Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия азаматтығының тарихы мен ережелері
History and regulations of New Zealand citizenship
Жаңа Зеландияның ұлттық заңнамасы адамның Жаңа Зеландияның азаматы болу шарттарын егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұл талаптарды реттейтін негізгі заң – 1977 жылғы Азаматтық туралы заң, ол 1978 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. Ережелер Жаңа Зеландияның барлық аймағына қолданылады, оның ішінде Жаңа Зеландияның өзі, Кук аралдары, Ниуэ, Токелау және Росс тәуелділігі кіреді. 2006 жылға дейін Корольдікте туған барлық адамдар, ата-аналарының ұлтына қарамастан, туғаннан бастап автоматты түрде азаматтар болып есептелді. Осы жылдан бастап Корольдікте туған адамдар Жаңа Зеландия азаматтығын туған кезде алады, егер олардың ата-аналарының кем дегенде біреуі Жаңа Зеландия азаматы болса немесе Жаңа Зеландияда шексіз өмір сүруге құқығы болса (Жаңа Зеландия мен Австралияның тұрақты тұрғындары, сондай-ақ Австралия азаматтары). Шетел азаматтары тұрақты тұрғындар болса және Корольдіктің кез келген бөлігінде тұрса, азаматтыққа ие болуы мүмкін. Жаңа Зеландия бұрын Ұлыбритания империясының отарлауы болған, ал жергілікті тұрғындар Ұлыбританияның поддандылары болған. Уақыт өте келе колонияға көбірек автономия беріліп, бірте-бірте Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Жаңа Зеландия азаматтары енді британдық болмаса да, Ұлыбританияда тұрып жатқанда ерекше мәртебеге ие; Достастық азаматтары ретінде жаңа зеландиялықтар Ұлыбританиядағы сайлауға дауыс беруге және мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге құқылы.
New Zealand nationality law details the conditions by which a person is a national of New Zealand. The primary law governing these requirements is the Citizenship Act 1977, which came into force on 1 January 1978. Regulations apply to the entire Realm of New Zealand, which includes the country of New Zealand itself, the Cook Islands, Niue, Tokelau, and the Ross Dependency. All persons born within the Realm before 2006 were automatically citizens at birth regardless of the nationalities of their parents. Individuals born in the Realm from that year on receive New Zealand citizenship at birth if at least one of their parents is a New Zealand citizen or otherwise entitled to live in New Zealand indefinitely (meaning New Zealand and Australian permanent residents, as well as Australian citizens). Foreign nationals may be granted citizenship if they are permanent residents and live in any part of the Realm. New Zealand was previously a colony of the British Empire and local residents were British subjects. Over time, the colony was granted more autonomy and gradually became independent from the United Kingdom. Although New Zealand citizens are no longer British, they continue to hold favoured status when residing in the UK; as Commonwealth citizens, New Zealanders are eligible to vote in UK elections and serve in public office there.
Терминология
Азаматтық пен ұлттық мәртебе әртүрлі құқықтық мағынаға ие болғанымен, 1948 жылдан бері Жаңа Зеландия ұлттық азаматтары отандық ұлттық заңнамада азаматтар деп аталады. Ұлттық мәртебе – адамның белгілі бір елге заңды жағынан байланысты болуын білдіреді және халықаралық шарттарда мемлекет мүшелерін атау үшін қолданылатын жиі қолданылатын термин. Ал азаматтық әдетте сол елдегі адамның құқықтары мен міндеттерінің жиынтығын білдіреді. Бұл айырмашылық ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде осыншалықты анық емес, бірақ ағылшын тілінен өзге тілдерде көбінесе нақтырақ анықталады. Жаңа Зеландия контекстінде бұл екі термин арасында елеулі айырмашылық жоқ және олар бір-бірін алмастырып қолданылады.
Although citizenship and nationality have distinct legal meanings, New Zealand nationals have been referred to as citizens in domestic nationality legislation since 1948. Nationality refers to a person's legal belonging to a country and is the common term used in international treaties when referring to members of a state, while citizenship usually refers to the set of rights and duties a person has in that nation. This distinction is generally clearly defined in non English speaking countries but not in the Anglosphere. In the New Zealand context, there is little distinction between the two terms and they are used interchangeably.
