Ауыл шаруашылығы кооперативтері: фермерлердің бірлесуі мен өнімділігі

Кіріспе

Фермерлер мен азық-түлік өндірушілердің дербес бірлестігі

Ауыл шаруашылығы кооперативі, сондай-ақ фермерлік кооператив деп те аталады, – фермерлердің белгілі бір қызмет салаларында ресурстарын біріктіретін өндірушілер кооперативі. Ауыл шаруашылығы кооперативтерінің кең типологиясы ауыл шаруашылығы қызметтерін ұсынатын кооперативтерді, олар жеке шаруашылық жүргізуші мүшелеріне түрлі қызметтер көрсетеді, және өндірістік ресурстарды (жер, техника) біріктіретін және мүшелері бірлесіп шаруашылық жүргізетін ауыл шаруашылығы өндірісі кооперативтерін ажыратады. Ауыл шаруашылығы кооперативтерінің көрнекті мысалдары – АҚШ-тағы ең ірі сүт өнімдері компаниясы Dairy Farmers Of America, Үндістандағы ең ірі азық-түлік өнімдерін таратқан Amul ұйымы және Жапониядағы химиялық тыңайтқыштар сатудың 70%-ын басқаратын ауыл шаруашылығы кооперативтерінің федерациясы Zen Noah. Ағылшын тілінде "ауыл шаруашылығы кооперативі" деген сөздің әдеттегі мағынасы – ауыл шаруашылығы қызметтерін ұсынатын кооператив, ол әлемдегі сандық көрсеткіш бойынша басым түр. Ауыл шаруашылығы қызметтерін ұсынатын кооперативтердің негізгі екі түрі бар: жабдықтау кооперативтері және таратқан кооперативтер. Жабдықтау кооперативтері өз мүшелерін ауыл шаруашылығы өндірісі үшін қажетті материалдармен, соның ішінде тұқыммен, тыңайтқышпен, отынмен және техникалық қызметтермен қамтамасыз етеді. Таратқан кооперативтер фермерлер тарапынан ауыл шаруашылығы өнімдерін (өсімдік және мал шаруашылығы) тасымалдау, қаптау, баға белгілеу, тарату, сату және насихаттау мақсатымен құрылады. Фермерлер айналымдық капитал мен инвестицияларды қаржыландыру үшін несие кооперативтеріне де кеңінен жүгінеді.

