 фунт стерлинг көмектесу арқылы табиғаттануға қызығушылық танытты, бұл қаражат эксперименталды және практикалық зерттеулерді дамытуға жұмсалды. Ол 1874 жылы Лондонда қайтыс болды, бірақ анасымен бірге Эдинбургтегі Дин зиратында жерленген. Жасыраулы обелиск бастапқы зираттың солтүстік-батыс бөлігінде, үлкен Бети обелискінің батысында орналасқан.

Денсаулық пен аурудың себептері туралы көзқарас

Арнот денсаулыққа табиғи көзқарас пен түрлі аурулардың себептері туралы жақтас болды. "Эдинбург пен Глазгода болған қызулар туралы" деген мақаласында Арнот былай деп жазды: "Адамның денсаулығына қатысты барлық зерттеулерге едәуір қарапайымдық сыйлайды, егер адамның төңірегіндегі нәрселер мен ықпалдардың ішінде, ол бақылай алатындарына келсек, оның денсаулығын сақтауы үшін тек төрт нәрсеге қол жеткізуі және екі нәрседен аулақ болуы керек; яғни, оның денсаулығы тек қажеттіліктердің жетіспеуі немесе дұрыс пайдаланбауы, немесе зиянды факторлардың тікелей әсерінен нашарлауы немесе өмірі қысқаруы мүмкін". Арнот сау болу үшін ауаның тазалығы, температура, тағам және сана мен дененің жаттығулары қажетті төрт нәрсе деп есептеді. Егер адам осы төрт нәрсеге қол жеткізе алса, сондай-ақ зорлық-зомбылықтан және улардан (Арнот ауру тудырады деп санайтын нәрселер) сақтанса, онда денсаулығында өмір бойы проблемалар тумайды және дене мүмкіндік беретінше ұзақ өмір сүре алады. Арнот төрт қажетті нәрсенің қасында болу арқылы адам денесінің құрылысы "үйлесімді жағдайларға бейімделіп, денсаулыққа және ұзақ өмірге қабілетті темпераменттер мен ерекшеліктерге айналады" деді. Арнот сонымен қатар "Шотландиядағы санитарлық сауалнама" еңбегінде Кедейлер заң комиссарларына жасалған баяндаманың қорытындыларына сілтеме жасады және осы баяндаманың мазмұнын фактілер деп қарастырды, соның ішінде малярияның жануарлар мен өсімдіктердің шіруі немесе ыдырауы кезінде бөлінетін газдардан пайда болатыны туралы мәлімдемеге назар аударды.

Өнертабыстар

Ерте жастан бастап Арнотт табиғатты зерттеуге деген үлкен құмарлыққа ие болды, және оған оның кәсібінде көмектесетін тапқырлық та қосылды. Осы тапқырлығының арқасында ол 19 ғасырда мүгедектерде төсек жараларын болдырмау үшін арналған Арнотт су төсегін ойлап тапты. Төсек сумен толтырылған ваннадан және үстіне жабыстырылған, резеңке сіңген матадан жасалған қаптамадан тұрды, оның үстіне жеңіл жамылғылар салынатын. Алайда, Арнотт өзінің бұл дизайнын патенттемеді, сондықтан патент болмағандықтан кез келген адам осы үлгіде төсек жасауға құқылы болды. Кейіннен бұл конструкция теңіз ауруын болдырмауға арналған сумен толтырылған креслоға айналды. Оның басқа да өнертабыстарының ішінде Арнотт желдеткіші және Арнотт пеші бар.