Колониалды кезеңдегі саясат
Жаңа Зеландия 1840 жылы Уайтанги шартына қол қойылғаннан кейін Британ империясының құрамына кірді. Осыған сәйкес, британдық ұлттық заң колонияға қатысты қолданылды. Жаңа Зеландияның барлық халқы, оның ішінде жергілікті маорилер де, британдық подданныйлар болды және оларға шартының талаптарына сәйкес, британдық подданныйлардың барлық құқықтары берілді. Жаңа Зеландияда, Ұлыбританияда немесе Корольдік доминиондарының кез келген жерінде туған кез келген адам туғаннан-ақ британдық подданный болып есептелді. Британдық подданный емес шетелдік азаматтардың мүліктік құқықтары шектеулі болды және олар жерге иеленуге құқығы болмады. Француз және неміс иммигранттары 1844 жылы азаматтық алу мүмкіндігі үшін үкіметтен сәтті өтініш жасады. Британдық подданный болуға ниеттенгендер өздерінің есімдерін жыл сайынғы натурализация жарлықтарына немесе губернатор немесе Бас Ассамблея қабылдаған, шетелдіктерге подданный мәртебесін беретін актілерге енгізуді сұрауы керек еді. Осы кезеңде британдық ұлттық заң кодификацияланбаған және стандартты ережелері болмады, оның орнына бұрынғы сот шешімдері мен ортақ құқыққа сүйенді. 19 ғасырдың ортасына дейін Ұлыбританияда натурализация ережелері Империяның басқа бөліктерінде де қолданыла ма, жоқ па, белгісіз болды. Осы уақытқа дейін әр колония өз рәсімдерін және натурализация талаптарын әзірлеуде кең өкілеттіктерге ие болды. 1847 жылы Императорлық Парламент Ұлыбританияда натурализация алғандар мен басқа аумақтарда натурализация алғандар арасындағы айырмашылықты ресми түсіндірді. Ұлыбританияда натурализация алғандар Императорлық натурализация арқылы мәртебе алды деп есептелді, ол бүкіл Империяда жарамды болды. Колонияларда натурализация алғандар жергілікті натурализациядан өтті және оларға тек тиісті аумақта ғана жарамды подданный мәртебесі берілді; Жаңа Зеландияда жергілікті түрде натурализация алған подданный сол жерде британдық подданный болды, бірақ Англияда немесе Жаңа Оңтүстік Уэльсте емес. Империядан тыс жерлерде саяхаттаған кезде колонияда жергілікті түрде натурализация алған британдық подданныйлар әлі де Императорлық қорғауға құқылы болды. 1866 жылға дейін натурализация жыл сайынғы жеке заңдар арқылы жүргізіліп келді, содан кейін процесс жеңілдетілді. Жаңа Зеландияда тұратын немесе тұруға ниеттенген, жақсы мінез-құлқы бар және 1 фунт төлей алатын адамдар Колониялық хатшының кеңсесіне азаматтық алуға өтініш бере алады. Ең төменгі тұру мерзіміне талап қойылмады және өтініш берушілерге тек губернатордың келісімі қажет болды. Ұлыбританияда немесе Империяның басқа бөліктерінде (Азиядағы колонияларын қоспағанда) бұрын натурализация алған британдық подданныйлар, егер бұрын ант берген болса, Жаңа Зеландияда тағы да азаматтық алу үшін ант беруден босатылды; олар бұрыннан-ақ Егеменге адал болуға міндетті болды. Британдық подданныйларға үйленген шетелдік әйелдер жаңа ережелерге сәйкес автоматты түрде натурализацияланған деп есептелді. Жаңа Зеландия әйелдерге дауыс беру құқығын берген алғашқы өздік басқаратын мемлекет болды; британдық әйелдер 1893 жылы алғашқы сайлауға қатысты.
New Zealand became a part of the British Empire in 1840 after the signing of the Treaty of Waitangi. Accordingly, British nationality law applied to the colony. All New Zealanders were British subjects, including the indigenous Māori, who were extended all rights as British subjects under the terms of the treaty. Any person born in New Zealand, the United Kingdom, or anywhere else within Crown dominions was a natural born British subject. Foreign nationals who were not British subjects had limited property rights and could not own land. French and German immigrants successfully lobbied the government for the ability to naturalise in 1844. Individuals intending to become British subjects needed to request for their names to be included in annual naturalisation ordinances or Acts passed by the governor or General Assembly that regularly granted foreigners subject status. British nationality law during this time was uncodified and did not have a standard set of regulations, relying instead on past precedent and common law. Until the mid 19th century, it was unclear whether rules for naturalisation in the United Kingdom were applicable elsewhere in the Empire. Each colony had wide discretion in developing their own procedures and requirements for naturalisation up to that point. In 1847, the Imperial Parliament formalised a clear distinction between subjects who naturalised in the UK and those who did so in other territories. Individuals who naturalised in the UK were deemed to have received the status by imperial naturalisation, which was valid throughout the Empire. Those naturalising in colonies were said to have gone through local naturalisation and were given subject status valid only within the relevant territory; a subject who locally naturalised in New Zealand was a British subject there, but not in England or New South Wales. When travelling outside of the Empire, British subjects who were locally naturalised in a colony were still entitled to imperial protection. Naturalisation continued to be processed through annual personalised legislation until 1866, when the process was streamlined. Individuals living in or intending to reside in New Zealand who met a good character requirement and were able to pay a £1 fee could apply for naturalisation with the Colonial Secretary's Office. There was no minimum residence requirement and applicants simply needed approval from the governor. British subjects who had already been naturalised in the United Kingdom or other parts of the Empire (except for its colonies in Asia) could apply to be naturalised again in New Zealand without swearing an oath of allegiance if they had previously taken one; they already would have owed allegiance to the Sovereign. Foreign women who married British subjects were considered to have automatically naturalised under the new regulations. New Zealand was the first self governing nation to grant the right to vote to women; British subject women participated in their first elections in 1893.
Маорилердің жанжалдары мен интеграциясы
Жер сату даулары мен маори жеріне қоныс аударушылардың енуіне байланысты туған шиеленістер 1860 жылдары қарулы қақтығыстарға және жерді жаппай тартып алуға, сондай-ақ маори халқын отарлық заң жүйесіне ассимиляциялауға бағытталған заңнамалық күш-жігерге әкелді. Уайтанги шартының дұрыс түсіндірілмеген тұстары оларға нақты азаматтық құқық берілгені ме, әлде тек осы мәртебеге ие болу құқығы ғана берілгені ме деген күмән тудырды; 1865 жылғы «Туған жерлер туралы» заң олардың британдық азаматтығын растау және отарлық сот жүйесінің оларға қатысты заңдық билігін нақтылау үшін қабылданды. Сайлау құқығына ие болу үшін жеке жер меншігі болу қажет еді, бірақ маори жерлері көбінесе бір адамның жеке меншігінде болмай, коммуналдық құқықпен ұсталып келді. 1867 жылы Бас Ассамблеяда маори сайлау округтері уақытша шара ретінде құрылды, маори жерлері отарлық заңда танылатын меншік құқықтарына біртіндеп айналдырылғанда, бұл ерекше өкілдік 1876 жылы тұрақты статуске ие болды. Маори тегі бар еркек азаматтар өз тегіне қарай сайлау округтеріне бөлінді; жартысынан астам маори тегі барлар маори сайлау тізіміне, ал маори емес тегі басымдар жалпы тізімге енгізілді. Дәл жартылай маори тегі бар адамдар екі округтің де бірінде немесе екеуінде де дауыс бере алатын болды.
