Кіріспе

Әдеби жанр

Батырлық драма – Англиядағы Реставрация дәуірінде кең таралған, өлеңдік құрылымымен және мазмұнымен ерекшеленетін пьеса түрі. Батырлық драма жанры 1660 жылдардың ортасы мен соңында жарық көрген бірнеше туындылар арқылы қалыптасты; Джон Драйденнің "Индия императоры" (1665) және Роджер Бойлдың "Қара ханзадасы" (1667) оның дамуына ықпал еткен маңызды туындылар еді.

1670 жылы Драйден

"Батырлық драма" термині Драйден өзінің "Гранаданы жаулау" (1670 ж.) пьесасы үшін ойлап тапты. Пьесаның баспа нұсқасының алғы сөзінде Драйден драманың сахнаға арналған эпикалық поэзияның бір түрі екенін, эпостың басқа поэзияға қатысты болғандай, батырлық драманың да басқа пьесаларға қатысты екенін айтты. Осыған байланысты Драйден осы пьеса түрі үшін бірқатар ережелерді жасады. Біріншіден, пьеса қаһармандық өлеңмен (ямбикалық пентаметрде жабық жұптар) жазылуы керек. Екіншіден, пьеса ұлттық негіздерге, мифологиялық оқиғаларға немесе маңызды және үлкен мәселелерге қатысты тақырыптарды қамтуы керек. Үшіншіден, батырлық драманың басты кейіпкері күшті, шешімді болуы керек, тіпті жаңылысқан кезде де Ахиллес сияқты үстемдік танытуы керек. "Гранаданы жаулау" пьесасы осы ережелердің барлығына сай келді. Оқиға Испанияның ұлттық негізін қалау туралы болды (сонымен қатар король Карл II испандық пьесаларды ұнататыны белгілі болды), ал батыр Алманзор – ұлы жауынгерлік шеберлікке және темпераментке ие адам еді. Драйденнің "Гранаданы жаулау" пьесасы көбінесе жақсы батырлық трагедиялардың бірі саналады, бірақ оның ең үлкен жетістігі – Шекспирдің "Антоний мен Клеопатра" пьесасын батырлық формулаға бейімдеуі (ол оны "Барлығы махаббат үшін", 1678 ж. деп атады). Басқа батырлық драматургтардың қатарында Натаниел Ли ("Соперницы") және Томас Отуэй болды, оның "Венеция сақталды" трагедиясы форманың әдеттегі шектеулерінен асып түсетін көрнекті туынды.

Басқа драматургтар

"Батырлық драманы" көбінесе "батырлық жұп өлеңі" қолданылуымен байланыстыратындар, оның мерзімін әдетте 1664-1678 жылдар аралығы деп белгілейді. Бұл, әрине, оның ең толық даму және беделді кезеңі. "Батырлық" терминінің өзі ұсынатын мәнді, қатаң ұйқасты өлең формасынан гөрі баса көрсетуді жақсы көретіндер, оның шектерін кеңейтуге дайын. Сэр Уильям Дэвенент, Томас Отуэй, Натаниел Ли, Джон Кроун, Элкана Сетл және Джон Бэнкстің қайта жаңғырту пьесалары, сондай-ақ Николас Роу мен Джозеф Аддисонның кейінгі туындылары батырлық драманың тар немесе кең анықтамаларына енгізілген.

Әдеби сындағы батырлық драма

Бүгінде драма көптеген қосалқы жанрларға бөлінген; алайда Драйден классикалық сыншылардың еңбектерін пайдаланды. Оның сүйене алатын драмалық сын теориясы шамалы болды, ал Франциядан әкелінген жаңа ережелер (әсіресе Корнель мен Буалоның) ағылшын театр тарихымен немесе тәжірибесімен үйлеспеді. Бірліктерге және классикалық тұрғыдан тыйым салынған драмалық формаларды сақтауға баса назар аударған Томас Раймер сахнаның әртүрлілігін сынады. Аристотель тек сатира, эпос және трагедия туралы айтқан, ал Гораций да тек комедия, трагедия және сатира туралы жазғандықтан, Драйден нақты театр тәжірибесін әдебиеттің ежелгі үлгісімен сәйкестіруге тырысты.

Сатирикалық жауап

Джордж Вильерс, Букингемнің 2-ші герцогы және басқалар "Репетиция" пьесасында батырлық драманы пародиялады. Пародия осыншалықты сәтті болды, кейін қаһармандық драма көбінесе тоқтатылды. Букингем, қуып жете алмайтын, бос сөздерге құмар әскери батырлардың ақымақтығын, сондай-ақ әскери және ұлттық тарихтың маңызды тақырыптары туралы драмалық қойылым жасауға тырысудың өзімшілдігін сынады. Букингемнің "Репетиция" пьесасындағы Драйденге жасаған сынысы – Драйденнің пафостық өлеңдерімен қатар, одан да маңыздысы, Драйденнің "таза" драма жасауға жеке қызығушылығы. Бейз кейіпкері өлең жазушы ретінде нашар болғаны үшін емес, керісінше, нақты пьесаларды сынап, ойдағы пьесаларды жоғары қойған өршілдігі үшін күлкілі болып көрінеді.