Кіріспе

Шри-Ланка провинциясы

Тарих

1815 жылы британдықтар Цейлон аралын толық бақылауға алды. Олар аралды үш этникалық әкімшілік құрылымға бөлді: Төменгі Жер сингалы, Кандян сингалы және тамил. Шығыс провинциясы тамил әкімшілігінің құрамына кірді. 1833 жылы Кольбрук-Камерон комиссиясының ұсыныстарына сәйкес, этникалық негіздегі әкімшілік құрылымдар бес географиялық провинцияға бөлінген біртұтас әкімшілікке біріктірілді. Баттикалоа, Бинтенна (қазіргі Бадулла ауданының бөлігі), Таманкадува (қазіргі Полоннарува ауданы) және Тринкомали аудандары жаңа Шығыс провинциясын құрады. 1873 жылы Таманкадува жаңадан құрылған Солтүстік-Орталық провинцияға, ал 1886 жылы Бинтенна жаңадан құрылған Ува провинциясына қосылды. 1987 жылдың 14 қарашасында Шри-Ланка Парламенті Шри-Ланканың 1978 жылғы Конституциясына 13-ші түзетуді және 1987 жылғы №42 Провинциялық Кеңестер заңын қабылдады, осы арқылы провинциялық кеңестер құрылды. 1988 жылдың 2 және 8 қыркүйегінде Президент Джейвардене Солтүстік және Шығыс провинцияларын бір әкімшілік бірлік ретінде, бір сайланған Кеңес басқаруымен біріктіруге мүмкіндік беретін жарлықтар шығарды. Осылайша Солтүстік-Шығыс провинциясы құрылды. Бұл жарлықтар екі провинцияның тұрақты бірігуі үшін Шығыс провинциясында референдум өткізілгенге дейін уақытша шара ретінде қарастырылды. Алайда, референдум ешқашан өткізілмеді және Шри-Ланканың кезекті президенттері «уақытша» құрылымның мерзімін жыл сайын ұзартатын жарлықтар шығарды. Шри-Ланканың ұлтшылдары бірігуге қарсы күшті шықты. Біріктірілген Солтүстік-Шығыс провинциясы Шри-Ланканың төрттен бір бөлігін құрады. Тамил Иламның Азат ету жолбарыстарының осы провинцияны тікелей немесе жанама түрде бақылауы мүмкін деген ой оларды қатты алаңдатты. 2006 жылдың 14 шілдесінде, бірігуге қарсы ұзақ науқаннан кейін, «Джаната Вимукти Перамуна» саяси партиясы Жоғарғы Сотқа Шығыс үшін жеке провинциялық кеңес құруды сұрап үш жеке өтініш берді. 2008 жылы түрлі тамил топтарының қаруды қолдануына байланысты, үкімет тамил жарымәскери топтарын қарусыздандыруды жоспарлады. Алайда, ТМВП LTTE-нің қаупіне байланысты қаруын сақтап, азаматтық аймақтарда белсенді емес екенін мәлімдеді. ТМВП 2009 жылы LTTE жеңілгеннен кейін толық қарусыздандырылды. Халықаралық дағдарыс тобының мәліметінше, 2007 жылы Шри-Ланка үкіметінің бақылауына өткеннен бері Шығыс провинциясы халықаралық донорлардан кем дегенде 500 миллион доллар алған. Соғыс аяқталғаннан бері Шығыс провинциясы «Нагенахира Наводая» (Шығыс жаңаруы) бағдарламасы аясында ауыл шаруашылығы, инфрақұрылым және әлеуметтік даму жобаларын қамтитын айтарлықтай дамуды басынан өткерді. Бұл жобалар жолдарды, мектептерді, ауруханаларды салу және жөндеуді, ішкі көшіп қонушыларды қайта орналастыруды және «Нанасала» АКТ орталықтарын салуды қамтиды. Қазіргі уақытта Шығыс провинциясында 88 «Нанасала» АКТ білім беру орталығы бар. Басқа жобаларға LTTE-мен қиратылған Валай Ираву көпірін қайта құру, Баттикалоа қаласындағы Вебер стадионын дамыту, ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру, Манмунай, Вавунативу және Жаңа Оддамавади көпірлерін салу, жолдарды келемдеу, Шығыс провинциясындағы кедейлік шегінен төмен өмір сүретін адамдар үшін 48 000 үй салу, Тринкомали портын дамыту, Сампур электр станциясын салу, Тринкомалиде теңіз саябағы мен теңіз мұражайын дамыту, Сампур өнеркәсіптік аймағын құру, автобус аялдамаларын, каналдарды және Ампара ауданындағы Олувил портын дамыту кіреді.

География

Шығыс провинцияның ауданы құрайды.
Провинция солтүстіктен Солтүстік провинциямен, шығыстан Бенгал шығанағымен, оңтүстіктен Оңтүстік провинциямен, ал батыстан Ува, Орталық және Солтүстік Орталық провинцияларымен шектеседі. Провинцияның жағалауында лагуналар көп, олардың ішіндегі ең үлкендері – Баттикалоа лагунасы, Коккилай лагунасы, Упаар лагунасы және Уллакали лагунасы.

Халық саны

Шығыс провинцияның халқы 2012 жылы 1 551 381 адамды құрады. Соғыс кезінде бірнеше жүз мың, тіпті миллионға дейін шри-ланкалық тамильдер Батысқа эмиграциялады. Көптеген шри-ланкалық тамильдер де салыстырмалы түрде қауіпсіз болған астанасы Коломбоға көшіп кетті. Осы қақтығыс провинцияда тұратын тамильдердің, маврлардың және сингальдықтардың бір бөлігінің Шри-Ланканың басқа аймақтарына қашуына себеп болды, алайда азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін олардың көпшілігі провинцияға қайтып келді.