Rising tensions over land sale disputes and settler incursions into Māori land led to a series of armed conflicts and mass land confiscations in the 1860s, as well as legislative efforts to assimilate the Māori into colonial legal systems. Ambiguous wording in the Treaty of Waitangi raised uncertainty as to whether they were actually granted subjecthood or merely the rights of that status; the Native Rights Act 1865 was enacted to affirm their British subject status and clarify the colonial judiciary's legal authority over them. Franchise qualification was dependent on an individual owning land, but Māori land was customarily held in communal title rather than by freehold title under a single person's ownership. Māori electorates in the General Assembly were created in 1867 as a temporary measure while Māori land was gradually converted into titles recognisable in colonial law, and this special representation was later made permanent in 1876. Male subjects of partial Māori descent were assigned to an electorate based on their ancestry; those who were more than half Māori were assigned to the Māori electoral roll, and those who had more non Māori lineage were assigned to the general roll. Men who were exactly half Māori could vote in either or both electorates.
Қытайлық мигранттарға қатысты дискриминациялық саясат
Жаңа Зеландияға қытай иммиграциясы 1860 жылдары Батыс жағалаудағы алтын асыру кезінде басталды. Қытайға қарсы наразылықтың күшеюі және отаршылдық ұлтшылдықтың өркендеуі заң шығарушы органда қытай иммиграциясын шектеуге бағытталған күшті қозғалысқа әкелді. 1879 жылдан 1920 жылға дейін Өкілдер палатасына қытай көші-қонын тоқтату мақсатында кем дегенде 20 заң жобасы ұсынылды. Олардың алғашқысы – 1881 жылғы «Қытай иммигранттары туралы заң», ол Жаңа Зеландияға кіре алатын қытай көшіп келушілерінің санын он тонна жүкке бір адаммен шектеді және колонияға кірген әрбір қытай азаматынан 10 фунт стерлинг салық алды. Бұл шектеулер 1888 жылы 100 тоннаға бір көшіп келушіге дейін, ал 1896 жылы 200 тоннаға бір көшіп келушіге дейін күшейтілді. 1876 жылғы «Халық денсаулығы туралы заңға» сәйкес, Қытай, Гонконг, Маврикий және қазіргі Индонезия аралдары «жұқпалы аймақтар» деп жарияланды; осы аумақтардың бірінен келген немесе тоқтаған кемелер, сондай-ақ осы аймақтардан келетін немесе олар арқылы өтетін кез келген адамдар немесе жүк Жаңа Зеландияға келген кезде қатаң карантинге алынды. 1896 жылы бас салығы 100 фунтқа дейін өсірілді және ол 1944 жылға дейін жойылмады. Қытай тұрғындарына 1908 жылдан 1952 жылға дейін Ұлыбритания азаматы ретінде табиғилануға толық тыйым салынды.
Chinese immigration to New Zealand began in the 1860s during the West Coast Gold Rush. Growing hostility and anti Chinese sentiment along with the rise of colonial nationalism led to a concerted movement within the legislature to restrict Chinese immigration. At least 20 bills written to curb Chinese migration were introduced in the House of Representatives from 1879 to 1920. The first of these to pass was the Chinese Immigrants Act 1881, which limited the number of Chinese migrants who could land in New Zealand to one per ten tons of cargo and imposed a £10 head tax on every Chinese person who entered the colony. These restrictions were tightened to one migrant per 100 tons in 1888, then to one per 200 tons in 1896. China, Hong Kong, Mauritius, and the islands of modern Indonesia were declared to be "infected places" under the Public Health Act 1876; ships originating from or stopping in one of these territories, or those that allowed any person or cargo coming from or passing through those areas were subject to strict quarantine on their arrival in New Zealand. The head tax was increased to £100 in 1896, and would not be abolished until 1944. Chinese residents were completely prohibited from naturalising as British subjects from 1908 to 1952.
Аумақтық сатып алулар
Кук аралдары, Токелау және Ниуэ 1888, 1889 және 1901 жылдары сәйкесінше британдық протектораттарға айналды. Арал тұрғындары Британия осы аумақтарды алған кезде британдық поддандыларға айналды. Кейін Ұлыбритания 1901 жылы Кук аралдары мен Ниуэні, ал 1925 жылы Токелауды Жаңа Зеландияға әкімшілік басқаруға берді. Аралдардың берілуі осы арал тұрғындарының ұлттық статусын өзгертпеді, және олар Жаңа Зеландия басқаруында британдық поддандылар болып қала берді. Батыс Самоа 1900 жылдан Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германияның аумағы болды. Соғыстан кейін ол Жаңа Зеландия бақылауындағы Ұлттар Лигасының мандатына айналды. Тұрақты мандаттар комиссиясының ұсынысы бойынша, Батыс Самоа 1920 жылы Жаңа Зеландия мандаттық билікті қабылдағанда автоматты түрде британдық поддандыларға айналмады, бірақ британдық қорғауға алынған тұлғалар ретінде қарастырылды. Парламент 1923 және 1928 жылдары британдық подданды болғысы келетін Батыс Самоа тұрғындары үшін натурализация процесін жеңілдету үшін ұлттық заңнамаға өзгерістер енгізді, бірақ іс жүзінде ешкім осы мүмкіндікті пайдаланбады. 1928 мен 1948 жылдар аралығында бар болғаны 50 самоалық натурализацияланды, ал сол кезеңде 82 еуропалық адам процесті аяқтады. Батыс Самоа тәуелсіздігіне дейін шешілмеген белгісіз мәртебеге ие болған қалған самоалықтар натурализация таңдамады.
