Австралияның ірі кесірткесі – перенти (Varanus giganteus) туралы ақпарат. Сипаттамасы, таралған аймағы, қорғау статусы және аборигендер мәдениетіндегі орны.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кекіректер түрі
Species of lizard
Перенти (Varanus giganteus) – монитор кекіректердің бір түрі. Комодо басы, Азия су мониторы және крокодил мониторынан кейін жер бетіндегі ең ірі тірі кекіректердің бірі. Австралияның құрғақ аймақтарында, Ұлы Бөлу жотасының батысында таралған, тым жасырын және көптеген жерлерде адам тұрағынан шалқары орналасқандықтан сирек кездеседі. Халықаралық табиғатты қорғау одағының мәліметінше, түрдің жағдайы алаңдау тудырмайды. Көптеген аборигендер мәдениетінде оның мәртебесі тотемдік байланыстарда, Ngiṉṯaka арманында және сондай-ақ табиғи азық ретінде көрінеді. Бұл шөлдегі аборигендер тайпаларының сүйікті тағамы болған, ал майы емдік және салт-дәстүрлік мақсаттарда қолданылған.
The perentie (Varanus giganteus) is a species of monitor lizard. It is one of the largest living lizards on earth, after the Komodo dragon, Asian water monitor, and the Crocodile monitor. Found west of the Great Dividing Range in the arid areas of Australia, it is rarely seen, because of its shyness and the remoteness of much of its range from human habitation. The species is considered to be a least concern species according to the International Union for Conservation of Nature. Its status in many Aboriginal cultures is evident in the totemic relationships, and part of the Ngiṉṯaka dreaming, as well as bush tucker. It was a favoured food item among desert Aboriginal tribes, and the fat was used for medicinal and ceremonial purposes.
Таксономия
Британдық зоолог Джон Эдвард Грей 1845 жылы осы кесірткені Hydrosaurus giganteus деп сипаттап, оны "гигант су бақасы" деп атады. Джордж Альберт Боуленгер оны Varanus туысына қостырды. Varanus монитор туысының ішінде, Varanus кіші туысына жатады. Оның ең жақын туыстары құмдық игуана мен Аргус мониторының тегінен шыққан.
British zoologist John Edward Gray described the perentie in 1845 as Hydrosaurus giganteus, calling it the "gigantic water lizard". George Albert Boulenger moved it to the genus Varanus. Within the monitor genus Varanus, it lies within the subgenus Varanus. Its closest relatives belong to a lineage that gave rise to the sand goanna and the Argus monitor.
Сипаттама
Перинтилер – Австралиядағы ең ірі тірі кесіртке түрі. Перинтилердің ұзындығы 2,5 метрге дейін жетеді және салмағы 7 килограмға дейін, тіпті 10 килограмға дейін болуы мүмкін, бұл оларды қазіргі замандағы ең ірі кесіртке түрлерінің төртіншісі етеді (тек Комодо басы, Азия су мониторы және крокодил мониторы олардан ірі). Дегенмен, үлкен мониторлардың арасында перинтилер өте жіңішке, сондықтан олар бірдей өлшемдегі тас мониторынан әлдеқайда жеңіл болады.
Perenties are the largest living species of lizard in Australia. Perenties can grow to lengths of and weigh up to , possibly up to and , making it the fourth largest extant species of lizard (exceeded in size only by the Komodo dragon, Asian water monitor and Crocodile monitor). However, perenties are very lean among large monitors, making it significantly less bulky than the Rock monitor at a similar size.
