Мемлекеттер арасындағы дипломатиялық хат алмасу: ресми хаттар, ноталар, елшілерді тағайындау/шақыру, құттықтаулар. Халықаралық қарым-қатынастар туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттің, ұлттың немесе тәуелсіз мемлекеттің өзге мемлекетпен жүргізетін хат алмасуы.
Correspondence between a state, nation or sovereign with another
Дипломатиялық хат алмасу – бір мемлекет пен екінші мемлекет арасындағы ресми сипаттағы хат алмасу. Ол құрамы, мазмұны, ұсынылуы және жеткізілуі бойынша қалыптасқан дәстүрлер мен стильдік ережелерді сақтайды және көбінесе хаттар мен ноталар түрінде жіктеледі.
Diplomatic correspondence is correspondence between one state and another and is usually of a formal character. It follows several widely observed customs and style in composition, substance, presentation, and delivery and can generally be categorized into letters and notes.
Хаттар
Хаттар – мемлекет басшылары арасындағы ресми хат алмасу болып табылады, көбінесе елшілерді тағайындау және қайтарып алу, монархтың қайтысы немесе таққа отыру туралы хабарлау, сондай-ақ құттықтау немесе көңіл айту мақсатында қолданылады. Сондай-ақ, олар өкілеттік хаттары ретінде де белгілі. Хаттың соңында "елші өз билеушісінің немесе үкіметінің атынан айтқан барлық сөздеріне сенім білдіруді сұрайды" деген сөздермен аяқталады.
Letters are correspondence between heads of state, typically used for the appointment and recall of ambassadors; for the announcement of the death of a sovereign or an accession to the throne; or for expressions of congratulations or condolence. Also known as credentials, the letter closes with a phrase "asking that credit may be given to all that the ambassador may say in the name of his sovereign or government."
Қайта шақыру хаттары
Еске алу хаты – бір мемлекет басшысының екінші мемлекет басшысына, олардың елшісін шақырып алу туралы хабарлайтын ресми хаты.
A letter of recall is formal correspondence from one head of state notifying a second head of state that state's ambassador.
Толық өкілеттіктер
Егер елшіге әдеттегі тұрақты елшілік қамтымайтын, ерекше кең ауқымды міндеттер тапсырылған жағдайда (мысалы, арнайы шарт немесе конвенция бойынша келіссөздер жүргізу немесе дипломатиялық конгресте өкілдік ету), елшіге "мемлекет басшысы қол қойған патент хаттары арқылы" толық өкілеттіктер берілуі мүмкін, бұл өкілеттіктер "жағдайдың талаптарына сәйкес, шектеулі немесе шексіз болуы мүмкін". Украина тарапы Ресей Федерациясының Украина аумағындағы егемендігінің кеңеюін қатаң түрде жоққа шығарады және халықаралық құқық пен Украина заңдарына сәйкес шаралар қолдану құқығын өзінде сақтайды.
In cases where an envoy is entrusted with unusually extensive tasks that would not be covered by an ordinary permanent legation (such as the negotiation of a special treaty or convention, or representation at a diplomatic congress), an envoy may be given full powers (pleins pouvoirs) "in letters patent signed by the head of the State" designing "either limited or unlimited full powers, according to the requirements of the case." The Ukrainian party categorically denies extension of sovereignty of the Russian Federation on Ukrainian territory, and reserves the right to exercise measures in accordance with international law and the laws of Ukraine.
Ұжымдық ескерту
Ұжымдық нота – бірнеше мемлекеттен бір мемлекетке жіберілетін хат. Ол әрқашан үшінші жақта жазылады. Көптеген мемлекеттердің хаттың дәл мәтіні бойынша келісімге келу қиын болғандықтан, ұжымдық нота дипломатиялық байланыстың сирек қолданылатын түрі болып келген.
A collective note is a letter delivered from multiple states to a single recipient state. It is always written in the third person. The collective note has been a rarely used form of diplomatic communication due to the difficulty in obtaining agreements among multiple states to the exact wording of a letter.
Бірдей белгі
Бірдей нота – бір мемлекет бірнеше мемлекетке жіберілген хат. Мысалы, Томас Джефферсонның Барбарийлік қарақшыларға қарсы шаралар туралы жіберген нотасы, сондай-ақ 1929 жылы АҚШ-тың Қытай мен Кеңес Одағына жіберген нотасын келтіруге болады. Онда АҚШ екі елді Шығыс Қытай темір жолы мәселесін бейбіт түрде шешуге шақырды.
An identic note is a letter delivered from a single state to multiple recipient states. Examples include the identic note sent by Thomas Jefferson regarding action against the Barbary Pirates and that from the United States to China and the Soviet Union in 1929. In it, the United States called on the other two powers to peacefully resolve their differences over the Eastern China Railway.
