Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
математикадағы ұғым. Әдеби тәсіл.
the concept in mathematics
Literary device
Әдеби тәсіл немесе көркемдік форма ретінде аллегория – кейіпкер, орын немесе оқиғаның моральдық немесе саяси мағынаны білдіретіндей түсіндірілетін повестеу немесе бейнелеу. Авторлар тарих бойындағы барлық өнер түрлерінде аллегорияны күрделі идеялар мен ұғымдарды көрермендерге, оқырмандарға немесе тыңдаушыларға түсінікті немесе әсерлі ету үшін пайдаланған. Жазушылар мен сөйлеушілер әдетте аллегорияларды (жартылай) жасырын немесе күрделі мағыналарды символдық бейнелер, іс-әрекеттер, образдылық немесе оқиғалар арқылы жеткізу үшін қолданады, олардың барлығы бірігіп автор жеткізгісі келген моральдық, рухани немесе саяси мағынаны құрайды. Көптеген аллегорияларда абстракт ұғымдарды тұлғаландыру қолданылады.
As a literary device or artistic form, an allegory is a narrative or visual representation in which a character, place, or event can be interpreted to represent a meaning with moral or political significance. Authors have used allegory throughout history in all forms of art to illustrate or convey complex ideas and concepts in ways that are comprehensible or striking to its viewers, readers, or listeners. Writers and speakers typically use allegories to convey (semi ) hidden or complex meanings through symbolic figures, actions, imagery, or events, which together create the moral, spiritual, or political meaning the author wishes to convey. Many allegories use personification of abstract concepts.
Этимология
Алғаш рет 1382 жылы ағылшын тілінде кездесетін аллегория сөзі латын тілінен келген allegoria сөзінен бастау алады, ол грек тіліндегі ἀλληγορία (allegoría) сөзінің латыншасы болып табылады, мағынасы – "жасырылған тіл, метафоралық". Бұл сөз, өз кезегінде, ἄλλος (allos) – "басқа, әртүрлі" және ἀγορεύω (agoreuo) – "қоғамда сөз сөйлеу, сөйлеу өнері" сөздерінен құралған, ал соңғысы ἀγορά (agora) – "қоғамдық жиын" сөзінен шыққан.
First attested in English in 1382, the word allegory comes from Latin allegoria, the latinisation of the Greek ἀλληγορία (allegoría), "veiled language, figurative", which in turn comes from both ἄλλος (allos), "another, different" and ἀγορεύω (agoreuo), "to harangue, to speak in the assembly", which originates from ἀγορά (agora), "assembly".
Түрлері
Нортроп Фрай "алегорияның үздіксіздігі" деп атаған ұғымды талқылады, бұл спектр "Фейри Квин" сияқты "наивті алегориядан" бастап, қазіргі парадоксалды әдебиеттің жеке алегорияларына дейін жетеді. Осы көзқарас бойынша, "наивті" алегориядағы кейіпкерлер толыққанды үш өлшемді емес, себебі олардың жеке тұлғаларының әрбір жағы мен оларға оқитын оқиғалар белгілі бір моральдық қасиетті немесе абстракцияны бейнелейді; автор алдымен алегорияны таңдайды, ал кейіннен егжей-тегжейлі мәліметтер оны толықтырады.
Northrop Frye discussed what he termed a "continuum of allegory", a spectrum that ranges from what he termed the "naive allegory" of the likes of The Faerie Queene, to the more private allegories of modern paradox literature. In this perspective, the characters in a "naive" allegory are not fully three dimensional, for each aspect of their individual personalities and of the events that befall them embodies some moral quality or other abstraction; the author has selected the allegory first, and the details merely flesh it out.
