Кіріспе
XV ғасырдағы француз епископы Томас Бассен (1412–1491) – Лизие қаласының француз епископы және тарихшы.
Thomas Basin (1412–1491) was a French bishop of Lisieux and historian.
Өмірбаян
Бассен Нормандиядағы Кодебекте дүниеге келді, бірақ Жүз жылдық соғыстың салдарынан оның балалық шағы көшпендік өмірге толы болды. Ол 1415 жылы Кодебектен алынып, Руан, Вернон, Фалаиз, Сент-Джеймс-де-Буварон, Редон және Нант қалаларында болды. 1415 жылғы 25 қазанда Ажинкур шайқасы өтті, сол кезде Нормандияда қауіпті орындар көп болды. Бассен 1419 жылға дейін Кодебекке оралмады, себебі ата-анасын қайта көргісі келгенін айтты.
Ғылымгер
1424 жылы Бассен Париж университетіне түсіп, 1429 жылы өнер магистрі дәрежесін алды. 1431 жылдың 31 желтоқсанында Лёвендегі өнер факультетіне қабылданды, азаматтық құқықты оқу ниетін білдірді. 1433 жылы Бассен Павиядағы Святого Августина колледжінде стипендия алды, оны Лизие қаласының бұрынғы епископы, кардинал Бранда да Кастильон (1420–1424) құрған еді. Ол Нормандиядан келген студенттерге жиырма төрт орынның бір бөлігін бөліп берген болатын. Бассен азаматтық құқық бойынша лицензиат алғанға дейін онда оқыды. Содан кейін ол ата-анасын көру үшін Каудебекке оралды, кейін 1435 жылдан 1437 жылға дейін Лувенде тұрып, канондық құқық бойынша лицензиат алды. 1437 жылдың қыркүйегінде ол Италияға оралды, өнер магистрі және канондық және азаматтық құқық магистрі дәрежесіне ие болды. Ол Болоньяда болды, онда Папалық Курия мен Папа Евгений IV орналасқан еді. Ол дереу Сен-Жермен-де-Карвилль приход шіркеуінің (Руан епархиясы) ректоры лауазымына тағайындалды. Бұл үшін дін қызметкеріне бекітілу қажет болды, бірақ ол бес жылға кешіктіру сұрады, оған екі жыл берілді. 1437 жылдың 6 желтоқсанында оған бір уақытта бірнеше бенефицияны иелену құқығы берілді. Бассен ата-анасының ағылшындардан қашу үшін Руанға қашуға мәжбүр болғанын білген соң, Нормандияға қайта оралуға мәжбүр болды, бірақ 1438 жылдың сәуірінде Италияға қайта жолға шықты. Саяхатқа жарты жылға жуық уақыт кетті, өйткені оның жоспары, Голландия мен Рейн аңғары арқылы өту болған, бірақ дауылдан кейін ол Лондонға паналап, екі ай бойы ауырып жатты. Италияға қайтып келген соң, ол үш айдан астам уақыт бойы оба ауруына байланысты Павиядан Феррараға бара алмады. Ақыры ол 1438 жылдың қыркүйегінде Курияға қайта қосылды.
Куриалдық қызметкер
Бассин Феррарада басталған, бірақ 1439 жылғы 10 қаңтарда Папа Евгений IV-нің жарлығымен Флоренцияға көшірілген Кеңесте болды. Кеңес барысында ол гуманист Поджио Браччолинимен танысып, одан кейін жиырма жылдық достыққа ұласты. Екеуі де кеңестің президенті, кардинал Сезаринидің басшылығымен кеңес жұмыстарымен айналысты. 1439 жылғы 21 наурызда Бассин Лизие соборының каноны болып тағайындалды. 1439 жылғы шілдеде ол кардинал Чезарини басқарған Венгрия елшілігіне жіберілді. 1439 жылғы 14 қазанда Австрия королі, Венгрияның патшасы Альберт қайтыс болғандықтан, елшілік қиынға соқты, және Польшаның Владислав III мен Люксембург королевасы Элизабеттің қолдаушылары арасында таққа ие болу үшін күрес басталды. Елшілік 1440 жылғы 26 наурызда Флоренцияға оралды. Біраз уақыттан кейін Бассин, Папа Евгенийдің елшіліктегі қызметі үшін сыйлық ретінде Руан соборының каноны және пребендары болды. Оның елшіліктегі үлкен әріптесі Джованни Тальякоццо кардинал атанды. 1440 жылы Бассин субдиакон болып тағайындалды, бірақ ол Италияда ұзақ қалмады. 1441 жылғы 23 мамырда ол Руан соборындағы өз орнына отырды. 1441 жылғы қарашада Англия Корольдік Кеңесі оны Каен университетіндегі канондық құқық профессоры етіп тағайындады. 1442 жылғы 1 қазанда ол Каен университетінің ректоры болып сайланды. Сонымен қатар, ол Англия Корольдік Кеңесінің мүшесі болған Баео епископы Зено Кастильоньоның бас викарийі болды. Бассин 1445 жылғы 10 маусымда король Карл VII-нің қыздарының біреуін Йорк герцогы Эдуардқа үйлендіру үшін тағайындалған келіссөзшілердің бірі болды.
