Кіріспе

Сент-Мало (Lang es samaˈlo) – Луизиана штатының Сент-Бернард округінде Борн көлінің жағалауында XVIII ғасырдың ортасынан бастап, 1915 жылғы Нью-Орлеан даулымен жойылғанға дейін болған шағын балықшылар ауылы. Сент-Малоның құрылған күні нақты белгісіз. Бұл қауымның мүшелерін көбінесе «Манилалықтар» немесе «Маниламендер» деп, кейін «Тагалалар» деп атаған. Филиппин астанасы Манила болғандықтан, аймақта тұратын филиппин-американдықтарды («Маниламендер» деп аталған) жергілікті қарақшы Жан Лафитт өзінің «Баратариандарына» – Эндрю Джексонның басшылығымен американдық әскерлерге жеке жалданып қызмет ететін сарбаздар тобына қосылуға шақырды. Олар Нью-Орлеанды қорғауда шешуші рөл атқарды, дұрыс бағытталған артиллериялық оқтарды тізбектей атып, американдықтардың жеңісіне үлкен үлес қосты. Кейбір деректерге сәйкес, Сент-Мало елді мекені 1763 жылы Манила галеондары саудасы кезінде испандық кемелерден дезертир болған филиппиндіктермен құрылған. Сонымен қатар, қауым он тоғызыншы ғасырдың басында да құрылуы мүмкін. «Манилалықтар» Луизиананың батпақты жерлеріне қоныстанды, онда испан билігі оларға жете алмады. Дезертирлік себептері әртүрлі болды, бірақ испандықтардың қатыгездігінен құтылуға деген ниеті басты себеп деп есептеледі. 1784 жылдан бастап Хуан Сан Мало Нью-Орлеан төңірегінде және Сент-Бернард округінде мал ұрлап, мүлікті жойып, тәртіпсіздік тудырған қашқан құлдар тобын басқарды. Сол жылдың мамыр айында испан үкіметі американдықтардың тобы өлтірілгеннен кейін Сан Малоны және оның сарбаздарын ұстау үшін экспедицияға дайындала бастады. Сан Мало мен оның тобы паналаған аймақ оның атымен белгілі болды. 1883 жылдың 31 наурызында ғана журналист Лафкадио Хирн «Harper's Weekly» журналында қауымды тікелей сипаттаған мақала жариялады. Бұл мақала АҚШ-тағы филиппиндіктер туралы жарық көрген алғашқы материал болды. Сент-Мало 1915 жылғы Нью-Орлеан даулы кезінде аймақтың көп бөлігімен бірге толығымен қирады, ал қауымның қалдықтары Нью-Орлеанға сіңіп кетті.

1812 жылғы соғыстағы рөлі

Бұл аймақта тұратын филиппин-американдықтар, "маниламендер" деп аталған, жергілікті қарақшы Жан Лафитттің "Баратариандары" қатарына қосылуға шақырылды. Бұл Эндрю Джексонның басшылығымен американдық күштерге қызмет ететін жеке жалдаған әскерлер тобы болды, олар Жаңа Орлеанды қорғауда көмектесті. Олар американдықтардың жеңісіне қол жеткізуде шешуші рөл атқарды, дәл бағытталған артиллериялық оқтарды тікелей нысанаға жеткізіп атып, қарсыластарды шашыратты. Тарихшы Марина Эспина Джексон басқарған американдық қорғаныс күштерінің "қалыпты армия бөлімдерінен, штаттық милициядан, батыстың мергендерінен, екі полк пен Дельта батпақтарының қарақшыларынан (соның ішінде аталған филиппин-американдықтардан)" тұрғанын мәлімдейді.

Тұрғын үйлер

Манилалықтар Филиппиннің нипа үйлеріне ұқсас стильдегі, су үстінде тіреулермен тұрғызылған шағын үйлерде өмір сүрді. Төсектер қабырғаға орнатылған сөрелерге жайылды. Хирннің сөзінше, балықшылар түнде ұн бөшкелерінің, жиналған желкендердің және шегірілген балықтың арасында ұйықтаған. Балық та шегіріліп, кейін жеу үшін ілінетін. Мұның себебі осы елді мекеннің шалқап жатқан және қиын жағдайларымен байланысты болуы мүмкін. Манилалықтар көбінесе аралдық, каджун және жергілікті әйелдерге уәде беріп, үйленетін.

Үкімет

Сент-Малоның шалқап жатуына байланысты, манилалықтар салық төлемеді және қауымдастықта құқық қорғау органдары болған жоқ. Бұл ауылға Луизиана штатының, Сент-Бернард округінің немесе АҚШ үкіметінің ешбір шенеунігі келген емес. Ауылдың шалқап жатуына байланысты дін қызметкерлері де сирек баратын. Көптеген исленос және олардың ұрпақтары филиппин текті, сондықтан Лос-Исленос мұрасы және Сент-Бернард мәдени қоғамы "филиппиндықтарды" исленос өзіндігін қалыптастырған маңызды қауым ретінде тізімдейді. 2019 жылдың қараша айында Лос-Исленос музей кешенінде осы елді мекенге арналған тарихи белгі орнатылды.