Классикалық аллегория
Аллегорияның бастаулары кем дегенде Гомерге дейін жетеді, оның "шартты аллегориялық" тұрғыда тұлғаландыруды қолдануында, мысалы, Үрей (Деймос) және Қорқу (Фобос) "Илиадада" (Il. 115 е.). Дегенмен, "алғашқы аллегорист" атағы әдетте Гомердің аллегориялық түсіндірмелерін ең ерте ұсынған адамға беріледі. Бұл көзқарас екі мүмкін жауапқа алып келеді: Региумдық Теаген (Порфирий оны "бірінші аллегорист" деп атайды, Порф. Гомерге сұрақтар. 1.240.14–241.12 Шрад.) немесе Сиростық Ферекид, екеуі де б.з.д. VI ғасырында өмір сүрген деп есептеледі, бірақ Ферекид одан ертерек және ол көбінесе прозаның алғашқы авторы деп саналады. Бұл талқылау күрделі, себебі ол грек тіліндегі "allēgoreīn" етістігінің екі жиі шатастырылатын мағынасы арасындағы айырмашылықты байқауды талап етеді, ол "аллегориялық сөйлеу" және "аллегориялық түсіндіру" дегенді білдіреді. "Аллегориялық түсіндіру" тұрғысынан қарағанда, Теаген біздің ең ерте мысалымыз болып көрінеді. Гомерге қатысты протофилософиялық моральдық сынға жауап ретінде (мысалы, Ксенофан, fr. 11 Дильс-Кранц), Теаген символдық түсіндірмелер ұсынды, онда "Илиададағы" құдайлар нақты физикалық элементтерді білдіреді. Мысалы, Гефест отты бейнелейді (қараңыз, Дильс-Кранц, А2). Алайда, кейбір ғалымдар Ферекидтің космогониялық жазбалары Теагеннің аллегориялық жұмысын алдын ала болжаған деп санайды, әсіресе оның құдайлар шежіресінде Уақытты (Хронос) ертерек көрсетуі, бұл дәстүрлі шежірелердегі титан Кроностың қайта түсіндірілуі деп есептеледі. Классикалық әдебиеттегі ең танымал аллегориялардың екеуі – Платонның "Мемлекетінің" (VII кітап) Үңгір аллегориясы және Менений Агриппаның сөйлеген сөзіндегі асқазан мен оның мүшелерінің әңгімесі (Ливий, II. 32). Платонның Үңгір аллегориясы, аллегорияның ең танымал мысалы, оның "Мемлекет" атты ірі еңбегінің бір бөлігін құрайды. Бұл аллегорияда Платон өмір бойы үңгірде тізгінмен байланған, алдына қарап отырған адамдар тобын суреттейді (514a–b). Адамдар өздерінен өтетін заттардың оттың алдынан қабырғаға түсіретін көлеңкелерін қадағалайды және осы көлеңкелерге форма бере бастайды, өз әлемін анықтау үшін тілді қолданады (514c–515a). Аллегорияға сәйкес, көлеңкелер – тұтқындардың шындыққа жақындауы, біреуі сыртқы әлемге жол табатынша, көлеңкелерді тудырған нақты заттарды көреді. Ол үңгірдегі адамдарға өз ашылуы туралы айтуға тырысады, бірақ олар оған сенбейді және өздері үшін көру үшін оларды босатуға жасаған тырыстықтарына қарсы тұрады (516e–518a). Бұл аллегория, негізінен, адамдық түсініктің үңгірінен тыс үлкен білімді тапқан және оны өз міндеті ретінде бөлісуге тырысатын философ туралы, сондай-ақ өзін жеткілікті білімді деп санайтындықтан оны елемейтіндердің ақымақтығы туралы. Кейінгі Антикалық дәуірде Мартиан Капелла 5 ғасырдағы жоғары топқа жататын еркекке қажетті барлық ақпаратты Меркурий мен Филологияның үйлену тойы туралы аллегорияға жинақтады, жас жігіттің білуі керек жеті еркін өнерді қонақтар ретінде бейнеледі. Сонымен қатар, неоплатондық философия Гомер мен Платонды аллегориялық тұрғыдан қарастыруды дамытты.