The Cook Islands, Tokelau, and Niue respectively became British protectorates in 1888, 1889, and 1901. Island residents became British subjects at the time when Britain acquired these territories. Britain then ceded administrative control over the Cook Islands and Niue to New Zealand in 1901, and for Tokelau in 1925. The transfers of the islands did not alter the national status of these islanders, and they continued to be British subjects under New Zealand administration. Western Samoa was a German territory from 1900 until the First World War. After the war, it became a League of Nations mandate under New Zealand control. Following the recommendation of the Permanent Mandates Commission, Western Samoans did not automatically become British subjects when New Zealand assumed mandatory authority in 1920 but were treated as British protected persons instead. Although Parliament amended nationality law in 1923 and 1928 to allow facilitated naturalisation to Western Samoans wanting to become British subjects, virtually none had taken this option. Only 50 Samoans naturalised between 1928 and 1948, while 82 individuals of European descent had completed the process in the territory during the same timeframe. All other Samoans who chose not to naturalise had an unclear status that was unresolved until after Western Samoan independence.
Императорлық ортақ код
Императорлық парламент британдық азаматтық мәртебесіне қатысты ережелерді алғаш рет 1914 жылғы британдық азаматтығы және шетелдіктердің мәртебесі туралы заңмен заңнамалық түрде бекітті. Британдық азаматтық мәртебесі империя бойынша ортақ ұлттық мәртебе ретінде стандартизацияланды. Осы заңды жергілікті заңнаманың бір бөлігі ретінде қабылдаған доминиондарға императорлық натурализация арқылы шетелдіктерге азаматтық мәртебе беруге уәкілдік берілді. Жаңа Зеландия 1923 жылы осы заңның көп бөлігін (I және III бөлімдерін) қабылдады, бірақ 1928 жылы қабылданған императорлық натурализация ережелерін (II бөлім) қоспады. 1914 жылғы ережелер императорлық азаматтық заңына әйелдің жасырындығы туралы доктринаны енгізді, онда әйелдің шетелдікпен некеге тұруға келісімі денатурализациялау ниетінің белгісі ретінде қарастырылды; шетелдік ерлерге үйленген британдық әйелдер британдық азаматтығынан автоматты түрде айырылды. Оған екі ерекшелік болды: күйеуі британдық азаматтық мәртебесін жоғалтқан әйел декларация арқылы британдық азаматтығын сақтай алатын болды, ал неке арқылы британдық азаматтығын жоғалтқан британдық жесір немесе ажырасып кеткен әйел некесі бұзылғаннан кейін тұру талаптарын орындамай, осы мәртебені қайта алатын болды. Шетелдікпен үйленген әйел күйеуі британдық азамат ретінде натурализацияланса, британдық азаматтығын қайта алатын болды; содан кейін оған күйеуінің жаңа азаматтығы автоматты түрде берілетін еді. Жаңа Зеландиялық әйелдер қытайлық ерлерге үйленгенде, осы кезеңде барлық қытайлықтардың натурализациялануына тыйым салынғандықтан, жасырындығы туралы ережелерге қатты әсер етті. Мұндай некедегі әйел күйеуінің қайтысына немесе ажырасуына дейін британдық азаматтығына қол жеткізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай доминиондар өз істерін басқарудағы автономия деңгейін арттырды және әрқайсысы өзіндік ұлттық ерекшеліктерін дамытты. Ұлыбритания мұны 1926 жылғы Императорлық конференцияда ресми түрде мойындады, барлық доминион үкімет басшыларымен бірлесіп Бальфур декларациясын қабылдады, онда Ұлыбритания мен доминиондар Британ ұлттар Достастығы шеңберінде бір-біріне дербес және тең екендігі айтылды. Доминиондарға толық заңнамалық тәуелсіздік 1931 жылғы Вестминстер статутының қабылдануымен берілді. Осы кезеңде империядағы әйелдер құқығын қорғаушылар әйелдің мәртебесін күйеуінің мәртебесіне байланыстыратын азаматтық ережелерді өзгерту үшін императорлық үкіметке қысым жасады. 1931 жылдан кейін британдық үкімет доминиондарға заңнамалық үстемдік ете алмай, ортақ ұлттық кодекс арқылы олармен конституциялық байланысты сақтағысы келгендіктен, бұл мәселе бойынша доминиондардың бірауыздан келісімінсіз маңызды өзгерістер жасауға дайын болмады. Империялық құқықтық біркелкілік 1930 жылдары бұзылды; Жаңа Зеландия мен Австралия 1935 және 1936 жылдары неке арқылы денатурализацияланған әйелдерге британдық азаматтар ретіндегі құқықтарын сақтауға мүмкіндік беру үшін өз заңдарын өзгертті, ал Ирландия 1935 жылы әйелдің некесінен кейінгі ұлттығына өзгеріс енгізбеу үшін өз ережелерін өзгертті.
The Imperial Parliament brought regulations for British subject status into codified statute law for the first time with passage of the British Nationality and Status of Aliens Act 1914. British subject status was standardised as a common nationality across the Empire. Dominions that adopted this Act as part of local legislation were authorised to grant subject status to aliens by imperial naturalisation. New Zealand adopted most of this law (Parts I and III) in 1923, except for its provisions on imperial naturalisation (Part II), which it later enacted in 1928. The 1914 regulations codified the doctrine of coverture into imperial nationality law, where a woman's consent to marry a foreigner was also assumed to be intent to denaturalise; British women who married foreign men automatically lost their British nationality. There were two exceptions to this: a wife married to a husband who lost his British subject status was able to retain British nationality by declaration, and a British born widow or divorcée who had lost her British nationality through marriage could reacquire that status without meeting residence requirements after the dissolution or termination of her marriage. A woman who married a foreigner could regain her British nationality if her husband naturalised as a British subject; she would then be automatically granted her husband's new nationality. New Zealand women who married Chinese men were severely affected by the coverture regulations, due to the naturalisation prohibition on all Chinese during this period. Any woman in such a marriage would have had no path to British nationality until her husband's death or divorce. By the end of the First World War, the Dominions had exercised increasing levels of autonomy in managing their own affairs and each by then had developed a distinct national identity. Britain formally recognised this at the 1926 Imperial Conference, jointly issuing the Balfour Declaration with all the Dominion heads of government, which stated that the United Kingdom and Dominions were autonomous and equal to each other within the British Commonwealth of Nations. Full legislative independence was granted to the Dominions with passage of the Statute of Westminster 1931. Women's rights groups throughout the Empire pressured the imperial government during this time to amend nationality regulations that tied a married woman's status to that of her husband. Because the British government could no longer enforce legislative supremacy over the Dominions after 1931 and wanted to maintain a strong constitutional link to them through the common nationality code, it was unwilling to make major changes without unanimous agreement among the Dominions on this issue, which it did not have. Imperial legal uniformity was nevertheless eroded during the 1930s; New Zealand and Australia amended their laws in 1935 and 1936 to allow women denaturalised by marriage to retain their rights as British subjects, and Ireland changed its regulations in 1935 to cause no change to a woman's nationality after her marriage.
