Кіріспе
Саясаткердің орнына шығу үшін жұмысқа алынған адам. Саяси алдаушы – нағыз саясаткерден назарды аудару үшін немесе оның атынан қауіп-қатерге бару үшін саясаткердің бейнесін сомдауға жұмысқа алынған адам. Бұл әскери тұлғаларға немесе саяси немесе тыңшылық мақсаттармен азаматтарға да қатысты болуы мүмкін. Саяси алдаушы – кейіпкерге физикалық жағынан ұқсас адам. Бұл ұқсастықты пластикалық операциялар арқылы күшейтуге болады. Көбінесе мұндай алдаушылар "көрсетілген адам" сияқты сөйлеуге және мінез-құлық танытуға оқытылады.
A political decoy is a person employed to impersonate a politician, to draw attention away from the real person or to take risks on that person's behalf. This can also apply to military figures, or civilians impersonated for political or espionage purposes. The political decoy is an individual who has been selected because of strong physical resemblance to the person being impersonated. This resemblance can be strengthened by plastic surgery. Often, such decoys are trained to speak and behave like the "target".
Тарихтағы саяси айла-шарғы
Саяси алдаудың мақсаты – жасыру болғандықтан, көптеген алдау деректерінің анықтығы күмәнді болып қалады. 1993 жылдан 1997 жылға дейін АҚШ Армиясының мемлекеттік хатшысы болған Джо Р. Ридер, Мануэль Нориега, Рауль Седрас, Энвер Ходжа, Фидель Кастро және Осама бен Ладен сияқты әлемдегі бірнеше тұлғалардың алдаушылары болған немесе болғандығы туралы мәлімдеме жасады. Нориеганың төрт күдікті алдаушысы туралы Ридер: «Олар жақсы еді: олар оның қадамдарын, сөйлеу әдісін және оның жұмыс істеу жолын – күндіз және түні бойы не істегенін үйренді» деді. Мұндай алдау деректері туралы ақпарат табу қиын. Ал, жауды алдаушы пайдаланған деп жалған айыптау тиімді психологиялық операция тактикасы болуы мүмкін (мысалы, жауды жеке өзі көрінбейтін қорқақ ретінде көрсету). Бұл, нақты алдаушылардың болуынан туындаған жағдайдың шатасуын, олар жоқ жерде алдау туралы қарсы талаптармен күшейтеді. Осама бен Ладеннің жағдайы оқулыққа лайық. Террорист басшысының расталған көріністері болмағандықтан, көптеген дереккөздер бен Ладеннің бейнеүндемелерінің, шындығында, «қарғыс жабу» операциясының немесе бен Ладеннің алдау стратегиясының бөлігі ретінде жасалған көшірмелер екенін ашық түрде болжады. Мұндай жағдайларда болжамдардың көп болуы заңды. Осы жазбаның мақсаты үшін, жақсы құжатталған айыптаулар немесе саяси алдаудың расталған жағдайлары ғана талқыланады. Әлі дебатталып жатқан жағдайлар төмендегі тырнақшалар ішіндегі бөлімдерде қарастырылады.
Бернард Монтгомери / Клифтон Джеймс және "Текс" Банвелл (1944)
Еске салайық, әскери қызметкер М. Е. Клифтон Джеймс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлау мақсатында генерал Бернард Монтгомери («Монти») кейіпкерін ойнады. 1940 жылы Джеймс «When Knights Were Bold» атты әскерлік қойылымда ойнады және оның суреті әскер газетінде генерал Монтгомериге қаншалықты ұқсас екені туралы пікірмен жарияланды. Осының нәтижесінде, 1944 жылдың мамыр айында актер Дэвид Нивен оған жүгінді. Нивен, сол кезде Армия Кинематографиялық бөлімінің полковнигі, Джеймске «Монти» рөлін сомдау қажеттігін айтты, себебі бұл Монтгомериге басқа жерде болуға мүмкіндік береді, осылайша немістерді жаңылыстырады. Джеймс Монтгомеридің әрекеттерін, мінез-құлқын, қадамын және даусын үйренуге мәжбүр болды, сондай-ақ темекі шегуді тоқтатуға тура келді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Джеймс оң қолының ортаңғы саусағын жоғалтқандықтан, нақтырақ көрінетін жаңа саусақ жасалды. Тіпті оның әйелі де алданып, жағдайдан хабарсыз қалды және Лестерге қайтарылды. Оқуын аяқтағаннан кейін, ол «Монти» ретінде Гибралтарға, содан кейін Алжирге сапар шекті. «Монтидің» қатысуы немістерді басқындық жоспарларына қатысты жаңылыстырды. Кейін Джеймс өзінің «Мен Монтидің қос кейіпкері едім» атты өмірбаянында осы рөлді сомдады. Екінші (және кем танымал) «Монтидің қос кейіпкері» Кит Димер Банвелл құрлықтағы Ұзақ Мерзімді Шөл Тобында қызмет етті. Банвелл Тобрукқа жасалған шабуыл кезінде тұтқынға алынды, бірақ досымен бірге неміс көлігін ұрлап қашып кетті. Кейіннен Критке жасалған шабуыл кезінде ол Ираклионда тұтқынға алынып, неміс армиясында қызмет еткен бұрынғы ауыр салмақтағы бокс чемпионы Макс Шмелингтің жеке қадағалауына алынды. Банвелл және оның бірнеше серіктері тұтқыннан қашып, шабуылдық десанттық кемеге ие болды. Крит балықшыларының көмегімен олар қашып кетті, бірақ кемеде отын бітіп, Солтүстік Африка жағалауына жеткенше 9 күн бойы ағысымен жүзді. Бұл сапардың ауырлығы Банвеллді 12 аптаға ауруханаға түсірді. Сауыққаннан кейін біреу оның генерал Монтгомериге ұқсас екенін байқады. Оның алдау амалдарына қатысуына шешім қабылданды, сондықтан Банвелл Монтгомеримен кездесу үшін Каирге жіберілді, оған тиісті киім, белгілер мен генералдың таңбалары берілді және жау тыңшыларын жаңылыстыру үшін Таяу Шығысқа сапарларға жіберілді. Алайда ол Монтгомериден әлдеқайда бойы ұзын болғандықтан, еш жағдайда көліктен түсіп қалмау керектігі ескерілді. Банвелл бұл тапсырманы жалықтырып, жаяу әскерге қайта оралуға тырысты.