Епископ
1447 жылдың 11 қазанында Томас Бассен, доктор в utroque iure (азаматтық және канондық құқық) Лизие епискобы болып тағайындалды. 1447 жылдың 1 қарашасында Ламбетте Архиепископ Джон Стаффорд (1443–1452), Лондон епискобы Роберт Гилберт (1436–1448) және Эли епискобы Томас Буркье (1443–1454) оны қадір тұтқан болуы мүмкін. 1448 жылдың 3 ақпанында ол Виндзор замкісінде Англия королі Генрих VI-ға адалдық ант берді. 1449 жылдың жазында король Карл VII Нормандиядан ағылшын әскерін қуып шығаруға ниеттенді. Понт-Одмерді алғаннан кейін француз әскері қажет болған жағдайда қоршауға алуға дайындығымен Лизиеге тікелей бет алды. Епископ халқына француздарға қарсылық көрсеткен жағдайда Лизие қаласының тонау мен өртеуден қорғалуы мүмкін емес екенін түсіндірді. Оның кеңесіне құлақ асып, 1449 жылдың 16 тамызында ол француздермен келісім шарты жасасу үшін жіберілді. Осы келісім бойынша епископ епископ және граф ретіндегі өкілеттіктерін сақтап қалды, сондай-ақ Лизие губернаторы болатын капитанды тағайындау құқығы берілді. Король келісімді 28 тамызда бекітті, ал епископ Бассен Франция короліне адалдық ант берді. Оған жылына 1000 ливр мөлшерінде зейнетақы тағайындалды, ол 1450 жылдан 1460 жылға дейін үзбей төленіп келді (деректемелерге сәйкес).
Жер аудару
1461 жылғы 15 тамызда епископ Бассен Реймсте король Людовик XI-нің тәж кигізу салтанатына қатысты. Бассен ағылшын мен француз арасындағы соғыстарға белсенді қатысып, Франция королі Карл VII және оның ізбасары Людовик XI-нің қызметінде болды. Соңғысының өтінішімен Бассен халықтың ауыр жағдайын баяндайтын және олардың ахуалын жақсарту шараларын ұсынатын ескертпе дайындады. 1463 жылғы 4 шілдеде епископ Бассен үш күдікті әйелді құдайға қарсы іс-әрекет жасады деп айыптап, қауымнан шығарды, олар дереу «дүниелік билікке» тапсырылды. Үш әйел 12 шілдеде бағанаға байланып, өртеліп өлтірілді. Бассен өзінің ізашары епископ Пьер Кошонның соқпағын басып, Жанна д'Аркты «дүниелік билікке» өткізген еді. 1464 жылы епископ Халықтың игілігі лигасына қосылды және король Луидің құрметінен айырылып, оның діни округінің уақытша иелігі тартылып алынды. 1466 жылы епископ Бассен Лувен қаласына қашқан, онда 5 қаңтарда Людовик де Бурбонды Льеж епископы етіп кикірген. Ол Лига мүшелеріне кешірім берілді, бірақ Луи оған өз діни округіне оралуға рұқсат бермеді. Оның орнына, ол Перпиньянға Руссильон мен Серданьяның канцлері, содан кейін Арагон короліне елші ретінде жіберілді; бұл оның дерлік жер аударылуының он төрт айын құрады. Ол Савойяға, Францияның регенті Иоландаға, содан кейін Бургундия герцогының қалаларына, Женеваға, Базельге, Трирге және Лувенге сапарлады. 