The origins of allegory can be traced at least back to Homer in his "quasi allegorical" use of personifications of, e. g., Terror (Deimos) and Fear (Phobos) at Il. 115 f. The title of "first allegorist", however, is usually awarded to whoever was the earliest to put forth allegorical interpretations of Homer. This approach leads to two possible answers: Theagenes of Rhegium (whom Porphyry calls the "first allegorist," Porph. Quaest. Hom. 1.240.14–241.12 Schrad.) or Pherecydes of Syros, both of whom are presumed to be active in the 6th century B. C. E., though Pherecydes is earlier and as he is often presumed to be the first writer of prose. The debate is complex, since it demands we observe the distinction between two often conflated uses of the Greek verb "allēgoreīn," which can mean both "to speak allegorically" and "to interpret allegorically." In the case of "interpreting allegorically," Theagenes appears to be our earliest example. Presumably in response to proto philosophical moral critiques of Homer (e. g., Xenophanes fr. 11 Diels Kranz), Theagenes proposed symbolic interpretations whereby the Gods of the Iliad actually stood for physical elements. So, Hephestus represents Fire, for instance (for which see fr. A2 in Diels Kranz). Some scholars, however, argue that Pherecydes cosmogonic writings anticipated Theagenes allegorical work, illustrated especially by his early placement of Time (Chronos) in his genealogy of the gods, which is thought to be a reinterpretation of the titan Kronos, from more traditional genealogies. In classical literature two of the best known allegories are the Cave in Plato's The Republic (Book VII) and the story of the stomach and its members in the speech of Menenius Agrippa (Livy ii. 32). Among the best known examples of allegory, Plato's Allegory of the Cave, forms a part of his larger work The Republic. In this allegory, Plato describes a group of people who have lived chained in a cave all of their lives, facing a blank wall (514a–b). The people watch shadows projected on the wall by things passing in front of a fire behind them and begin to ascribe forms to these shadows, using language to identify their world (514c–515a). According to the allegory, the shadows are as close as the prisoners get to viewing reality, until one of them finds his way into the outside world where he sees the actual objects that produced the shadows. He tries to tell the people in the cave of his discovery, but they do not believe him and vehemently resist his efforts to free them so they can see for themselves (516e–518a). This allegory is, on a basic level, about a philosopher who upon finding greater knowledge outside the cave of human understanding, seeks to share it as is his duty, and the foolishness of those who would ignore him because they think themselves educated enough. In Late Antiquity Martianus Capella organized all the information a fifth century upper class male needed to know into an allegory of the wedding of Mercury and Philologia, with the seven liberal arts the young man needed to know as guests. Also, the Neoplatonic philosophy developed a type of allegorical reading of Homer and Plato.
Киелі кітаптағы аллегория
Еврей Киелі кітабында басқа да ертедегі аллегориялар кездеседі, мысалы, 80-ші псалмдағы жүзім қаушағы туралы кеңейтілген метафора және оның таңғажайып таралуы мен өсуі, Израильдің Уәде етілген жерді жаулап алуын және оны халқымен толықтыруын көрсетеді. Сондай-ақ, Езекиелдің 16 және 17-ші таралары да аллегориялық болып табылады, онда осы жүзім қаушағын алып қашушы құдіретті бүркіт Израильдің Вавилонға жер аударылуын бейнелейді. Киелі кітапты аллегориялық тұрғыдан түсіндіру ерте христиандардың арасында кең таралған және бүгінге дейін жалғасуда. Мысалы, Аквилеялық Фортунацианның Евангелияға жасаған төртінші түсіндірмесінің ағылшын тіліне аудармашысы былай деп жазады: "Фортунацианның түсіндіру ерекшелігі – фигуративті көзқарас, ол негізгі терминдермен байланысты ұғымдар жиынтығына сүйене отырып, мәтінді аллегориялық түрде түсіндіруге бағытталған".
Other early allegories are found in the Hebrew Bible, such as the extended metaphor in Psalm 80 of the Vine and its impressive spread and growth, representing Israel's conquest and peopling of the Promised Land. Also allegorical is Ezekiel 16 and 17, wherein the capture of that same vine by the mighty Eagle represents Israel's exile to Babylon. Allegorical interpretation of the Bible was a common early Christian practice and continues. For example, the recently re discovered Fourth Commentary on the Gospels by Fortunatianus of Aquileia has a comment by its English translator: "The principal characteristic of Fortunatianus' exegesis is a figurative approach, relying on a set of concepts associated with key terms in order to create an allegorical decoding of the text."