Уыт
2005 жылдың соңында Мельбурн университетінің зерттеушілері барлық мониторлардың белгілі бір дәрежеде у болатынын анықтады. Бұрын мониторлардың шағуы ауыздағы бактериялардың салдарынан инфекцияға бейім деп есептелген, бірақ зерттеушілердің көрсетуінше, тікелей әсері жеңіл уланудан туындайды. Комодо дракондары (V. komodensis), перентиялар (V. giganteus), жолақты мониторлар (V. varius) және дақты ағаш мониторлары (V. scalaris) қолға шаққанда бірнеше минут ішінде ісінуге, қан ұюының жергілікті бұзылуына және шыбықтап келетін, көбінесе бірнеше сағатқа созылатын, шыңға дейінгі ауырсынуға себеп болатыны байқалды. Вашингтон университетінің биологы Кеннет В. Кардонг және токсикологтар Скотт А. Вайнштейн мен Тамара Л. Смит у бездері туралы ұсыныс "жануарлардың биологиясында ауыз сөлдерінің ойнайтын көптеген күрделі рөлдерін бағаламауға, ауыз сөлдеріне тым тар көзқараспен қарауға және жорғалаушылардың эволюциясын дұрыс түсінбеуге әкелді" деп мәлімдеді. Ғалымдардың пікірінше, "жорғалаушылардың ауыз сөлдері, олжаны жылдам өлтіруден басқа да көптеген биологиялық функцияларды атқарады". Олар: "Бұл топтың барлығын улы деп атау жалпы қауіптің жоқ екенін көрсетеді, медициналық тәуекелдерді бағалауда жаңылысқандыққа әкеледі және қабықтың биохимиялық жүйелерін биологиялық тұрғыдан бағалауды шатастырады" деген қорытынды жасады.
In late 2005, University of Melbourne researchers discovered that all monitors may be somewhat venomous. Previously, bites inflicted by monitors were thought to be prone to infection because of bacteria in their mouths, but the researchers showed that the immediate effects are caused by mild envenomation. Bites on the hand by Komodo dragons (V. komodensis), perenties (V. giganteus), lace monitors (V. varius), and spotted tree monitors (V. scalaris) have been observed to cause swelling within minutes, localised disruption of blood clotting, and shooting pain up to the elbow, which can often last for several hours. University of Washington biologist Kenneth V. Kardong and toxicologists Scott A. Weinstein and Tamara L. Smith have argued that the suggestion of venom glands " has had the effect of underestimating the variety of complex roles played by oral secretions in the biology of reptiles, produced a very narrow view of oral secretions and resulted in misinterpretation of reptilian evolution". According to the scientists " reptilian oral secretions contribute to many biological roles other than to quickly dispatch prey". They concluded, "Calling all in this clade venomous implies an overall potential danger that does not exist, misleads in the assessment of medical risks, and confuses the biological assessment of squamate biochemical systems".
Таралуы және мекендейтін ортасы
Перантилер Батыс Австралия, Оңтүстік Австралия, Солтүстік территория және Квинсленд аймақтарының құрғақ шөлді жерлерінде кездеседі. Олардың қоныс ету орындары – тасты тік жарлар мен шатқалдар, тығыз қоршалған топырақ және ұсақ тастармен жабылған жерлер.
Perenties are found in the arid desert areas of Western Australia, South Australia, the Northern Territory, and Queensland. Their habitats consist of rocky outcroppings and gorges, with hard packed soil and loose stones.
Мінез-құлық және экология
Көбінесе адамдармен қарым-қатынастан аулақ жүреді және көрінбей қашуға тырысады. Жақсы қазғыш болғандықтан, қысқа мерзім ішінде пана іздеп, жер қазып алады. Ұзын тырнақтары ағаштарға оңай шаруалануға мүмкіндік береді. Айналадағы жерді жақсырақ көру үшін көбінесе артқы аяқтары мен құйрығына тіреліп тұрады. Бұл мінез-құлық "үш аяқты тұру" деп аталады және мониторлар түрінде кең таралған. Перентиялар шапшаң жүгіруге қабілетті, төрт аяғымен де, артқы аяқтарымен де жүгіре алады. Басқа гоанналар сияқты, перентия байқалған жағдайда, қозғалмай жатып (жерде жатып, қауіп сейілгенше тыныш күйде қалады) немесе қашып кетеді. Егер тік тускен жағдайда, бұл күшті жыртқыш өз орнынан қозгалмай, қорғану үшін тырнақтарын, тістерін және құйрығын қолданады. Қорғану немесе шабуылдау мақсатымен тамағын қабарып, сызырқай алады және қарсыластарын құйрығымен соғады. Сондай-ақ, алға қарай ашық аузымен шабуылдай алады, бұл қорқыту немесе нағыз шабуыл болуы мүмкін. Перентияның тісінен ғана емес, ауыз сөлдерінен де көп зиян келуі мүмкін.
