Жан Леклер: Теолог және Библия ғалымының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Женевалық теолог және Киелі кітап зерттеушісі (1657–1736) Жан Ле Клерк, сондай-ақ Йоханнес Клерикус (19 наурыз 1657 – 8 қаңтар 1736) – Женевалық теолог және Киелі кітап зерттеушісі. Ол Киелі кітапты сын тұрғысынан түсіндіру, яғни экзегезисті насихаттауымен белгілі болды және өз заманы үшін радикал болған. Ол түсіндірулеріне байланысты кальвинизмнен айырылып, осы себепті Женевадан кетіп қалды.

Ерте өмір

Ле Клерк Женевада дүниеге келді, оның әкесі Стефан Ле Клерк грек тілінің профессоры болды. Бұл отбасы бастапқыда Францияның Бове аймағына жатты, және оның бірнеше мүшесі әдебиетте танымал болды. Жан Ле Клерк Жан-Роберт Шуэ (1642–1731) – картезиан философиясын оқыды, сондай-ақ Филипп Местрезат, Франсуа Турреттини және Луи Трончиннің (1629–1705) діни лекцияларына қатысты. 1678–1679 жылдары ол Гренобльде жеке отбасында тәрбиеші болып жұмыс істеді; Женеваға оралғаннан кейін емтихан беріп, дін қызметкері болып тағайындалды. Ұзақ өтпей ол Саумурға кетті. 1685 жылы ол «P. Ришар Симон жазған Ескі өсиеттің сындық тарихына голландиялық теологтардың пікірлері» деген еңбегін жариялады, онда Ришар Симонның кемшіліктерін көрсеткенімен, өзінің көзқарастарын да ұсынды. Оларға: Пятикнижие авторы Мұса емес деген аргументтер; бес кітаптың қалай жазылғаны туралы оның пікірлері; және жалпы алғанда, құдайлық шабыт туралы ойлары, әсіресе Әйүп кітабы, Нақыл сөздер кітабы, Екклесиаст және Ғасырлар кітабы. Симонның жауабы (1686) Ле Клерктен сол жылы «Sentimens-тің қорғаны» деген жауапты алды, одан кейін жаңа жауап (1687) жарық көрді. Өз кезегінде Чарльз Гилдон Ле Клерктің «Логикасының» толық емес және авторлық құқығы көрсетілмеген аудармасын Джон Брайтлендтің «Ағылшын тілінің грамматикасының» екінші (1712) және келесі басылымдарында «Логика; немесе, Ойлау өнері» деген трактат ретінде жариялады. 1728 жылы Эфраим Чемберс Гилдонның Порт-Рояль логикасының Ле Клерк нұсқасын өзінің «Циклопедиясын» құрастырғандағы дереккөздерінің бірі ретінде пайдаланды. Кейін Джон Миллс және Готфрид Селлиус Чемберстің «Циклопедиясын» француз тіліне аударды. Олардың аудармасын Дени Дидро мен Жан ле Ронд д’Алембер өздерінің «Энциклопедиясының» бастауы ретінде қолданды. Атап айтқанда, «Энциклопедиядағы» «définition» (1754) мақаласын осы жазушылар, редакторлар, аудармашылар мен жинақтаушылар тізбегі арқылы Жан Ле Клерктің «Logica» арқылы Порт-Рояль логикасына дейін табуға болады. 1693 жылы ол Киелі кітапқа түсініктемелер сериясын Жаратылыс кітабынан бастады; бұл серия 1731 жылға дейін аяқталмады. Жаңа өсиет кітаптарына қатысты бөлімге Генри Хаммондтың сөздері мен түсіндірмелері енді. Ле Клерктің түсіндірмесі дәстүрлі көзқарастарға қарсы шығып, Киелі кітап кітаптарының шығу тегі мен мағынасын зерттеуді қажет етті. Ол барлық тараптан қарсылыққа ұшырады. Басқа еңбектеріне Эразмның 1703 жылы басталған жинақталған еңбектері және 1700 жылы жарық көрген «Harmonia evangelica» кіреді. Оның соңғы еңбектерінің бірі – 1723 және 1728 жылдар аралығында жарық көрген, 1713 жылғы Утрехт келісіміне дейінгі Нидерланд Республикасының тарихын қамтитын үш томдық «Histoire des Provinces Unies des Pays Bas» еңбегі.

Le Clerk was born in Geneva, where his father, Stephen Le Clerc, was professor of Greek. The family originally belonged to the neighborhood of Beauvais in France, and several of its members acquired some name in literature. Jean Le Clerc applied himself to the study of philosophy under Jean Robert Chouet (1642 1731) the Cartesian, and attended the theological lectures of Philippe Mestrezat, François Turrettini and Louis Tronchin (de) (1629 1705). In 1678 1679 he spent some time in Grenoble as tutor in a private family; on his return to Geneva he passed his examinations and received ordination. Soon afterwards he went to Saumur. In 1685 he published Sentimens de quelques theologiens de Hollande sur l'histoire critique du Vieux Testament composée par le P. Richard Simon, in which, while pointing out what he believed to be Richard Simon's faults, he advanced views of his own. These included: arguments against the Mosaic authorship of the Pentateuch; his views as to the manner in which the five books were composed; and his opinions on the subject of divine inspiration in general, in particular on the Book of Job, Book of Proverbs, Ecclesiastes, and Canticles. Simon's Réponse (1686) drew from Le Clerc a Defence des sentimens in the same year, which was followed by a new Réponse (1687). In turn, Charles Gildon published a partial and unattributed translation of Le Clerc's Logica as the treatise "Logic; or, The Art of Reasoning" in the second (1712) and subsequent editions of John Brightland's Grammar of the English Tongue. In 1728, Ephraim Chambers used Gildon's translation of Le Clerc's version of the Port Royal Logique as one of his sources when he compiled his Cyclopaedia. John Mills and Gottfried Sellius later translated Chambers's Cyclopaedia into French. Their translation was appropriated by Denis Diderot and Jean le Rond d'Alembert as the starting point for their Encyclopédie. In particular, the article on définition (1754) in the Encyclopédie can be traced through this chain of writers, editors, translators, and compilers to the Port Royal Logique through the Logica of Jean Le Clerc. In 1693 his series of Biblical commentaries began with that on the Book of Genesis; the series was not completed until 1731. The portion relating to the New Testament books included the paraphrase and notes of Henry Hammond. Le Clerc's commentary challenged traditional views and argued the case for inquiry into the origin and meaning of the biblical books, It was hotly attacked on all sides. Other works include the collected works of Erasmus, begun in 1703, and Harmonia evangelica, 1700. One of his final works was his three volume Histoire des Provinces Unies des Pays Bas, covering the history of the Dutch Republic up to the 1713 Treaty of Utrecht and published between 1723 and 1728.