Иосиф Сталин / "Рашид" / Феликс Дадаев (1940-1950 жылдар)
Кеңес басшысы Иосиф Сталиннің "Рашид" деп танылатын қос кейіпкері болған деген мәлімдеме бар. КГБ қызметкерлері Рашидтің Сталиннің "қосындысы" екенін біліп, оны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кейбір қоғамдық шараларда Сталиннің орнына жұмысқа тартқан. Рашид екі жыл бойы пропагандалық фильмдерде Сталин рөлін ойнаған актер Алексей Дикийден оқыды. Рашид КГБ-да Сталинге ұқсайтын басқа да адамдар болғанын айтқан, бірақ ол ешқайсысымен кездеспеген. Ол 1940-1950 жылдары Сталиннің денсаулығы нашарлаған кезде Мәскеу маңындағы көшбасшының дачасында тұруға жалданып алған тағы бір Сталиннің қос кейіпкері туралы естігенін мәлімдеді. Бұл қос кейіпкер Сталиннің орнына бұқаралық ақпарат құралдарында және үкіметтік шенеуніктермен кездесулерде көрінетін. Рашид 1991 жылы 93 жасында қайтыс болды. 2008 жылы Сталиннің тағы бір қос кейіпкері Феликс Дадаев өзінің саяси алдаушы ретіндегі тәжірибелері туралы кітап жазып, көпке жария етті. 88 жасында Путин үкіметі оған өз оқиғасын айтуға рұқсат берді. Ол 2014 жылы неміс телеарнасында Сталиннің соңғы күндері туралы түсірілген деректі фильмде пайда болды.
Сукарно / белгісіз (1950-ші жылдар)
АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) 1950-жылдардың соңында Индонезияның тұңғыш президенті Сукарноны оның бейнесі сомдалған порнографиялық фильм арқылы құлатуды жоспарлаған. Агенттік Сукарноға ұқсайтын актердің төсек-орында кеңес агенті рөліндегі шашқырымен түсірілген порнографиялық фильм жасады. Фильмді тарату арқылы тудыратын ұят Сукарноны қызметтен кетіруге тиіс еді, бірақ жоспар сәтсіз аяқталды, себебі Сукарно бұл кадрларды қызықтап, одан әрі көшірмелерді сұрады.
Генри Киссинджер / белгісіз (1971)
Генри Киссинджердің бұрынғы көмекшісі 1971 жылы Қытайға жасаған құпия сапарында Киссинджердің орнына кем дегенде бір рет басқа адам келгенін мәлімдеді. "Киссинджерді" жақыннан қарауға ешкімге рұқсат берілмегендіктен, оның түрінің нағыз Киссинджерге қаншалықты ұқсас болғаны күмәнді.
Борис Ельцин / белгісіз (19962000)
1998 жылы Дума депутаты Александр Салий Ресей Бас прокурорының кеңсесінен 1996 жылдың қараша айында Борис Ельцинге жасалған жүрек операциясынан кейін ресми мақсаттар үшін оның орнына екіқатардың қойылғаны туралы мәлімдемелерді тергеп беруді сұрады. Салий журналистерге өзі мен әріптестері 1500-ге жуық фотосуретті қарап, 1996 жылдан кейін "Жаңа Ельцин" пайда болғанын көрсететін дәлелдер жинағанын айтты. Дәл осы екіқатар зардап шеккен қолын жиі көрсетсе, ал нағыз Ельцин сол қолын жасыруға тырысқан. Ельцин бұрынғы жылдары жиі жұрт назарынан тыс қалып, кейде күдік тудыратын жағдайларда жоғалып кететін. 1995 жылдың шілдесінде Ельцин жүрек операциясынан кейін бірнеше апта бойы жұрт көзінен жасырылды. Оның денсаулығы туралы қауесеттерді тарату үшін суреті жарияланды, бірақ ол бірнеше ай бұрын түсірілген фотосуреттен құрастырылған, өңделген сурет екені анықталғаннан кейін жағдай одан бетер болды.
