Кіріспе

Үндістан азаматтығының тарихы мен ережелері

Үндістанның ұлттық заңнамасы адамның үндістандық ұлттық статусын қалай иеленуіне қатысты шарттарды егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұл талаптарды реттейтін екі негізгі құжат – Үндістан Конституциясы және 1955 жылғы Азаматтық туралы заң. 1950 жылдың 26 қаңтарынан 1987 жылдың 1 шілдесіне дейін Үндістанда туған барлық адамдар, ата-аналарының ұлтына қарамастан, туғаннан азаматтық алатын болды. 1987 жылдың 1 шілдесінен 2004 жылдың 3 желтоқсанына дейін туу арқылы азаматтық алу үшін кем дегенде бір ата-анасы азамат болуы керек еді. Содан бері елде туған адамдар тек егер екі ата-анасы да үндістандық азамат болса немесе бір ата-анасы азамат болса, ал екіншісі заңсыз мигрант деп есептелмесе ғана туғаннан бастап үндістандық азаматтық алады. Шетелдіктер елде кем дегенде 12 жыл тұрып, бұрынғы азаматтығынан бас тартқаннан кейін натурализация арқылы үндістандық азаматтыққа ие бола алады. Қайыршы мемлекеттерден келген белгілі бір діни азшылықтар үшін алты жылдық тұру талабы қысқартылған. Пәкістан немесе Бангладешке тұрақты қоныс аударған немесе өз еркімен шетелдік азаматтық алған үндістандық азаматтар үндістандық азаматтығын автоматты түрде жояды. Кәмелетке толмаған балалардың кейбір жағдайларында қос азаматтыққа рұқсат етіледі, сондай-ақ шетелде тұратын үндістандық диаспора үшін шетелдік азаматтық қарастырылған. 2019 жылы 2015 жылға дейін заңсыз түрде Үндістанға кірген, белгілі бір діни топтарға жататын көрші елдерден келген мигранттар үшін шектеулер таңдамалы түрде жеңілдетілді; Ауғанстан, Бангладеш және Пәкістаннан келген индуистер, сикхтер, буддистер, джайндар, парсилер немесе христиандар ұлттық мәселелер бойынша заңсыз мигранттар ретінде есептелмейді және натурализация үшін алты жылдық тұру талабын азайтуға құқылы. Бұл өзгерістердің қабылдануы бұрынғы азаматтық заңның зайырлы сипатына қарсы кеңінен наразылық тудырды. 2019 жылы Ассам штатындағы Ұлттық азаматтар тізілімі толық жаңартылды, штаттың әрбір азаматы өзінің азаматтығын және 1971 жылға дейінгі қоныс орнын растайтын құжаттарды ұсынуға міндетті болды. 1,9 миллион адам жеткілікті құжаттарды ұсынбады және тізілімге енгізілмеді, олар елсіз қалды және депортацияға ұшырауы мүмкін.

Туғаннан немесе ұрпақтан алынған құқықтар

1950 жылдың 26 қаңтарынан 1987 жылдың 1 шілдесіне дейін Үндістанда туған барлық адамдар, ата-аналарының ұлтына қарамастан, туғаннан азаматтық алды. 1987 жылдың 1 шілдесінен 2004 жылдың 3 желтоқсанына дейін елде туған балалар, егер ата-аналарының кем дегенде біреуі азамат болса, туғаннан бастап Үндістан азаматтығын алды. Содан бері туғаннан азаматтық тек екі ата-анасы да Үндістан азаматы болған жағдайда, немесе бір ата-анасы азамат болса, екіншісі заңсыз мигрант емес деп есептелген жағдайда ғана беріледі. Шетелде туған балалар, егер ата-аналарының кем дегенде біреуі Үндістан азаматы болса, тектік бойынша Үндістан азаматтығына ие болуға құқылы. Азаматтық алу үшін, осыған құқығы бар адамдардың тууы белгілі бір мерзім ішінде Үндістанның дипломатиялық өкілдігінде тіркелуі керек. 2004 жылдың 3 қыркүйегіне дейін туған адамдар тууы тіркелуі талап етілмеді және ата-аналарының біреуі тектік бойынша Үндістан азаматы болмаса, автоматты түрде тектік азаматтық алды, егер ата-аналарының біреуі тектік бойынша Үндістан азаматы болса, онда тууы тіркелуі міндетті болды. 1992 жылдың 10 желтоқсанына дейін тек Үнді әкелерінің (аналары емес) балалары тектік бойынша азаматтыққа ие болатын. Басқа ұлтты ұстаған тектік Үндістан азаматтары 18 жасқа толғаннан кейін алты ай өткен соң, егер олар шетелдік ұлтынан бас тартпаса, Үндістан азаматтығын автоматты түрде жояды.

