Кіріспе

1946 жылғы Фрэнк Ташлиннің балалар кітабы
осы кітап негізінде түсірілген қысқа анимациялық фильм

"The Bear That Wasn't" – 1946 жылы кинорежиссер және Looney Tunes-тағы тәлімгер Фрэнк Ташлин жазып, суреттеген балаларға арналған сурет кітабы.

Қысқаша мазмұны

Аю қыстауға дайындалып ұйықтап жатыр, ал ол ұйықтағанда адамзаттың прогресі жалғасуда. Ол оянғанда өзін бір өнеркәсіптік кешеннің ортасында табады, мұнда шебер оны жұмысшы деп жаңылыстырып, жұмысқа кірісуге бұйрық береді. Аю өзі онда жұмыс істемейтінін, ол адам емес, аю екенін айтқанда, шебер оны "қырыну керек және терісі бар пальто киген ақымақ" деп айыптайды, содан кейін аюды тікелей басшыларына (бас менеджер мен үш вице-президент, олардың әрқайсысы оған бірдей мәлімдеменің өзіндік нұсқасын айтады) алып келеді. Ол аю емес екенін дәлелдеу үшін, басшылар оны зоопарққа апарып, ондағы зоопарк аюлары да онымен келіседі, әйтпесе олар оны өзінің қосқышында көрер еді. Үміті үзілгендей сезінген аю өзін "ақымақ адам" деп мойындайды және зауытта тыңғылықты жұмыс істеуге кіріседі – бұл шебер мен басқа басшыларды қуантады, олардың барлығы аю жұмыс істегенде қуана қолдап, сүйіседі. Бірнеше айдан кейін зауыт қысқа жабылады, ал аю суық қардың ішіне шығарылып, өзінің аю болғанын тілейді. Ол біршама уақыт осылай отырып, не істеу керектігін білмейді, себебі оған дейін айтылған сөздердің арасында қысылып қалады. Соңында ол адамдық өмірінің бұйымдарын тастап, қыстау үшін үңгір іздеп, оған кіреді, өйткені шебердің, басшылардың және тіпті зоопарк аюларының оған "сен ақымақ адамсың" дегеніне қарамастан, бұл оның шындығы екенін білдірмейді (іс жүзінде, кітапта баяндаушы оқырмандардан оған шынымен сенгені туралы сұрайды). Баяндаушы соңында ол "не ақымақ адам, не ақымақ аю" емес екенін қорытындылайды.

Тақырыптар

Балалар кітабындай көрінгенімен, бұл әңгіме қоғамның кейбір аспектілерін сынап көрсететін сатиралық туынды. Оның негізгі идеясы – адамдардың шындыққа сай келмесе де, қайталап айтылған нәрсеге сене беруі. Адамдар бір ойды жиі естігенде өз көзқарастарын өзгертуге бейім, мысалы, аюға "қырықпақ керек, терісі бар ақымақ" деу сияқты. Аю соңында осы қате пікірге инеліп, бұрынғысынан өзгеше білгенімен, өзін адам деп ойлай бастайды. Бұл адамдардың қайталанатын ақпараттың ықпалымен немесе "барлығы солай дейді, демек, солай болуы керек" дегенге сене келіп, өз пікірлерін өзгертуіне ұқсайды. Бірақ, ақырында қыста суыққа ұшыраған аю өзінің нағыз табиғатына оралып, үңгірде пана табады. Бұл идея адамдардың сыртқы ықпалға көніп өзгеруі мүмкін емес екенін көрсетеді. Адамдар басқа біреуге ұнау үшін өзгерсе де, қиын жағдайға түскенде бұрынғы әдеттеріне қайта оралады – аюдың қыста ұйықтауы сияқты. Шындық немесе ойдан шығарылған, ол өзгермейді – қанша адам басқаша ойласа да. Сондықтан "ол ақымақ адам емес еді. Ол сондай-ақ ақымақ аю да емес еді". Кітап корпоративтік мәдениетті сатиралық бейнелейді. Аю корпорациядағы жоғары лауазымды тұлғаның алдына келген сайын кеңселер көбірек жабдықталған, мысалы, телефондар, қоқыс жәшіктері, хатшылар саны артады – бәрі де лауазымына сәйкес (әсіресе хатшылар анимациялық нұсқада әуенді түрде аю мен басшыларға "кіріңіз" дейді). Жоғары лауазымды тұлғалардың иегі көбейіп, шаштары сирейе түседі, аю президент кабинетіне дейін көтеріледі.

Бейімделулер

1947 жылы MGM Records компаниясы Кинан Уинннің оқыған аудио нұсқасын шығарды. 1967 жылы Ташлиннің бұрынғы Warner Bros. Cartoons әріптесі Чак Джонс Metro Goldwyn Mayer үшін кітап негізінде қысқаметражды анимациялық фильм жасады.

Ықпал

Ташлиннің кітабы швейцариялық жазушы Йорг Штайнерге 1976 жылы жарық көрген балалар кітабын – Der Bär, der ein Bär bleiben wollte (неміс тілінде: "Аю болып қалуды қалаған аю") жасауға шабыт берді. Бұл кітап келесі жылы ағылшын тіліне аударылып, Atheneum Books баспасынан "Аю болып қалуды қалаған аю" деген атпен жарияланды, кітаптың мұқабасында "Фрэнк Ташлиннің идеясы бойынша" деп көрсетілген. Бельгиялық әнші "The Bear That Wasn't" деген сахналық есімді қабылдап, 2010 жылы "And So It Is Morning Dew" атты альбомын шығарды. Ал неміс кітабы "Der Bär, der ein Bär bleiben wollte" неміс әнші-күйшісі Рейнхард Мейге осы атпен ән жазуға түрткі болды, ол 1978 жылы шыққан "Unterwegs" альбомына енді.