Кіріспе

Антибиотикалық препарат

Пиперациллин – урейдопенциллин класына жататын, кең спектрлі β-лактамалық антибиотик. Пиперациллиннің және басқа да уреидопенциллиндердің химиялық құрылымында полярлық бүйірлік тізбек бар, ол грам-теріс бактерияларға енуді күшейтеді және грам-теріс бета-лактамаза ферменттерімен ыдырауға қарсы тұруды арттырады. Бұл қасиеттер ауруханада жиі кездесетін маңызды патоген – Pseudomonas aeruginosa-ға қарсы белсенділікке ие етеді. Сондықтан пиперациллин кейде «антипсевдомональды пенициллин» деп аталады. Пиперациллинді жеке қолданғанда, Staphylococcus aureus сияқты грам-оң патогендерге қарсы күшті әсері болмайды, себебі бета-лактамалық сақина бактерияның бета-лактамазасымен гидролизденеді. 1974 жылы патенттелген және 1981 жылы медициналық қолдануға бекітілген. Пиперациллин көбінесе бета-лактамаза ингибиторы тазобактамен (пиперациллин/тазобактам) бірге қолданылады, бұл пиперациллиннің тиімділігін арттырады, өйткені ол пиперациллинге сезімтал көптеген бета-лактамазаларды тежейді. Дегенмен, тазобактамен бірге қолдану MRSA-ға қарсы белсенділікке ие болмайды, себебі пенициллин (және көптеген басқа β-лактамалар) бұл патогеннің пенициллинді байланыстыратын ақуыздарына жеткілікті түрде байланыспайды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы пиперациллинді адамдарға арналған медицина үшін өте маңызды препарат деп санайды.

Медициналық қолданыстар

Пиперациллин көбінесе бета-лактамаза ингибиторы тазобактамен бірге, ауыр, стационарлық инфекцияларды емдеу үшін қолданылады. Бұл комбинация АҚШ-тың федералды емес ауруханаларында ең көп қолданылатын дәрілік терапиялардың бірі болып табылады, нәтижесінде, арзан генерикалық препарат болғанына қарамастан, 388 миллион доллар жұмсалады. Пиперациллин-тазобактамы көп дәріге төзімді патогендерге байланысты болуы мүмкін стационарлық пневмонияны емдеу үшін үш препараттық режимнің бір бөлігі ретінде ұсынылады. Бұған қоса, ол анаэробты грам-теріс таяқшалар тудырған инфекцияларды емдеуге ұсынылатын бірнеше антибактериялық препараттың бірі. Ұлттық денсаулық сақтау және медициналық көмек институты пиперациллин-тазобактамын күдікті нейтропениялық сепсиспен ауыратын адамдарға бастапқы эмпирикалық ем ретінде ұсынады. Пиперациллин негізінен Pseudomonas aeruginosa және басқа да жұқпалы бактериялардың салдарынан туындаған іш қуысы, бактериемия, гинекологиялық, тыныс алу және несеп жолдары сияқты әртүрлі ішкі инфекциялармен ауыратын науқастарды емдеу үшін қолданылады. Ол негізінен қазіргі және бұрынғы нейтропениямен ауыратын науқастарға, сондай-ақ өт жолдары инфекциясы бар науқастарға қолданылады. Басқа қолданылулары хирургиялық инфекцияның алдын алуға қатысты; өт жолдары хирургиясында, жіті холангиттің дамуын тежеу және жара инфекциясын болдырмау үшін пиперациллиннің бір дозасы ішке жіберіледі. Пиперациллин мен аминогликозидтің комбинациясы ауыр инфекцияларды емдеу үшін жиі қолданылады, бірақ препараттардың өзара әрекеттесуіне байланысты үйлесімсіздіктерге байланысты олар жеке-жеке беріледі.

Өкпе ауруы

Пиперациллин тазобактамы (пиптаз) антибиотигі, көбінесе аминогликозидтермен бірге қолданылады, ауруханада пайда болған пневмонияны емдеуде цефтазидим мен аминогликозид тобрамицин сияқты басқа антибиотиктер комбинацияларымен салыстырғанда қауіпсіздік және тиімділік деңгейі ұқсас. Интенсивті терапия бөлімдеріне бастапқыда жатқызылмаған пациенттерді клиникалық салыстыру барысында пиперациллин тазобактамы клиникалық және микробиологиялық сәттілік көрсеткіштері жоғары екені анықталды. Керісінше, цефтазидим мен пиперациллин тазобактамының тиімділігі екі топқа да тобрамицин қосылғанда шамамен бірдей жауаптылық деңгейін көрсетті (61,5% және 63,9%). Имипенем мен тобрамицин комбинациясымен салыстырғанда да осыған ұқсас нәтижелер байқалды, онда пиперациллин тазобактамын пациенттерге (әсіресе жасанды тыныс алу аппаратындағыларға) тағайындау сәл жоғары жауап деңгейін ғана көрсетті.

