Кіріспе

Сергей Лифарь (Сергей Михайлович Лифарь) (15 сәуір 1905 [ескі стиль бойынша 2 сәуір 1905] – 15 желтоқсан 1986) – орыс балет бишісі және хореографы, 20 ғасырдың ең ұлы еркек балет бишілерінің бірі. Лифарь – сонымен қатар хореограф, режиссер, жазушы, би теориясының зерттеушісі және коллекционер болған. 1930 жылдан 1944 жылға дейін және 1947 жылдан 1958 жылға дейін Париж операсының балетмейстері қызметін атқарып, Париж операсы балетінің техникалық деңгейін жақсартуға, оны әлемдегі ең жақсы труппалардың қатарына қайтаруға өзін толық арнады.

Ерте өмір және білім

Лифар Ресей империясының Киев қаласында дүниеге келді. Оның туған жылы ресми түрде 1904 жыл деп көрсетілген (оның 100 жылдығын еске алу үшін 2004 жылы шығарылған украин маркасында көрсетілгендей). 1920 жылы Киевтегі «Қозғалыс мектебі» балет студиясында Бронислава Нижинскаяның шәкірті болды. 1921 жылы орыс әскерлері басып алған Киевтен кетіп, Сергей Дягилевтің назарына ілігіп, оны Энрико Чечеттимен техникасын жетілдіру үшін Туринге жіберді.

Балеттер орыс

Ол 1923 жылы «Рус балеті» сахнасында тұңғыш рет өнер көрсетті, ал 1925 жылы бас биші атанды. Лифар «Рус балеті» театрында Нижинскийдің ізбасары саналды.

Париж опера балеті

1929 жылы Дягилев қайтыс болғаннан кейін, 24 жастағы Лифарды Жак Руше 19 ғасырдың соңында құлдырап кеткен Париж Опера Балетінің директоры лауазымына шақырды. Лифар компанияға жаңа күш және мақсат берді, Францияда балеттің қайта жандануын бастады және сол компания үшін көптеген балеттердің біріншілерін жасауға кірісті. Алтыншы және жетінші позициялар Лифардың өнертабысы емес, керісінше, классикалық балетте аяқтардың он позициясы болған XVIII ғасырда бұрыннан бар позициялардың қайта жаңғыртылуы болды; олардың қолданылуы Лифардың хореографиясымен ғана шектелген. Париж Опера Балетінің директоры ретінде өткен үш онжылдық ішінде Лифар компанияны Екінші дүниежүзілік соғыстың және Германияның Францияны оккупациялауының қиын кезеңдерінен өткізді. Лифар оккупация кезінде жалтақтап, ындымас болды. Соғыстан кейін Лифарға жасалған сот оның жалтақ болғаны үшін айыпталып, ұлттық сахнадан шеттетілуіне әкелді. Оның болмаған уақытында Баланчин оның орнына шақырылды. Бұрынғы лауазымына оралған Лифардың қатысуына Опера сахнасының техникалық қызметкерлері қарсылық білдірді, нәтижесінде оған сахнаға шығуға немесе техникалық қызметкерлермен тікелей қойылымдар туралы кеңес алуға рұқсат берілмеді. Дегенмен, ол Париж Опера Балетін Америкаға алып келді және наразылықтарға қарамастан Нью-Йорк қалалық орталығында толық залдар алдында өнер көрсетті. Көрермендер ынталы болды және бишілер тобының өнерін жоғары бағалады. Дуэль 50 газет тілшісінің фотокамерасының алдында өтті және екі қарсыластың көз жасымен, құшақтасумен аяқталды. «Нью-Йорк Таймс» газеті бұл оқиғаны «француздық дуэль тарихындағы ең нәзік кездесу болуы мүмкін» деп сипаттады. Жарақат тек Лифардың оң жақ қол білегіндегі кесік болды, ол дуэльдің жетінші минутында болды. 1977 жылы Париж Опера Балеті бір кешін оның хореографиясына арнады.

Өлім

Ол 1986 жылдың 15 желтоқсанында Швейцарияның Лозанна қаласында 81 жасында қайтыс болды және Сен-Женевьев-де-Буа орыс зиратында жерленді.

Мұра

Editions Sauret баспасы оның естеліктерін, «Les Mémoires d'Icare» деген атпен, 1993 жылы қайтыс болғаннан кейін жариялады. Атауы оның «Икар» балетіндегі ең маңызды рөлдерінің біріне сілтеме жасайды. «Баллеттің сюжеті ежелгі грек мифі Икар туралы, оның әкесі Дедал оған жасанды қанаттар жасап береді. Әкесінің ескертуін елемеген Икар күнге тым жақын ұшып, қанаттарындағы балауыз еріп, құлап өледі». 2012 жылы графшаның мүлігінен алынған әшекейлер Sotheby's аукционында сатылды, түскен қаражат қайырымдылық қорға берілді. 1994 жылдың жазында Ұлттық Украина операсы сахнасында бірінші Лифар халықаралық балет конкурсы өтті. Алтыншы Лифар халықаралық балет конкурсы 2006 жылдың сәуір айында, ал жетіншісі 2011 жылдың наурыз-сәуір айларында Донецк қаласында өткізілді.

Мәдени суреттер

Анна Павлова, Эмиль Лотеану фильмі; Игорь Скляр сомдаған (1983).