Мақсаты

Кооперативтер бизнес-ұйым түрі ретінде инвесторларға тиесілі компаниялардан (IOF) ерекшеленеді. Ауыл шаруашылығы кооперативтерін құрудың практикалық себебі фермерлердің өндірісті және/немесе ресурстарды біріктіру мүмкіндігімен байланысты. Ауыл шаруашылығында көптеген жағдайларда фермерлерге өнім өндіру немесе қызмет көрсету тым қымбатқа түседі. Кооперативтер фермерлерге «бірлестікке» қосылудың жолын ұсынады, арқылы фермерлер тобы жеке әрекет етуден гөрі, әдетте қаржылық, жақсы нәтижеге қол жеткізе алады. Бұл тәсіл масштабты экономика тұжырымымен үйлеседі және экономикалық синергияның бір түрі ретінде қарастырылуы мүмкін, онда «екі немесе одан көп агент бірлесіп жұмыс істеп, ешқайсысы жеке алғанда қол жеткізе алмайтын нәтижеге жетеді». Кооператив неғұрлым ірі болса, соғұрлым жақсы деген қорытындыға келгенімен, бұл міндетті түрде дұрыс емес. Кооперативтер кең мүшелік базасына ие, кейбір кооперативтерде 20-дан аз мүше болса, ал басқаларында 10 000-нан астам мүше болуы мүмкін. Экономикалық пайда кооператив құрудың маңызды драйвері болғанымен, ол жалғыз фактор емес. Шындығында, кооперативтен алынатын экономикалық пайданы IOF сияқты басқа ұйымдық формаларда да қол жеткізуге болады. Кооперативтің фермер үшін маңызды артықшылығы – олар бірлестікті басқару құқығын сақтайды, осылайша олардың соңғы меншік және бақылау құқығын қамтамасыз етеді. Бұл пайданы өтеу (дивиденттер немесе жеңілдіктер арқылы) IOF-тағыдай акционерлерге емес, фермер мүшелеріне ғана бөлінетінін қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығы өндірісі көбінесе ауылдық және кедей аймақтарда жұмыспен қамту мен табыстың негізгі көзі болғандықтан, ауыл шаруашылығы кооперативтері әлеуметтік-экономикалық дамуда, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде және кедейлікті азайтуда маңызды рөл атқарады. Олар шағын фермерлерге табиғи және білім беру ресурстарына, құралдарға және басқаша қол жеткізе алмайтын нарықтарға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Өндірушілер ұйымдары шағын фермерлердің тұрақтылығын арттырады, яғни фермерлердің экономикалық және экологиялық стресс факторларына және соққыларға дайындалуға және оларға жауап беру қабілетін арттырады, бұл олардың осалдығын азайтады және тұрақтылығын арттырады. Зерттеулер көрсеткендей, өндірушілер ұйымына мүшелік, фермердің өнімділігі мен табысына оқыту, сертификаттау немесе несие беру сияқты жеке инвестициялардан гөрі күшті байланысты. Ауыл шаруашылығында үш түрлі кооператив бар: техникалық құралдар қоры, өндірістік/сату кооперативі және несиелік одақ. Техникалық құралдар қоры: Шағын отбасылық шаруашылыққа қымбат шаруашылық техникасын сатып алу қиын болуы мүмкін, оны тек сирек, мысалы, егін жинау кезінде ғана пайдалануға болады; оның орнына жергілікті фермерлер барлық мүшелері үшін қажетті жабдықты сатып алатын техникалық құралдар қорын құру үшін біріге алады. Өндірістік/сату кооперативі: Ферма өнімді нарыққа жеткізу үшін қажетті көлік құралдарымен қамтамасыз етілмеуі мүмкін, немесе өндіріс көлемінің аздығы оны делдалдар мен көтерме саудагерлермен келісімде қолайсыз жағдайға түсіруі мүмкін; кооператив интегратор ретінде әрекет етеді, мүшелерден өнімді жинайды, кейде өндіріс процесіне қатысады және оны сауда арналары арқылы үлкен көлемде жеткізеді. Несиелік одақ: Фермерлер, әсіресе дамып келе жатқан елдерде, коммерциялық банктерден салыстырмалы түрде жоғары пайыздық мөлшерлемелерді төлеуге мәжбүр болуы мүмкін, немесе фермерлерге несие алу мүмкін болмайды. Несие беру кезінде банктер шағын несиелердің транзакциялық шығындарының жоғары екенін ескереді немесе кепілдің жоқтығына байланысты несиеден мүлдем бас тартуы мүмкін – бұл дамып келе жатқан елдерде өте маңызды мәселе. Несие көзі ретінде фермерлер мүшелеріне несие беруге болатын қаражатты біріктіре алады. Сонымен қатар, несиелік одақ коммерциялық банктерден жақсы шарттармен несиелерді тарта алады, себебі кооператив жеке фермерге қарағанда үлкен бірлестікке ие. Көбінесе несиелік одақтың мүшелері несиелерді өтеу үшін өзара немесе әріптестік қысымымен кепілдік береді. Кейбір жағдайларда өндірістік/сату кооперативтері өздерінің кең ауқымды бизнесінің бір бөлігі ретінде несиелік одақтарға ие болуы мүмкін. Мұндай тәсіл фермерлерге тұқым және құрал-жабдық сияқты маңызды ...

Cooperatives as a form of business organization are distinct from the more common investor owned firms (IOFs). A practical motivation for the creation of agricultural cooperatives is related to the ability of farmers to pool production and/or resources. In many situations within agriculture, it is simply too expensive for farmers to manufacture products or undertake a service. Cooperatives provide a method for farmers to join in an 'association', through which a group of farmers can acquire a better outcome, typically financial, than by going alone. This approach is aligned to the concept of economies of scale and can also be related as a form of economic synergy, where "two or more agents working together to produce a result not obtainable by any of the agents independently". While it may seem reasonable to conclude that the larger the cooperative the better, this is not necessarily true. Cooperatives exist across a broad membership base, with some cooperatives having fewer than 20 members while others can have over 10,000. While the economic benefits are a strong driver in forming cooperatives, it is not the sole consideration. In fact, it is possible for the economic benefits from a cooperative to be replicated in other organisational forms, such as an IOF. An important strength of a cooperative for the farmer is that they retain the governance of the association, thereby ensuring they have ultimate ownership and control. This ensures that the profit reimbursement (either through the dividend payout or rebate) is shared only amongst the farmer members, rather than shareholders as in an IOF. As agricultural production is often the main source of employment and income in rural and impoverished areas, agricultural cooperatives play an instrumental role in socio economic development, food security and poverty reduction. They provide smallholder farmers with access to natural and educational resources, tools, and otherwise inaccessible marketplaces. Producer organisations can also empower smallholders to become more resilient; in other words, they build the capacity of farmers to prepare for and react to economic and environmental stressors and shocks in a way that limits vulnerability and promotes their sustainability. Research suggests that membership in a producer organisation is more highly correlated with farmer output or income than other standalone investments such as training, certification, or credit. In agriculture, there are broadly three types of cooperatives: a machinery pool, a manufacturing/marketing cooperative, and a credit union. Machinery pool: A family farm may be too small to justify the purchase of expensive farm machinery, which may be only used irregularly, say only during harvest; instead local farmers may get together to form a machinery pool that purchases the necessary equipment for all the members to use. Manufacturing/marketing cooperative: A farm does not always have the means of transportation necessary for delivering its produce to the market, or else the small volume of its production may put it in an unfavorable negotiating position with respect to intermediaries and wholesalers; a cooperative will act as an integrator, collecting the output from members, sometimes undertaking manufacturing, and delivering it in large aggregated quantities downstream through the marketing channels. Credit Union: Farmers, especially in developing countries, can be charged relatively high interest rates by commercial banks, or credit may not even be available for farmers to access. When providing loans, these banks are often mindful of high transaction costs on small loans, or may refuse credit altogether due to lack of collateral – something very acute in developing countries. To provide a source of credit, farmers can group together funds that can be loaned out to members. Alternatively, the credit union can raise loans at better rates from commercial banks due to the cooperative having a larger associative size than an individual farmer. Often members of a credit union will provide mutual or peer pressure guarantees for repayment of loans. In some instances, manufacturing/marketing cooperatives may have credit unions as part of their broader business. Such an approach allows farmers to have a more direct access to critical farm inputs, such as seeds and implements. The loans for these inputs are repaid when the farmer sends produce to the manufacturing/marketing cooperative.