Ұлыбританиямен қарым-қатынастың өзгеруі
Доминионның ұлттық заңдарының әртүрлі дамуы, сондай-ақ Ұлыбритания мен Империядан бөлек жергілікті ұлттық бірегейліктің күшеюі, 1946 жылы Канада азаматтығының құрылуымен аяқталды, бұл ортақ империялық ұлттық жүйенің біржақты бұзуы болды. 1947 жылы Үндістан мен Пәкістанның тәуелсіздігі алдында, бұрынғы жүйеге қайшы келетін идеяларды шешу үшін ұлттық заңды кең ауқымды реформалау қажет болды. Доминион үкіметтері 1946 жылғы Ұлыбритания және Доминион премьер-министрлерінің конференциясында реформаланған ұлттық жүйеде әйелдерге тең құқық беру принципіне келісті және Жаңа Зеландия сол жылы тең азаматтық құқықтарды қамтамасыз ету үшін заңын өзгертті. Жаңа Зеландия өзінің жеке азаматтығын құру үшін 1948 жылғы Британдық ұлттығы және Жаңа Зеландия азаматтығы туралы заңды қабылдады, ол бүкіл Империяда 1948 жылғы Британдық ұлттығы туралы заңмен бірдей күшке енді. Жаңа Зеландияда туған, азаматтығы берілген немесе кем дегенде 12 ай тұрған барлық британдық азаматтар 1949 жылдың 1 қаңтарында автоматты түрде Жаңа Зеландия азаматтығына ие болды. Жаңа Зеландияда туған немесе Жаңа Зеландия азаматы болып табылатын әкеден туған британдық азаматтар, сондай-ақ Жаңа Зеландия азаматына үйленген британдық әйелдер де сол күні автоматты түрде азаматтық алды. Кук аралдарының, Ниуэ, Токелау және Батыс Самоада туған британдық азаматтар да автоматты түрде Жаңа Зеландия азаматтары болды. 1948 жылғы заң «британдық азамат» терминін Жаңа Зеландияның немесе басқа Доминионның азаматы деп қайта анықтады. Осы заңда «Доминион азаматы» термині де осы мағынада қолданылды. Британдық азамат/Доминион азаматы мәртебесі Доминиондардың әрқайсысының азаматтығымен қатар өмір сүрді. Ирландия азаматтары 1949 жылы Ирландияның Доминионнан шығуына қарамастан, британдық азаматтармен теңестірілді. Барлық Доминион және ирланд азаматтары Жаңа Зеландияда кем дегенде үш жыл тұрғаннан кейін азаматтық алудың орнына тіркеу арқылы Жаңа Зеландия азаматтары бола алады. Жаңа Зеландия азаматтарына үйленген ирланд және британдық Доминион азаматтары қосымша талаптарсыз тіркеу арқылы азаматтық алуға құқылы болды. Жаңа Зеландия азаматтарының шетелдік әйелдері мен кәмелетке толмаған балалары Ішкі істер министрінің қалауы бойынша азамат ретінде тіркелуге рұқсат алды. Барлық басқа шетелдік азаматтар кем дегенде бес жыл тұрғаннан кейін натурализация арқылы азаматтық ала алады. Реформаланған жүйе бойынша барлық британдық азаматтар бастапқыда Біріккен Корольдік пен Ирландияда қоныстануға автоматты құқыққа ие болды. Ұлыбританияға ақ емес иммиграция жүйелі түрде шектелді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританиядағы жақсы экономикалық жағдай отарлық көші-қонның беспрецеденттік толқынын тартты. Жауап ретінде Ұлыбритания Парламенті 1962 жылғы Доминион иммигранттары заңымен Ұлыбритания мен Ирландиядан тыс жерлерден келген азаматтарға иммиграциялық бақылау шараларын енгізді. Ирландия 1922 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де барлық британдық азаматтарға еркін қозғалуға мүмкіндік берді, бұл Ортақ Саяхат Аймағының аясында болды, бірақ 1962 жылы Ұлыбританияның шектеулерін қайталады, бұл құқықты Ұлыбритания немесе Ирландия аралдарында туған адамдарға ғана шектеді. Ұлыбритания 1971 жылы патриалдар үшін, ата-аналары немесе ата-бабалары Ұлыбританияда туған азаматтар үшін осы шараларды жеңілдетті, бұл ақ Доминион азаматтарына тиімді артықшылық берді. Жаңа Зеландияның Ұлыбританиямен қарым-қатынасының өзгеруінің белгісі ретінде 1964 жылдан бастап Жаңа Зеландия паспорттарында «Британдық паспорт» деген сөз қолданылмады және 1974 жылы ұлттық мәртебе «британдық азамат және Жаңа Зеландия азаматы» деп көрсетілмейтін болды. 1975 жылы елде кем дегенде бір жыл тұрақты түрде тұратын барлық адамдарға дауыс беру құқығы берілді. Осы жылға дейін сайлауға қатысу үшін британдық азамат болу қажеттілігі болды. Маори немесе маори емес саяси кандидаттарға 1967 жылдан бастап маори сайлау округтерінде сайлауға қатысуға рұқсат берілді және барлық маори сайлаушылары, олардың тегіне қарамастан, 1975 жылдан бастап маори немесе жалпы сайлау округтерінде қатыса алады.