Әкімшілік

Пиперациллин ауыз арқылы сіңірілмейді, сондықтан оны тамырға немесе бұлшыққа инъекция арқылы енгізу қажет. Зерттеулер көрсеткендей, препараттың бактерицидтік әсері пиперациллиннің 4-6 еселік ЕҚЖ-дан (минималдық ингибиторлық концентрация) жоғары концентрациясында арта қоймайды, яғни препараттың әсері концентрацияға тәуелсіз. Керісінше, пиперациллиннің бактерицидтік белсенділігі оның концентрациясы ЕҚЖ-дан ұзақ уақыт бойы жоғары болғанда күшейеді (ЕҚЖ-дан 50% уақыт жоғары болғанда ең жоғары белсенділік байқалады). Үнемі дозалау кезіндегі осы жоғары белсенділік клиникалық нәтижелермен тікелей байланысты болмаса да, резистенттілік пен өлім-жітімді төмендетуге мүмкіндік береді. Пиперациллин-тазобактамын инфузия уақытын ұзарту препараттардың организмде бактериялардың өсуін тоқтату үшін қажетті концентрацияны сақтауға және бактерицидтік белсенділікті арттыруға мүмкіндік береді. Бұл теорияны қолдаған зерттеулерде әдетте 4 сағаттық инфузия кезінде 8 сағат сайын шамамен 3,375 г пиперациллин-тазобактамы қолданылса, ал минималдық ингибиторлық концентрациясы жоғары организмдер үшін 3 сағаттық инфузия кезінде 6 сағат сайын шамамен 4,5 г пиперациллин-тазобактамы енгізілді.

Өзара әрекеттесулер

Пиперациллин мен тазобактамды біріктіру, көбінесе Zosyn деп аталады, олардың жалпы бактерицидтік белсенділігін жақсартады, себебі аминобензилпенициллиндер мен уреидопенициллиндер β-лактамаза ингибиторларымен бірлесіп әрекет етеді. Пиперациллинді бір уақытта қолдану немесе дозасын дұрыс реттемеу организмде пиперациллин деңгейін көбейтеді, деполяризацияламайтын бұлшықет релаксанттарының тудырған нейромыскулярлық беріліс бұзылыстарын ұзартады және зәрдегі глюкоза тестілеу нәтижелерін бұзады. Пиперациллиннің жануарлардың бүйректерінде метотрексатты шығаруды тежейтіні анықталды. Сонымен қатар, пиперациллин-тазобактам қатысында метотрексаттың ыдырау уақыты қалыпты жартылай өмірге қарағанда үш есеге артады, нәтижесінде науқас химиялық агенттің цитотоксикалық әсеріне ұшырайды. Бұдан бөлек, бұл бактерия жасуша қабырғасын бұзатын автолизиндердің бөлінуіне себеп болады. Кейбір β-лактамаза ферменттерінің белсенді орындарында қалдықтар болады, олардың осы антибиотиктердегі β-лактама сақинасын гидролиздеуіне мүмкіндік береді. β-лактамаза ингибиторларын қосу әрқашан дәрінің тиімділігін арттырмайды. Кейбір бактериялар, мысалы AmpC сияқты, тазобактамаға табиғи түрде төзімді β-лактамазаның белгілі бір түрлерін өндіруі мүмкін.

Қарсылық механизмдері

Пиперациллин тазобактамына қарсы негізгі резистенттік механизмі – β-лактамазалар өндіретін грам-теріс бактериялар. Қазіргі кезде белгілі басқа механизмдерге пенициллинді байланыстыратын ақуыздардың белсенді орнындағы мутациялар, мембраналық эффлюкс өзгерістері немесе бактериялардың өткізгіштігі кіреді. Сонымен қатар, пенициллинді байланыстыратын ақуыздардың мутациялары пиперациллинге жақындасу деңгейінде ауытқуларға әкеледі, ал Streptococcus pneumoniae (PBP 2b) автолиттік жауабы пиперациллинмен жақындасу деңгейінің төмендеуіне байланысты айтарлықтай төмендейді. Мембраналық өткізгіштіктің өзгеруі резистенттік механизмі ретінде сирек кездессе де, Klebsiella pneumoniae зерттеулері пиперациллиннің өткізгіштігінің төмендеуі мен SHV 1 β-лактамаза өндірісінің артуы арасындағы байланысты көрсетті.