Perenties generally avoid human contact and often retreat before they are seen. Being able diggers, they can excavate a burrow for shelter in only minutes. Their long claws enable them to easily climb trees. They often stand on their back legs and tails to gain a better view of the surrounding terrain. This behaviour, known as "tripoding", is quite common in monitor species. Perenties are fast sprinters, and can run using either all four legs or just their hind legs. Typical of most goannas, the perentie either freezes (lying flat on the ground, and remaining very still until the danger has passed) or runs if detected. If cornered, this powerful carnivore stands its ground and uses its arsenal of claws, teeth, and whip like tail to defend itself. It can inflate its throat and hiss as a defensive or aggressive display, and can strike at opponents with its muscular tail. It may also lunge forward with an open mouth, either as a bluff or as an attack. The bite of a perentie can do much damage, not only from the teeth, but also because of the oral secretions.
Тамақтандыру
Апельситтер – табиғи жыртқыштары жоқ ең жоғарғы жыртқыш. Олар өте белсенді етқоректілер, көбінесе бауырымен жорғалаушылар, кішкентай сүтқоректілер және сирек кездесетін құстар, мысалы, алмаз көгершіндермен қоректенеді. Олар тірі жемді аңдайды, сонымен қатар өліктерді де жейді. Рептилиялық олжаға көбінесе кесірткелер (мысалы, скинктер мен агамдар) және сирек кездесетін жыландар кіреді, бірақ бұл түрдің ішкі жыртқышшылығының айқын мысалы бар, себебі ол басқа мониторлардың көп санын жейді, мысалы, қырлы ескекқұйрықты мониторлар, қарабас мониторлар, Гулд мониторлары және тіпті Аргус мониторлары. Перентілер өз түрінің кішігірім мүшелерін де жейді, мысалы, бір перентінің екіншісін өлтіріп жеуі. Басқа кесірткелердің жеміне ортаңғы қырлы айдаһарлар мен ұзын мұрынды су айдаһарлары кіреді. Жағалау және аралдардағы жекелеген дарақтар көбінесе теңіз тасбақаларының жұмыртқалары мен балапандарын жейді және аңдып жүрген шағалаларды ұстау үшін көліктердің астына тығылады. Сүтқоректілердің жеміне жарыстар, жас кенгурулар және басқа да кішкентай торсыққандар, кеміргіштер жатады. Оларды кейде таяз суларда азық іздеп жүргенін де көруге болады. Олар кенгуруларды өлтіріп, бүтіндей жұтуға тым үлкен болғандарын күшті алдыңғы аяқтары мен тырнақтарымен бөліп жібере алады. Ересектер негізінен омыртқалы жануарлармен қоректенсе де, жас перентілер көбінесе буынтық аяқтылармен, әсіресе шегірткелер мен жүзқұстармен қоректенеді. Жемі әдетте тұтас жұтылады, бірақ егер тамақ тым үлкен болса, жеуді жеңілдету үшін бөліктерге бөлінеді.
The perenties are apex predators that do not have natural predators in their range. They are highly active carnivores that feed on mostly reptiles, small mammals, and less commonly birds such as diamond doves. They hunt live prey, but also scavenge carrion. Reptilian prey includes mostly lizards (such as skinks and agamids) and more seldom snakes, but this species also displays a notable example of intraguild predation, as it eats an unusually large number of other monitor lizard species such as ridge tailed monitors, black headed monitors, Gould's monitors, and even Argus monitors. Perenties also eat smaller members of their own species; such is the case of a perentie killing and eating a perentie. Other lizard prey include central bearded dragons and long nosed water dragons. Coastal and island individuals often eat a large number of sea turtle eggs and hatchlings, and hide under vehicles to ambush scavenging gulls. Mammalian prey includes bats, young kangaroos & other small marsupials, and rodents. They have also been occasionally seen foraging for food in shallow water. They are able to kill kangaroos and dismember those too large to be swallowed whole using their powerful forelimbs and claws. Although adults feed predominantly on vertebrate prey, young perenties eat mostly arthropods, especially grasshoppers and centipedes. Prey is typically swallowed whole, but if the food item is too large, chunks are ripped off for ease of consumption.
Өсіру
Пе́ренти́ жұмыртқаларын термит үйінділеріне немесе топыраққа түсіреді.
The perentie can lay its eggs in termite mounds or in the soil.