Diverging developments in Dominion nationality laws, as well as growing assertions of local national identity separate from that of Britain and the Empire, culminated with the creation of Canadian citizenship in 1946, unilaterally breaking the system of a common imperial nationality. Combined with the approaching independence of India and Pakistan in 1947, comprehensive nationality law reform was necessary at this point to address ideas that were incompatible with the previous system. The Dominion governments agreed on the principle of equal standing for women in a reformed nationality system at the 1946 Commonwealth Prime Ministers' Conference and New Zealand amended its law to grant equal nationality rights in that same year. New Zealand enacted the British Nationality and New Zealand Citizenship Act 1948 to create its own citizenship, which came into force at the same time as the British Nationality Act 1948 throughout the Empire. All British subjects who were born, naturalised, or resident for at least 12 months in New Zealand automatically acquired New Zealand citizenship on 1 January 1949. British subjects born to a father who himself was born or naturalised in New Zealand and British subject women who were married to someone qualifying as a New Zealand citizen also automatically acquired citizenship on that date. Cook Islanders, Niueans, Tokelauans, and British subjects born in Western Samoa became New Zealand citizens automatically as well. The 1948 Act redefined the term British subject as any citizen of New Zealand or another Commonwealth country. Commonwealth citizen is defined in this Act to have the same meaning. British subject/Commonwealth citizen status co existed with the citizenships of each Commonwealth country. Irish citizens were treated as if they were British subjects, despite Ireland's exit from the Commonwealth in 1949. All Commonwealth and Irish citizens were eligible to become New Zealand citizens by registration, rather than naturalisation, after residing in New Zealand for at least three years. Commonwealth and Irish women who were married to New Zealand citizens were eligible to acquire citizenship by registration with no further requirements. Foreign wives and minor children of male New Zealand citizens were allowed to register as citizens at the discretion of the Minister of Internal Affairs. All other foreign nationals could acquire citizenship by naturalisation after at least five years of residence. All British subjects under the reformed system initially held an automatic right to settle in the United Kingdom and Ireland. Non white immigration into the UK was systemically discouraged, but strong economic conditions in Britain following the Second World War attracted an unprecedented wave of colonial migration. In response, the British Parliament imposed immigration controls on any subjects originating from outside the UK and Ireland with the Commonwealth Immigrants Act 1962. Ireland had continued to allow all British subjects free movement despite independence in 1922 as part of the Common Travel Area arrangement, but moved to mirror Britain's restriction in 1962 by limiting this ability only to people born on the islands of Great Britain or Ireland. Britain somewhat relaxed these measures in 1971 for patrials, subjects whose parents or grandparents were born in the United Kingdom, which gave effective preferential treatment to white Commonwealth citizens. As a sign of New Zealand's changing relationship with Britain, New Zealand passports were no longer labelled with the phrase "British passport" beginning in 1964 and stopped listing national status as "British subject and New Zealand citizen" in 1974. Voting rights were extended to all individuals permanently resident in the country for at least one year in 1975. Prior to that year, British subject status was required to participate in elections. Political candidates of partial Māori or non Māori backgrounds were permitted to stand for election in Māori electorates beginning in 1967 and all Māori voters, irrespective of the degree of their ancestry, could participate in either Māori or general electorates from 1975.
Ұлттық азаматтыққа көшу
1970 және 1980 жылдары Британ империясының көптеген отарлары тәуелсіздік алды және Ұлыбританиямен қалған байланыстар едәуір әлсіреді. Жаңа Зеландия 1977 жылы ұлттық заңнамасына қосымша реформалар енгізді, ол басқа Достастық елдерінің азаматтарына берілген артықшылықтарды жойды және азаматтықты аналар мен әкелер арқылы балаларға мұрагерлік бойынша беруге мүмкіндік берді. Жаңа Зеландия азаматтығын алған шетел азаматтары енді натурализацияланбайды, бірақ "тағайындау арқылы азаматтық" алады. Жаңа Зеландия заңдарында Достастық және Ирландия азаматтары формальды түрде шетелдік емес деп қарастырылады, бірақ ешқайсысы да ешқандай артықшылықтарға ие болмайды. Ұлыбритания өзінің қалған аумағы мен иеліктерінің шектеулі аумағын көрсете отырып, 1981 жылғы Британдық ұлттық заңымен ұлттық заңнамасын жаңартты, ол «британдық азамат» терминінің «Достастық азаматы» деген мағынаны қамтымайтынын анықтады. Жаңа Зеландия азаматтары Достастық азаматтары болып қала береді және Ұлыбританияда дауыс беруге және мемлекеттік қызметке сайлануға құқылы. Азаматтық алуға үміткерлер сәтті өтініш берген жағдайда, Британ монархымен бірдей тұлға болып табылатын Жаңа Зеландия монархына адалдық серт беруі немесе ант қабылдауы тиіс. Антты ресми түрде қарау және оны монархтың орнына (немесе оған қоса) Жаңа Зеландия еліне немесе халқына адалдықты білдіру үшін өзгерту әрекеттері болғанмен, ант өзгеріссіз қалды. Басқа да ортақ құқық жүйелеріндегі жалпы үрдіске сәйкес, Жаңа Зеландия 2005 жылы туғаннан берілетін азаматтықты шектеусіз тоқтатты. 2006 жылдан бастап Жаңа Зеландияда туған балаларға азаматтық тек қана егер кем дегенде бір ата-анасы азамат болса немесе Жаңа Зеландияда шексіз мерзімге тұруға рұқсаты болса ғана беріледі.