Саддам Хусейн / бірнеше белгісіздер (1990-шы жылдар 2003 жыл)
2003 жылы неміс телеарнасы ZDF Саддам Хусейннің телеарнада пайда болатын кезінде жиі дублерлермен алмастырылғанын хабарлады. Бұл талдау күрделі өлшеу техникаларына негізделген, ол Хусейннің бет әлпетінің ерекшеліктері мен дақтарының әртүрлі кескіндердегі айырмашылықтарын анықтады. Бұл пікірді ЦРУ-ның психологиялық профильдік бөлімін құрған Джеррольд Пост та қолдады. Сондай-ақ, австриялық саясаткер Йорг Хайдер Саддам Хусейнмен кездесетінін ойлағанда, шын мәнінде оның дублерімен кездескені айтылды. Дегенмен, бұл мәлімдемелер күмәнді: Саддам Хусейннің бұрынғы жеке дәрігері Ала Башир: "Ирак диктаторының барлық жерде болғаны туралы әсерді қалпындастыру үшін Саддам Хусейннің дене дублерлері болғаны туралы әңгімелер – әдемі әңгіме".
Тек дауыспен жасалатын айла-шарғы
Бұл әдетте өте жақсы имитаторлар, олар өз "нысандарының" радио сұхбаты, телефон арқылы қоңырау шалуы немесе басқа да дауыстық жұмыстарды атқарып жатқандай көрінуі үшін қолданылады.
Уинстон Черчилль / Норман Шелли (1940 жылдар)
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уинстон Черчилльдің парламенттегі ең әйгілі сөздерінің кейбіреуін Черчилльдің өзі емес, оны еліктеген Норман Шелли радиоға тарату үшін жаздырды деген қарама-қарсы пікір жиі айтылады. Черчилль Шеллидің еліктеу өнерінің керемет екенін мойындаған. Бұл пікірді кейбір тарихшылар қолдаса да, оны қуаттайтын нақты дәлелдер жоқ, сондықтан оны қалалық аңыз деп санаған дұрыс. Дегенмен, Шелли Черчилльдің "Біз жағалауларда күресеміз" деген сөзін жазған, бірақ бұл бастапқы сөз айтылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң болды.
Индира Ганди / имитатор Рустам Нагарвала (1971)
1971 жылы Үндістан армиясының бұрынғы капитаны Рустам Сохраб Нагарвала (еркек) премьер-министр Индира Гандидің дауысын еліктеп, Үндістанның Мемлекеттік банкінің бас кассирі Вед Пракаш Малхотрадан 6 миллион рупия алды. Нагарвала Индира Гандидің жеке хатшысы П.Н. Хаксардан түбіртек алу үшін Малхотраның өзі барғаннан кейін тұтқындалды, ол төлем жасалғанын хабарлаған еді. Хаксар таңғалып, Малхотраға Ганди мұндай нұсқау бермегенін айтып, дереу полицияға хабарлауын өтінді. Осы жылы Нагарвала түрмеде жүрек талмасынан қайтыс болды.
Елизавета I және Бислидің баласы
Біраз жылдар бойы Бисли баласының әңгімесі адамдарды Англияның Елизавета I патшасының іс жүзінде еркек екеніне сендірді. Аңыз бойынша, Елизавета (сол кезде ханшайым) Глостерширдегі Беркли қамалында болғанда 10 жасында қайтыс болды. Оның әкесі Генрих VIII-нің жазалауынан қорқып, оның күтушілері оны басқамен алмастырды. Олар жеткілікті білімі бар, оған ұқсас қызды табуға тырысты, бірақ таба алмады, сондықтан жақын орналасқан Бисли ауылынан келген ұқсас ұл оның орнына қойылды және құпия сақтауға ант берді. Бұл аңыз Елизаветаның неге ешқашан үйленбегенін, орта жасында неге шашы түскенін және Тилбери сөйлесуінде неге өзінің патшаның жүрегі мен асқазаны бар екенін айтқандығын "түсіндірді". "Бисли баласы" әңгімесін қолдаушылардың қатарында Брэм Стокердің 1910 жылғы "Танымал алдамшылар" атты ғылыми-зерттеу кітабы бар. Лори Лидің айтуынша, оның анасы Елизаветаны әрқашан "Бисли баласы" деп атаған. Бұл әңгіме 19 ғасырда жергілікті дін қызметкері тарапынан әзіл ретінде ойлап табылған болуы мүмкін.
Иса қайта тірілді
Кейбір теориялар Исаның қайта тірілуін оның орнына өзге біреудің әдейі жасаған алдауы ретінде түсіндіруге мүмкіндік береді.
Жапония
Жапонияда Сенгоку дәуірінде әскери қолбасшылар "көлеңке самурай" деген мағына беретін кагемуша деп аталатын қосалқы адамдарды дайындаған. Алайда, бұл құпия сақталған және тарихи жазбалардың көп бөлігі жоғалып кеткен.