Қағаздан жасалған бұршақтар
Кездесу соңында басқа мемлекеттің лауазымды өкілімен кездескен кезде, келген лауазымды өкіл "бут де папер" (айтқан сөздерінің жазбасы) ұсына алады. Алдын ала дайындалған бұл құжатта кездесу барысында келген лауазымды өкілдің негізгі мәселелерінің қысқаша мазмұны болады және, біріншіден, ол сөйлеген кезде келген лауазымды өкілге есте сақтауға көмектеседі. Екіншіден, бұл келген лауазымды өкілдің сөйлеу кезіндегі қателіктерінен туындаған кездесу тақырыбына қатысты күмәнділікті жояды. "Бут де папер" әрқашан авторлық құқықсыз немесе сілтемесіз ұсынылады, себебі құжат кейін жарияланған жағдайда кездесудің құпиялылығын сақтау мақсатында. Демаршқа ұқсас, "айд-мемуар" – бірнеше мемлекет арасында пікірталас үшін бейресми түрде таратылатын ұсынылған келісім немесе келіссөздер мәтіні, ол бастамашы елді оның мазмұнына міндеттемейді. Оның көзі, тақырыбы немесе авторлығы көрсетілмейді және қатысты қарым-қатынастарда ешқандай мәртебесі жоқ.
A bout de papier (speaking note) may be presented by a visiting official when meeting with an official from another state at the conclusion of the meeting. Prepared in advance, it contains a short summary of the main points addressed by the visiting official during the meeting and, firstly, serves as a memory aid for the visiting official when speaking. It, secondly, removes ambiguity about the subject of the meeting occasioned by verbal miscues by the visiting official. Bouts de papier are always presented without credit or attribution so as to preserve the confidentiality of the meeting in case the document is later disclosed. Similar to a démarche, an aide mémoire is a proposed agreement or negotiating text circulated informally among multiple states for discussion without committing the originating delegation's country to the contents. It has no identified source, title, or attribution and no standing in the relationship involved.
Хаттама
Стандартты дипломатиялық протокол елдер арасында өзгеше болуы мүмкін, бірақ көбінесе екі тараптың түсінісуі үшін нақты әрі айқын аударма талап етіледі.
Standard diplomatic protocol varies from country to country, but generally requires clear yet concise translation between both parties.
Тіл
Дипломатиялық хат алмасудың ең алғашқы түрлері қажеттілік тудырып, латын тілінде жазылған, себебі латын тілі тілдік құрамы әртүрлі Еуропа мемлекеттері үшін ортақ тіл болды. 19 ғасырдың басына таман француз тілі латын тілін дипломатия тілі ретінде толығымен ығыстырып шығарды; 1817 жылы британдықтар Австрия императорлық сарайымен ағылшын тілінде хат алмасуға тырысып, Клеменс фон Меттернихті Вейнариште жауап хат жолдау арқылы қорқытуға мәжбүр етті. Көшпенді заманда екі мемлекеттің ортақ тілі болмаған жағдайда, ағылшын тілі француз тілін дипломатиялық лингва франка ретінде көптеп алмастырды.
The earliest forms of diplomatic correspondence were, out of necessity, written in Latin, Latin being a common language among states of a linguistically diverse Europe. By the early 19th century French had firmly supplanted Latin as the language of diplomacy; on one occasion, in 1817, the British attempted to correspond with the Austrian Imperial Court in English, prompting Klemens von Metternich to threaten retaliatory correspondence in Weanarisch. In modern times, English has largely replaced French as a diplomatic lingua franca in correspondence between two states lacking a common tongue.
Қатыспау
Кейде мемлекеттер оларға жолданған дипломатиялық хаттарды жіберуші мемлекетке түпнұсқасын қайтарып, қабылдаудан бас тартуы мүмкін. Бұл хаттың мазмұнына наразылық білдіру мақсатымен жасалады және әдетте, қабылдаушы мемлекет жіберуші мемлекеттің тілін сыпайысыз деп есептегенде немесе мәселе қабылдаушы мемлекеттің ішкі істеріне қосымша араласуды білдіргенде қолданылады.
States may sometimes reject diplomatic correspondence addressed to them by returning the original copy to the sending state. This is done as a rebuff of the contents of the correspondence and is typically reserved for cases where the receiving state feels the language used by the sending state is rude, or the subject matter represents an inappropriate intercession into the receiving state's internal affairs.
Жарияланым
Дипломатиялық хат алмасу түсті кітаптар түрінде жарияланды, мысалы, британдық көк кітаптар, олардың тарихы он жетінші ғасырға дейін жетеді, неміс ақ кітаптары және Бірінші дүниежүзілік соғыстан шыққан көптеген басқалары. Бұл жарияланымның бір бөлігі ел ішіндегі қабылдау үшін, екінші бөлігі басқа тәуелсіз мемлекеттерді кінәлау мақсатында жасалды.
Diplomatic correspondence has been published in the form of color books, such as the British Blue Books which go back to the seventeenth century, the German White Book and many others from World War I, partly for domestic consumption, and partly to cast blame on other sovereign actors.