By the 1970s and 1980s, most colonies of the British Empire had become independent and remaining ties to the United Kingdom had been significantly weakened. New Zealand made further reforms to its nationality law in 1977 that abolished the preferences that were afforded to citizens from other Commonwealth countries and allowed citizenship to be transferrable by descent to children through mothers as well as fathers. Foreign nationals becoming New Zealand citizens are no longer naturalised, but receive "citizenship by grant". Commonwealth and Irish citizens remain technically defined in New Zealand law as non foreign, but there are no benefits provided to either group. The UK itself updated its nationality law to reflect the more modest boundaries of its remaining territory and possessions with the British Nationality Act 1981, which redefined British subject to no longer also mean Commonwealth citizen. New Zealand citizens continue to be Commonwealth citizens and are still eligible to vote and stand for public office in the UK. Applicants who successfully apply for citizenship are required to take an oath or affirmation of citizenship pledging their loyalty to the New Zealand monarch, who is the same person as the British sovereign. Although there have been formal reviews of the oath and attempts to change it to mention allegiance to the country or people of New Zealand instead of (or in addition to) the monarch, the oath remains unchanged. Following a general trend in other common law jurisdictions, New Zealand ended unrestricted birthright citizenship in 2005. Children born in New Zealand beginning in 2006 are only granted citizenship by birth if at least one parent is a citizen or otherwise have permission to remain in New Zealand indefinitely.
Бұрынғы аумақтардың азаматтығына қатысты тәртіп
1962 жылы Батыс Самоа тәуелсіздік алды. 1920-ші жылдардағы заңнама самоалықтарға қалаған жағдайда Ұлыбритания азаматы болуға мүмкіндік берді, бірақ ресми натурализация процесін аяқтамағандардың мәртебесі нақты белгіленбеді. Самоа тәуелсіздік алғаннан кейін Жаңа Зеландияның заңдары, Жаңа Зеландияда тұрып жатқан көптеген самоалықтардың заңсыз иммигранттарға айналуына себеп болды. 1982 жылы Лордтар кеңесінің сот комитеті 1928 және 1948 жылдар аралығында туған барлық Батыс Самоалықтардың Ұлыбритания азаматтары екендігіне және 1949 жылы автоматты түрде Жаңа Зеландия азаматтары болғанына үкім шығарды. Бұл шешім сол кездегі 160 мың халқының ішінде шамамен 100 000 самоалыққа Жаңа Зеландия азаматтығын беруге мүмкіндік беретін еді. Көптеген адамдары жаңадан қол жеткізген екі азаматтық құқықтарын пайдаланса, білімді кадрлардың елден кетуіне ұшырауы мүмкін деген қаумен келген Батыс Самоа 1982 жылдың 21 тамызында Жаңа Зеландиямен Достық шартына қосымша хаттамаға қол қойды. Бұл келісім және 1982 жылғы «Азаматтық (Батыс Самоа)» заңы Лордтар кеңесінің шешімін күштен шығарды. Бұл заң 1982 жылдың 15 қыркүйегіне дейін Жаңа Зеландияда болған самоалықтардың азаматтығын растады, бірақ сол күнден кейін елге кіргендер азаматтыққа ие болу үшін тұрақты тұруға рұхсат алуы тиіс деп белгіледі. Кук аралдары 1965 жылы Жаңа Зеландиямен еркін байланыста өзін-өзі басқаратын мемлекет мәртебесін алды, ал Ниуэ 1974 жылы шамамен осы шарттар бойынша тәуелсіздік алды. Жаңа Зеландия екі мемлекеттің де қорғанысы және сыртқы істеріне жауапкершілікті сақтап қалды, ал екі мемлекеттің де тұрғындары Жаңа Зеландия азаматтары болып қала береді.
Western Samoa became independent in 1962. Legislation in the 1920s had allowed Samoans to become British subjects if they chose to but left the status of those who had not completed the formal naturalisation process unclear. Subsequent New Zealand legislation after Samoan independence caused a significant number of Samoans already living in New Zealand to become illegal immigrants. In 1982, the Judicial Committee of the Privy Council ruled that all Western Samoans born between 1928 and 1948 were British subjects and automatically became New Zealand citizens in 1949. This decision would have granted New Zealand citizenship for an estimated 100,000 Samoans, out of a total population of 160,000 at the time. Faced with the prospect of a potential brain drain if large numbers of its people exercised their newfound dual citizenship rights, Western Samoa signed the Protocol to the Treaty of Friendship with New Zealand on 21 August 1982. This treaty, and the subsequent Citizenship (Western Samoa) Act 1982, effectively nullified the Privy Council ruling. This Act affirmed citizenship for Samoans who were already present in New Zealand before 15 September 1982, but required that those who enter the country after that date must first become permanent residents before acquiring citizenship. The Cook Islands became a self governing state in free association with New Zealand in 1965, and Niue gained independence under largely the same terms in 1974. New Zealand retained responsibility for defence and foreign affairs for the two nations and residents of both states remain New Zealand citizens.
Туғаннан, ұрпақтан немесе асырап алынғаннан пайда болған құқықтар
Ұлттық ережелер Жаңа Зеландия Корольдігінің бүкіл аумағына қолданылады, оған Жаңа Зеландияның өзі, Кук аралдары, Ниуэ, Токелау және Росс тәуелділігі кіреді. Жаңа Зеландияның әуе кеңістігі, ішкі және аумақтық сулары, сондай-ақ Жаңа Зеландияда тіркелген кемелер мен ұшақтар ұлттық мәселелерде Корольдіктің бір бөлігі деп есептеледі. 2006 жылға дейін Корольдікте туған барлық адамдар, ата-аналарының ұлттығына қарамастан, туған кезден бастап азаматтыққа ие болды. Осы жылдан бастап Корольдікте туған адамдар, егер кем дегенде бір ата-анасы Жаңа Зеландия азаматы болса немесе Жаңа Зеландияда шексіз уақытқа тұруға құқығы болса, туған кезден бастап Жаңа Зеландия азаматтығын алады. Шетелде туған балалар, егер ата-аналарының біреуі тума азамат болмаса, Жаңа Зеландия азаматы болып саналады. Асырап алынған балалар асырап алу кезінде асырап алушылардың туған баласы ретінде қарастырылады.