1474 жылы король Луи Бассеннің туыстары мен достарына қысым көрсетіп, оның отставкаға кетуін талап етті. Әртүрлі жерлерде жер аударылғаннан кейін Бассен Римге барды және 1474 жылғы 27 мамырда епископтығынан бас тартты. Рим папасы Сикст IV оған Кесария архиепископы атағын берді. Жазбаларымен айналысқан Бассен бірнеше жыл Трирде тұрды, содан кейін резиденциясын Утрехтке (қазіргі Нидерланды) көшірді, онда оның ескі досы Бургундияның заңсыз баласы Давид епископ және қаланың иесі болды. 1483 жылы Людовик XI қайтыс болғанда, оның мұрагері Карл VIII епископ Бассенді Францияға қайта оралуға шақырды, бірақ ол өз діни округі болмағандықтан, оны қабылдауға себеп жоқ деп шешті. Бассен 1491 жылғы 3 желтоқсанда Утрехтте қайтыс болды және Әулие Иоанн шіркеуіне (Янскерк) жерленді.
Шығармалары
Бассиннің ең маңызды еңбегі – Карл VII және Людовик XI Француз корольдері туралы Historiae de rebus a Carolo VII. et Ludovico XI. Francorum regibus тарихы. Бұл еңбек зор тарихи құндылыққа ие, бірақ автордың Людовик XI-ге деген ұнамауы оның құндылығын аздап кемсітеді. Кез келген уақытта бұл шығарманы Амельгард есімді Льеж қалалық дін қызметкері жазған деп есептелген, бірақ қазір Бассиннің өзі жазғаны анықталды. Ол сонымен қатар сот жүйесін реформалау жөніндегі Libellus de optimo ordine forenses lites audiendi et deferendi атты ұсыныс жазды, ол Курияда жұмыс істеген кезінде Рим Ротасын жан-жақты зерттеуінің нәтижесі болды; Луи XI-нің оған таққан айыптарға жауап беру мақсатымен жазылған Апология; Breviloquium, яғни өзінің қайғы-қасіреттері туралы аллегориялық әңгіме; Peregrinatio; Жанна д'Арк қорғанындағы Opinio et consilium super processu et condemnatione Johanne, dicte Puelle және басқа да түрлі жазбалар. Ол 1464 жылы француз тілінде "Монсейнёр де Лизьеж патшаға кеңес" (Advis de Monseigneur de Lysieux au roi) атты еңбек жазды. Епископ Бассиннің карталары Лизие кітапханасында сақтаулы.
Ақпарат көздері және қосымша оқу
Жюль Этьен Жозеф Кишерат (ред.), «Карл VII және Людовик XI тарихы», IV том, Париж, «Ж. Ренуард және компаниялар», 1859. [«Бревилокиум», реформа жобасы, Прагматикалық санкцияны қайта орнату туралы естелік және көптеген құжаттарды қамтиды] Чарльз Самаран (1933), «Томас Бассеннің жастық шағы туралы жарияланбаған құжаттар», Bibliothèque de l'École des chartes 94 (1933), 46–57 бб. (JSTOR). Чарльз Самаран және Андре Верне (1976), «Томас Бассеннің кітаптары», Latomus 145 (1976), 324–339. Марк Спенсер, Томас Бассен (1412–1490): Карл VII және Людовик XI тарихы. Nieuwkoop, Нидерланды, De Graaf Publishers, 1997.
Charles Samaran (1933), "Documents inédits sur la jeunesse de Thomas Basin," Bibliothèque de l'École des chartes 94 (1933), pp. 46–57. (JSTOR)
Charles Samaran et André Vernet (1976), "Les livres de Thomas Basin," Latomus 145 (1976), 324–339. Mark Spencer, Thomas Basin (1412–1490): The History of Charles VII and Louis XI. Nieuwkoop, Netherlands, De Graaf Publishers, 1997.