Фармакокинетика

Пиперациллин, әдетте, тұрақты түрінде кристалдалған калий немесе натрий тұзы ретінде қол жетімді, бірақ қысқа жартылай өмірге байланысты ерігеннен кейін бактерицидтік активтілігін тез жоғалтады. Креатинин клиренсі (CrCl) арқылы өлшенгенде, 30 мл/мин-нан кем клиренсі бар пациенттерде пиперациллин/тазобактамның экскрециясы бастапқы дозаның 35%-ға дейін төмендеді, ал 20 мл/мин-нан кем клиренсі бар пациенттерде пиперациллиннің қисық астындағы ауданы (AUC) шамамен үш есеге артты. Бүйрек функциясының бұзылуының ауырлығына байланысты, 40 мл/мин-нан кем CrCl көрсеткіші бар пациенттерге дозаны азайту немесе қабылдау аралығын өзгерту ұсынылады. Тазобактам мен пиперациллиннің организмнен шығарылуының басты жолы – бүйрек арқылы. Бауыр-өт жолы арқылы шығару сияқты басқа да бүйрекке қатысты емес жолдар бар, бірақ олар сирек кездеседі. Пиперациллинмен өзара әрекеттесу нәтижесінде тазобактамның бүйрек арқылы шығарылуы айтарлықтай төмендеуі мүмкін, 24 сағат ішінде 63,7%-дан 56,8%-ға дейін азаяды. Пиперациллин бүйрек клирингі кезінде сүзілу арқылы өт жолдарына белсенді түрде таралуы мүмкін, бұл өтте пиперациллиннің концентрациясы тазобактамаға қарағанда жоғары екенін көрсетеді. Шығарылған зәрдегі метаболиттердің қалған бөлігі М1 (белсенді емес) және N-десэтилпиперациллиннен (белсенді) тұрады, олар тиісінше тазобактам мен пиперациллиннің β-лактам сақиналарының ыдырауынан пайда болады. Пиперациллин-тазобактамның гидрофильді табиғатына байланысты, гидрофильді қосылыстар гидрофобтық қосылыстарға қарағанда плазма мембраналарынан оңай өтпейтіндіктен, әртүрлі тіндерге (~15 л) таралуы қажет.

Фармакодинамика

Амингликозидтер мен фторхинолондар сияқты концентрацияға тәуелді бактерицидтік антибиотиктермен салыстырғанда, β-лактам антибиотиктерінің антибактериялық белсенділігі көбінесе уақытқа тәуелді болады. Бұрынғылардан өзгеше, пиперациллин-тазобактамының концентрациясы патогеннің ең төменгі тежеуші концентрациясынан (ТЖК) бес есе жоғары болғанда, концентрация мен белсенділік арасындағы экспоненциалды байланыс баяулай бастайды. Әйтпесе, пиперациллин-тазобактамының бактерицидтік тиімділігі концентрацияның ең төменгі тежеуші концентрациядан (Т>ТЖК) асатын уақыттың ұзақтығымен тығыз байланысты екені көрсетілді. Сезімталдық сарысуда Т>ТЖК дәрілік препаратты қолдану жиілігінің (дозалау аралығы) 60–70% құрағанда, грамтеріс бактерияларға қарсы максималды белсенділікке қол жеткізіледі, ал грамположит бактериялар үшін бұл көрсеткіш шамамен 40–50% шамасында болады. Бұл мәліметтер арнайы бағдарлама (OPTAMA) арқылы жүргізілген Монте-Карло тәжірибелерінде алынды, онда әртүрлі сценарийлер (мысалы, ауруханалық инфекциялар, екіншілік перитонит, тері және жұмсақ тіндердің инфекциялары) бойынша осы көрсеткіштерге жету ықтималдығы екі режим үшін тиісінше 85–95% және 90–89% аралығында болды. Сонымен қатар, екі ұқсас дозалау режимі (әр 6 сағат сайын 3,375 г және 4,5 г) ауруханалық пневмонияның патогендеріне қарсы 50% Т>ТЖК шегіне қарағанда 90% Т>ТЖК шегіне жету мүмкіндігі төмен болды. Пиперациллин-тазобактамының тиімділігін оңтайландыруға қатысты түрлі зерттеулер жүргізілді, олардың назары екі инфузия түріне – үздіксіз және аралық инфузияға – шоғырланды. Бірдей дозада (күнделікті 13,5 г) екі әдісті салыстырғанда, іш қуысының күрделі инфекцияларын емдеуде едәуір айырмашылықтар байқалған жоқ. Ұқсас нәтижелер Enterococcus faecalis, Klebsiella pneumoniae және Citrobacter freundii-ден тұратын β-лактамға сезімтал патогендердің таңдалған тобын қолданып, үздіксіз инфузия үшін ~10 г әр 24 сағат сайын дозалау аралығын сынаған зерттеуде де алынды. Монте-Карло симуляциясын қолданған бір зерттеу бұрынғы зерттеулермен қайшы нәтижелер көрсетті, бұл зерттеуде ұқсас ESBL өндіретін бактериялар үшін үздіксіз және жоғары дозалы аралық инфузия кезінде фармакодинамикалық мақсаттар жеткіліксіз деңгейде қол жеткізілгені (Т>ТЖК > 50%) анықталды.

Химия

Ампициллиннің α-амино тобына гидрофильді гетероциклдік топты қосу арқылы алынған. Staphylococcus spp. сияқты сезімтал β-лактамаза өндіретін бактериялар мен Haemophilus influenzae үшін, тазобактам (басқа бір β-лактамаза ингибиторы – сульбактамамен ұқсас құрылымды) және пиперациллиннің комбинациясы β-лактамазаларға қарсы препараттың тұрақтылығын едәуір арттырады.