Nationality regulations apply to the entire Realm of New Zealand, which includes New Zealand itself, the Cook Islands, Niue, Tokelau, and the Ross Dependency. New Zealand airspace, its internal and territorial waters, and New Zealand registered ships and aircraft are treated as part of the Realm for nationality purposes. All persons born within the Realm before 2006 automatically received citizenship at birth regardless of the nationalities of their parents. Individuals born in the Realm from that year on receive New Zealand citizenship at birth if at least one parent is a New Zealand citizen or otherwise entitled to be in New Zealand indefinitely. Children born overseas are New Zealand citizens by descent if either parent is a citizen otherwise than by descent. Adopted children are treated as if they were naturally born to the adopting parents at the time of adoption.
Ерікті сатып алу
16 жастан асқан шетелдіктер Реалмда бес жылдан астам тұрып, белгісіз мерзімге тұруға рұқсат алғаннан кейін грант негізінде Жаңа Зеландия азаматы бола алады. Бұл әдетте Жаңа Зеландияның тұрақты тұрғын болуын білдіреді, бірақ Австралия азаматтары мен тұрақты тұрғындары да белгісіз мерзімге қалуға рұқсат алады. Кук аралдарының, Ниуэ және Токелаудың тұрақты тұрғындары да осы талапқа сай келеді. Өтініш берушілер ағылшын тілін меңгергенін көрсетуі керек, сондай-ақ осы бес жыл ішінде кемінде 1350 күн және осы бес жылдың әрқайсысында кемінде 240 күн елде болуы тиіс. Көрсетілген талаптар ерекше жағдайларда 20 айлық мерзімде 450 күнге дейін қысқартылуы мүмкін. Корольдік қызметімен шетелде жүрген немесе Жаңа Зеландия азаматының жұбайымен бірге Корольдік қызметімен шетелде болған үміткерлер осы қызмет кезеңінде Жаңа Зеландияда болғандай есептеледі. 14 және одан үлкен жастағы азаматтар Жаңа Зеландия монархына адалдық серт беруге міндетті; олар әдетте жергілікті кеңестер ұйымдастыратын азаматтыққа қабылдау рәсімінде өткізіледі, ол мақұлдағаннан кейін үш-бес ай ішінде өтеді. 2018 жылғы халық санауы бойынша, елде тұратын 1,27 миллионға жуық Жаңа Зеландия азаматы шетелде туған. 1982 жылғы 14 қыркүйектен кейін Жаңа Зеландияға келген және елде белгісіз мерзімге тұруға рұқсаты бар Самоа азаматтары ең төменгі тұру талаптарынсыз грант арқылы Жаңа Зеландия азаматтығын алуға құқылы. Бұл күнге дейін Жаңа Зеландияда тұратын самоалықтар автоматты түрде Жаңа Зеландия азаматтары болды. Самоада туған балалар, егер олардың токелаулық аналары медициналық көмек алу үшін онда болса, Токелауда туғандай есептеледі және туғаннан бастап Жаңа Зеландия азаматы болып табылады.
Foreigners over the age of 16 may become New Zealand citizens by grant after residing in the Realm for more than five years while possessing indefinite permission to remain. This usually means holding New Zealand permanent residency, but Australian citizens and permanent residents also have an indefinite permission to remain. Permanent residents of the Cook Islands, Niue, and Tokelau meet this requirement as well. Applicants must demonstrate proficiency in the English language and be physically present in the country for at least 1,350 days during that five year period and at least 240 days in each of those five years. Under exceptional circumstances, the physical presence requirement may be reduced to 450 days in a 20 month period. Candidates who are overseas on Crown service or accompanying New Zealand citizen spouses overseas on Crown service are treated as if they are present in New Zealand during that period of service. Successful applicants aged 14 and older are required to take an oath or affirmation of citizenship in which they pledge loyalty to the New Zealand monarch; these are usually administered by local councils at citizenship ceremonies that take place three to five months after approval. As of the 2018 census, about 1.27 million New Zealand citizens usually resident in the country were born overseas. Samoan citizens who enter New Zealand after 14 September 1982 and have indefinite permission to remain in the country are entitled to become New Zealand citizens by grant without a minimum residence requirement. Samoans who were already living in New Zealand on that date automatically became New Zealand citizens by grant. Children born in Samoa to Tokelauan mothers seeking medical attention there are treated as if they are born in Tokelau and are New Zealand citizens at birth.
Бас тарту және бас тарту
Жаңа Зеландия азаматтығынан бас тарту туралы мәлімдеме жасау арқылы бас тартылуы мүмкін, егер мәлімдеушінің басқа ұлттығы болса. Егер өтініш беруші қазіргі уақытта Жаңа Зеландияда тұрса немесе ел басқа елмен соғыста болса, бас тартудан бас тартуға болады. Азаматтық алаялық жолмен алынған немесе басқа ұлттығы бар және ұлттық мүдделерге қасақана қарсы әрекет еткен адамдардан ерікті түрде айырылуы мүмкін.
New Zealand citizenship can be relinquished by making a declaration of renunciation, provided that the declarant already possesses another nationality. Renunciation may be denied if the applicant currently lives in New Zealand or the country is at war with another country. Citizenship may be involuntarily deprived from individuals who fraudulently acquired it, or from those who possess another nationality and willfully acted against the national interest.