Кіріспе

Яп (яп: Wa'ab немесе Waqab) - Микронезия Федеративтік Мемлекеттерінің төрт штатының бірі, елдің батыс бөлігінде орналасқан. Штаттың оңтүстік-батысында Палау, солтүстігінде Гуам, шығысында Чуук штаты орналасқан. 2020 жылы жүргізілген штаттағы халық санағы бойынша, 119.54 шаршы шақырым аумақта тұратын 11,577 адам тұрады, бірақ аумақтың басым бөлігі су. Штаттағы жалғыз қала ауданы - Колония штаттың астанасы болып табылады. Қазіргі Яп мемлекеті мен Чуук мемлекетінің кейбір бөліктері тарихи Яп империясы болды, ол өзінің ең биік кезінде Тынық мұхиттың батысындағы 1300 км аралды, Яп пен Чуук арасындағы барлық елді мекендер мен атолдарды қамтыды. Яп аралындағы Гагил рубасылары солтүстікке қарай аралдардың егемендігін сақтап, әртүрлі арал топтарымен тығыз экономикалық және саяси қарым-қатынас жасап, ресурстар мен алым-салықтарын жинады. Өз ықпалын жоғалтып, Испанияның, Германия империясының, Жапония империясының және БҰҰ-ның Тынық мұхиты аралдарының сенімгерлік аумағы (ТТПИ) арқылы Америка Құрама Штаттарының қосылған аумақтары болғаннан кейін, Яп және Яп пен Чуук араларындағы аралдар мен атолдар Яп мемлекетін құрды. FSM Статистика Кеңсесінің мәліметтері бойынша, 2020 жылы Колония мен Яп штатының муниципалитеттерінің халқы 11,577 адам болды. Штаттың жалпы аумағы -

Тарих

Бұл аралдарға Малай архипелагынан адамдар қоныстанған деп есептеледі. 950 жылы Яп империясының орталығы болған. Қазір Яп штатының бөлігі болып табылатын сыртқы аралдар Полинезиядан қоныстанған. Бұрын арал халқы раи тастарын ақша ретінде қолданған. Бұл тас ақшаны аралда қазып алуға болмайтын тастан жасау керек болғандықтан, оның құндылығы оны алу үшін, негізінен Палаудан, экспедицияларға барудың қауіптілігінен туындады. Португалдықтар 1525 жылы Диого да Роша атпен Улитиге келіп, төрт ай бойы сол жерде болған кезде аралды алғаш рет батыстан көрген. Каролина аралдары 16 ғасырдан бастап Иоганнес фон Яплеттің қол астында 19 ғасырдың соңына дейін испан билігі астында болды. Алайда қазіргі Яп аралдарындағы халықтың көпшілігі еуропалықтармен аз ғана қарым-қатынаста болған, әрі олар өз бетінше өмір сүрген. 1885 жылы Испания мен Германия арасындағы қақтығыстан кейін Рим папасы Лев XIII-нің төрелігі Германияның коммерциялық артықшылықтарына қарсы Испанияға иелігін растады. 1899 жылы 30 маусымда испан-американ соғысынан кейін Испания Каролин, Палау аралдары мен Мариана аралдарының көпшілігін Германия империясына сатып жіберді. Каролина аралдары 1944 жылы АҚШ-тың бақылауына түсті, ол оларды 1947 жылы БҰҰ мандаты бойынша Тынық мұхиты аралдарының сенімгерлік аумағы ретінде басқарады. Бір кездері штат Тынық мұхит аралдарының сенімгерлік аумағының Яп ауданы болды. 1979 жылы 10 мамырда Яп Микронезия Федеративтік Мемлекеттерінің Конституциясын бекітті және 1986 жылы 3 қарашада ресми тәуелсіздік алғаннан кейін осы жаңа ұлттың ажырамас бөлігі болды. Яп аралдары Гуамның оңтүстік-батысында, Токиодан, Маниладан және Гонолулудан орналасқан.

Тілдер

Яп штатында бес ресми тіл бар: ағылшын, улитин, волейан, сатавалес және яп тілі.

Демография

FSM Статистика бөлімінің мәліметтері бойынша, 2020 жылы Яп штатының халқы 11,577 адам. Штат ФСМ мемлекеттерінің ішінде үшінші үлкен халыққа ие, бұл ретте Чуук пен Понпей көш бастап тұр. Штаттың халқы негізінен жергілікті яп, улития, волей және сатавалэ халықтарынан тұрады; дегенмен, штатта АҚШ, Жапония, Палау және Филиппин сияқты елдерден келген шетелдік азаматтардың саны артып келеді.

Дін

АҚШ Мемлекеттік департаменті құрастырған 2018 жылғы Халықаралық діни еркіндік туралы баяндамаға сәйкес, штат халқының шамамен 80% -ы католик, ал қалған бөлігі протестант. Діни бағыт-бағдарлар кландық желілерге байланысты. Шет ел азаматтарының басым бөлігі филиппиндік католиктерден тұрады.

Экономика

2018 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ 4,510 АҚШ долларын құрады, ал 2018 жылы жалпы ЖІӨ 52 миллион АҚШ долларын құрады. 2010 жылғы Еңбек нарығы статистикасының мәліметтері бойынша, FSM Статистика кеңсесі құрастырған, штаттың жалпы халқының 67% -ы еңбек күшінде, бұл бүкіл елдегі еңбек күшіндегі адамдардың ең жоғары пайызы. Жұмыс күшіндегілердің көпшілігі ресми жұмыста, ал қалғандары үй өндірісінде, оның ішінде күнкөріспен айналысады. Яптың туристік индустриясы салыстырмалы түрде кішкентай, Яптың келушілер бюросы 2010 жылдан 2017 жылға дейін жыл сайын 4000 келушіден ғана хабарлаған. Қытайдың "Exhibition & Travel Group" компаниясы аралда 4000 пәтерлік курорт салу жоспарларын жариялады. Микронезия Федеративтік Мемлекеттерінің Банкі (BFSM), Community Ayuw Services Credit Union, Western Union және FSM Development Bank. Қазіргі таңда мемлекет экономикасы қарқынды дамып келе жатқан елдердің біріне айналады деп күтілуде, себебі технологиялық инновацияларға үлкен қолдау көрсетілуде. FSM байланыс индустриясы негізінен Понпейдегі мемлекеттік FSM Telecommunications Corporation компаниясының монополиясында болса да, Яп технологиялық стартап компания iBoom-тың көтерілуіне куә болды. Компания Ұлттық үкіметтің FSM жобасының 2017 жылы Дүниежүзілік банктің гранттық қаражатын пайдаланады деп күтілуде. iBoom компаниясы FSM Telecom корпорациясының бұрынғы монополиясына бәсекеге қабілетті бағалар мен қызметтер арқылы қарсылық білдіреді деп күтілуде.

Көлік

Яп халықаралық әуежайына United Airlines және Pacific Mission Aviation әуе компаниялары қызмет көрсетеді. Сондай-ақ, штаттың Тамил портының оңтүстігінде орналасқан Колонияда Гампек деп аталатын шағын кемежай бар.