Ортағасырлық аллегория
Аллегорияның оқиғаның уақытшалығын тоқтата білу қабілеті бар, сонымен бірге оған рухани контекст сыйлайды. Орта ғасырлық ой-сана аллегорияны кез келген риторикалық немесе көркемдік қолданыстың астында жатқан шындық ретінде қабылдады. Аллегорияның өзі сыртқы көріністің фактілерімен бірдей шындыққа ие болды. Осылайша, Папаның "Унам Санктам" (1302) бұйрығы христиан әлемінің бірлігін, папаның оның төбесі ретінде бейнеленуін көрсетеді, онда аллегориялық егжей-тегжейлер логикалық терминологиямен дәлелдемелердің негізі ретінде фактілер ретінде ұсынылған: "Сондықтан осы жалғыз ғана шіркеудің бір денесі және бір басы бар – екі басы жоқ, бұл монстр сияқты. Егер гректер немесе басқалар Петр мен оның ізбасарларына сеніп тапсырған жоқ десе, олар мінезді түрде Христианның қойы емес екендерін мойындауда". Бұл мәтін сонымен қатар Орта ғасырлық кезеңдегі діни мәтіндерде аллегорияның жиі қолданылуын көрсетеді, Киелі кітаптың дәстүрі мен үлгісін ұстана отырып. 15 ғасырдың соңында, Гипнеротомахия, өзінің күрделі ағаш кескіштерімен, гуманистік диалектика оларды жеткізгендей, заманауи аллегориялық бейнелеуге тақырыптық мерекелер мен маскаралардың әсерін көрсетеді. Хью де Сент-Виктордың 12 ғасырлық еңбектерінде және Эдвард Топселлдің "Төрт аяқты жануарлар тарихында" (Лондон, 1607, 1653) орта ғасырлық аллегорияны жоққа шығару және оны табиғатты зерттеуде натуралист Джон Рей және астроном Галилей сияқты тұлғалардың жіктеу және математикалық әдістерімен алмастыруы ерте заманғы ғылымның басталуын білдіреді деп саналады.
Allegory has an ability to freeze the temporality of a story, while infusing it with a spiritual context. Mediaeval thinking accepted allegory as having a reality underlying any rhetorical or fictional uses. The allegory was as true as the facts of surface appearances. Thus, the Papal Bull Unam Sanctam (1302) presents themes of the unity of Christendom with the pope as its head in which the allegorical details of the metaphors are adduced as facts on which is based a demonstration with the vocabulary of logic: "Therefore of this one and only Church there is one body and one head—not two heads as if it were a monster If, then, the Greeks or others say that they were not committed to the care of Peter and his successors, they necessarily confess that they are not of the sheep of Christ." This text also demonstrates the frequent use of allegory in religious texts during the Mediaeval Period, following the tradition and example of the Bible. In the late 15th century, the enigmatic Hypnerotomachia, with its elaborate woodcut illustrations, shows the influence of themed pageants and masques on contemporary allegorical representation, as humanist dialectic conveyed them. The denial of medieval allegory as found in the 12th century works of Hugh of St Victor and Edward Topsell's Historie of Foure footed Beastes (London, 1607, 1653) and its replacement in the study of nature with methods of categorisation and mathematics by such figures as naturalist John Ray and the astronomer Galileo is thought to mark the beginnings of early modern science.
Қазіргі заманғы аллегория
Мағыналы әңгімелер көбінесе үлкен мәселелермен байланысты болғандықтан, автордың өзі байқамаған көптеген әңгімелерде аллегориялық мағына табуға болады. Бұл аллегорезис, яғни әңгімені аллегория ретінде түсіну. Халық мәдениетіндегі аллегорияға мысалдардың бірі – Бертольд Брехттің шығармалары, сондай-ақ ғылыми фантастика мен фантастика жанрындағы кейбір туындылар, мысалы, К.С. Льюистің "Нарния жылнамалары". Исаак Ньютонның басына алманың түсуі туралы әңгіме де танымал аллегория. Ол гравитация тұжырымын қарапайым тәсілмен көрсетіп, оның қалай ашылғанын бейнелейді. Бұл оқиға теорияны қысқаша түйіндеп, ғылыми жаңалықты көпке жеткізді.
Since meaningful stories are nearly always applicable to larger issues, allegories may be read into many stories which the author may not have recognized. This is allegoresis, or the act of reading a story as an allegory. Examples of allegory in popular culture that may or may not have been intended include the works of Bertolt Brecht, and even some works of science fiction and fantasy, such as The Chronicles of Narnia by C. S. Lewis. The story of the apple falling onto Isaac Newton's head is another famous allegory. It simplified the idea of gravity by depicting a simple way it was supposedly discovered. It also made the scientific revelation well known by condensing the theory into a short tale.