Ұлты

+ Шығыс провинциясының этникалық топтар бойынша халқы 1881-2012 жылдары. Тамил Мұсылман Сингалдық Басқалар БарлығыСан. Сан. % Сан. % Сан. % Сан. %1881 жылғы санақ 75,318 58.96% 43,001 33.66% 5,947 4.66% 3,489 2.73% 127,7551891 жылғы санақ 86,701 58.41% 51,206 34.50% 7,508 5.06% 3,029 2.04% 148,4441901 жылғы санақ 96,917 55.83% 62,448 35.97% 8,778 5.06% 5,459 3.14% 173,6021911 жылғы санақ 101,181 55.08% 70,395 38.32% 6,909 3.76% 5,213 2.84% 183,6981921 жылғы санақ 103,245 53.54% 75,992 39.41% 8,744 4.53% 4,840 2.51% 192,8211946 жылғы санақ 136,059 48.75% 109,024 39.06% 23,456 8.40% 10,573 3.79% 279,1121953 жылғы санақ 167,898 47.37% 135,322 38.18% 46,470 13.11% 4,720 1.33% 354,4101963 жылғы санақ 246,059 45.03% 184,434 33.75% 108,636 19.88% 7,345 1.34% 546,4741971 жылғы санақ 315,566 43.98% 247,178 34.45% 148,572 20.70% 6,255 0.87% 717,5711981 жылғы санақ 410,156 42.06% 315,436 32.34% 243,701 24.99% 5,988 0.61% 975,2812001 жылғы санақ Белгісіз Белгісіз Белгісіз Белгісіз Белгісіз Белгісіз Белгісіз Белгісіз2007 жылғы санақ 590,132 40.39% 549,857 37.64% 316,101 21.64% 4,849 0.33% 1,460,9392012 жылғы санақ 617,295 39.79% 569,738 36.72% 359,136 23.15% 5,212 0.34% 1,551,381

Дін

Ислам – Шығыс провинциясындағы басым дін. + Дін бойынша Шығыс провинциясының халқы (1981-2012 жж.) Мұсылман Хинду Буддист Христиан Басқа Толық саны Сан саны, % Сан саны, % Сан саны, % Сан саны, % Сан саны, %1981 жылғы халық санауы 317 354 32,54% 372 464 38,19% 237 416 24,34% 47 112 4,83% 905 0,09% 975 2512012 жылғы халық санауы 575 936 37,12% 539 570 34,78% 354 772 22,87% 80 801 5,21% 302 0,02% 1 551 381

Экономика

Шығыс провинциясының экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген және ол "Шри-Ланканың астық қоймасы" деп белгілі. Ол елдің жалпы күріш өндірісінің 25%, сүт өндірісінің 17% және балық өндірісінің 21% үлесін құрайды. Жусан өсіру кеңейіп келеді, гибридтік тұқымдарды қолданып, ірі көлемде өсіру және келісімшартты сату арқасында өнімділік айтарлықтай артты, сонымен қатар елдің жусанға деген қажеттілігінің 25 пайызын қамтамасыз ету мақсатында жұмыс жүргізілуде. Провинцияның ЖІӨ-сінің 34% өнеркәсіп секторының үлесіне тиесілі. Өнеркәсіп секторын дамыту үшін Тринкомали ЭАА және Сампур Ауыр Өнеркәсіп Аймағы сияқты экспорттық өңдеу аймақтары құрылды. Тринкомали порты дамуда, ол жаппай жүктерді, көлемді жүктерді және ауыр өнеркәсіптерді қоса, өнеркәсіптік қызметтерге арналған. Провинция ірі туристік индустриядан пайда көреді, көптеген жағажай курорттары мен қонақүйлер негізінен лагуналарда, сондай-ақ Пасикуда, Нилавели, Уппувели және Калкуда сияқты жағажайларда орналасқан.

Облыстық кеңес

1978 жылғы Конституцияға 13-ші түзету Шри-Ланканың провинциялық кеңестерін құрды. Облыстық кеңестерге алғашқы сайлау 1988 жылғы 28 сәуірде Солтүстік Орталық, Солтүстік Батыс, Сабарагамува және Ува провинцияларында өтті. Жаңадан біріктірілген Солтүстік-Шығыс провинциясындағы сайлау 1988 жылдың 19 қарашасына жоспарланған. Алайда, сол кезде Солтүстік-Шығыс провинциясын басып алған Үндістанның бейбітшілік сақтайтын күштері (IPKF) солтүстіктегі сайлауды бұрмалап, Илам халықтық революциялық азаттық фронты (EPRLF) және Илам ұлттық демократиялық азаттық фронты (ENDLF) – екі Үндістан қолдауындағы жартылай әскери топтар, солтүктегі 36 орынның барлығын қарсылығызсыз жеңіп алды. Дегенмен, шығыстағы 35 орынға сайлау өтті. Шри-Ланка мұсылман конгресі 17 орынды, EPRLF 12 орынды, ENDLF 5 орынды және Біріккен Ұлттық партия 1 орынды жеңіп алды. 1988 жылғы 10 желтоқсанда EPRLF партиясының Аннамалай Варатраджа Перумал Солтүстік-Шығыс провинциялық кеңесінің алғашқы бас министрі болды. Президент Премадаса Перумалдың UDI-ге жауап ретінде провинциялық кеңесті таратып, провинцияға тікелей басқаруды орнатты. Солтүстік-Шығыс 2008 жылдың мамырына дейін Коломбодан тікелей басқарылды, ол кезде бөлінген Шығыс провинциясында сайлаулар өтті (Солтүстік провинция Коломбодан басқарыла берді).