Ерікті сатып алу

Азамат емес адамдар, егер олар Үндістан азаматына үйленген болса, немесе Үндістан азаматтарының кәмелетке толмаған балалары болса, немесе Үндістаннан шыққан және елде немесе бөлініске дейінгі Үндістан аумағынан тыс жерлерде тұрса, тіркеу арқылы азаматтыққа ие болуға құқылы. Ата-анасы Үндістан азаматы болған, өзі немесе олардың ата-анасы бұрын Үндістан азаматтығын иеленген, немесе кем дегенде бес жыл бойы шетелдік азаматтықта болған адамдар да тіркеу арқылы азаматтық алуға құқылы. Азаматтыққа үміткер адам тіркеуге өтініш бермес бұрын елде кемінде 12 ай тұруы керек, сондай-ақ олардың біліктілік критерийлеріне байланысты қосымша тұру талаптарына жауап беруі тиіс. Басқа барлық шетелдіктер соңғы 14 жылдың кемінде 11-ін елде тұрып, содан кейін өтініш бермес бұрын қосымша 12 ай тұрып, барлығы 12 жылдан кейін натурализация арқылы Үндістан азаматы бола алады. Азаматтық алу немесе тіркеу арқылы азаматтық алған кез келген адам бұрынғы азаматтығынан бас тартуы керек. 2010 мен 2019 жылдар аралығында шамамен 21 000 адам натурализация арқылы Үндістан азаматы болды. Заңсыз мигрант деп танылған кез келген адам, әдетте, натурализация және тіркеу арқылы азаматтық алуға құқылы емес. Дегенмен, 2015 жылға дейін Үндістанға келген Ауғанстан, Бангладеш немесе Пәкістаннан келген, белгілі бір дінге жататын (индуистер, сикхтер, буддистер, джайндар, парсилер немесе христиандар) мигранттар заңсыз мигранттар деп есептелмейді. Олар азаматтық алу үшін жеңілдетілген талаптарға ие; соңғы 14 жылдың кемінде 5 жылында тұру және өтініш бермес бұрын қосымша 12 ай тұру.

Бас тарту және бас тарту

18 жастан асқан кез келген адам өз еркімен Үндістан азаматтығынан бас тарта алады. Азаматтығынан бас тартқан адамның кәмелетке толмаған балалары да азаматтығын жояды. Олар ересек жасқа толғаннан кейін бір жыл ішінде Үндістан азаматтығын қайта алу мүмкіндігіне ие болады. 2003 жылға дейін азаматтығынан бас тарту үшін басқа елдің азаматтығын алу қажет болды, сондай-ақ, жасына қарамастан, барлық үйленген әйелдер азаматтығынан бас тартуға толыққанды жасқа жеткен деп есептелді. 1992 жылға дейін кәмелетке толмаған балалар тек әкелері (аналары емес) азаматтықтан бас тартқан жағдайда ғана азаматтығынан айырылды. Пакистан немесе Бангладеш еліне тұрақты қоныс аударған, немесе кез келген уақытта өз еркімен басқа елдің азаматтығын алған кез келген Үндістан азаматы Үндістан азаматтығынан автоматты түрде айырылады. 2015-2019 жылдар аралығында шамамен 670 000 адам азаматтығынан бас тарту арқылы немесе шетелдік азаматтық алғаннан кейін автоматты түрде азаматтығынан айырылды.

Екі жақты азаматтығы

Түпнұсқадан тараған үнді азаматтары 18 жасқа дейін қос азаматтықты сақтай алады, содан кейін олар бір азаматтықты таңдауы керек. 2005 жылға дейін белгілі бір елдермен қос азаматтыққа рұқсат берілді. 2003 жылғы Азаматтық туралы заңға енгізілген түзетулер түпнұсқадан тараған азаматтарға 18 жастан асқаннан кейін шетелдік азамат ретінде тіркелген жағдайда үнді азаматтығын сақтап қалуға мүмкіндік берді. Гоа тұрғындары бұрынғы азаматтығын жоятын заң болмағандықтан, олардың қос азаматтығы бар деп мәлімдейді.

Шетелдік азаматтығы

Бұрынғы Үндістан азаматтары мен олардың ұрпақтары 2003 жылдан бері шетелдік азаматтыққа ие болуға құқылы. Бұл мәртебе иесіне елде өмір бойы тұруға және жұмыс істеуге құқық береді, бірақ олар сайлауда дауыс бере алмайды, мемлекеттік лауазымдарға кандидат бола алмайды және қорғалған және кіруге шектеу қойылған аймақтарға кіруде шектеулерге тап болады. Шетелдік азаматтық – бірнеше ұлтты ұстауға конституциялық тыйым салынған жағдайды айналып өту үшін арнайы жасалған мәртебе; ол Үндістан азаматтығының толыққанды түрі емес. Пакистан немесе Бангладеш азаматтығы болған (немесе олардың ата-аналары немесе әже-шешелері) барлық адамдар шетелдік азаматтыққа ие болудан мүлдем құқықтан айырылады.