Шығуы мен тарихы

Алғашқы ауыл шаруашылығы кооперативтері Еуропада XVII ғасырда әскери шекарада құрылды, онда шекара күзетшілерінің әйелдері мен балалары ұйымдастырылған ауыл шаруашылығы кооперативтерінде ойын-сауық жәрмеңкесі мен қоғамдық моншаның жанында бірге өмір сүрді. Бірінші азаматтық ауыл шаруашылығы кооперативтері де Еуропада XIX ғасырдың екінші жартысында құрылды. Кейін олар Солтүстік Америкаға және басқа құрлықтарға тарады. Олар дамушы елдердегі ауыл шаруашылығын дамыту құралдарының біріне айналды. Фермерлер өзара көмеккесу үшін шаруашылық сақтандыру қоғамдарын құрды. Ауылдық несие одақтары да осымен байланысты. Олар сол кезеңдерде шаруашылыққа несие беру мақсатымен құрылған. Кейбіреулері, мысалы, Crédit Agricole немесе Rabobank сияқты, әмбебап банктерге айналды.

Жабдықтау кооперативтері

Ауыл шаруашылығымен қамтамасыз ету кооперативтері мүшелері үшін егін өндірісіне қажетті материалдарды (тұқым, тыңайтқыштар, химиялық заттар, отын, ауыл шаруашылығы техникасы сияқты) бірлесіп сатып алуды, сақтауды және таратуды ұйымдастырады. Көлемдік жеңілдіктер мен өзге де масштабтық үнемдеулерді пайдалану арқасында, мүшелер кооперативтен сатып алатын материалдардың құны, коммерциялық жеткізушілерден тікелей сатып алуға қарағанда төмен болады. Кейбір қамтамасыз ету кооперативтері мүшелеріне егіс жұмыстарына (мысалы, жырту, егін жинау) қажетті механикалық қызметтерді ұсынатын техникалық құралдар жинағын пайдаланады.

Сату кооперативтері

Ауыл шаруашылығы өнімдерін сату кооперативтері – фермерлерге тиесілі кооперативтік кәсіпорындар болып табылады, олар егін және мал өнімдерін өңдеу, қаптау, тарату және сатумен айналысады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 19 ғасырдың соңына дейін ауыл шаруашылығы кооперативтерінің мықты тарихы бар. Алғашқысы 1871 жылы Отаго түбегіндегі Хайклифте құрылған шағын Отаго түбегі кооперативтік ірімшік фабрикасы болды. Жаңа Зеландия үкіметінің белсенді қолдауымен және шағын кооперативтердің оқшауланған аймақтарда тиімді болуына байланысты, кооперативтер өнеркәсіпте тез арада басымдыққа ие болды. 1905 жылға қарай сүт кооперативтері өнеркәсіптегі басты ұйымдық құрылымға айналды. 1920-1930 жылдары шамамен 500 кооперативтік сүт өнімдері компаниясы болды, ал жеке меншіктегі компаниялардың саны 70-тен аспады. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, көлік, өңдеу технологиялары мен энергия жүйелерінің жақсаруымен сүт кооперативтерін біріктіру тенденциясы пайда болды. 1990 жылдардың соңында екі ірі кооператив жұмыс істеді: Вайкатодағы Жаңа Зеландия Сүт Тобы және Таранакидегі Kiwi Co-operative Dairies. 2001 жылы осы екі кооператив Жаңа Зеландия Сүт Кеңесімен бірігіп, Fonterra компаниясын құрды. Бұл ірі бірігуді Жаңа Зеландия үкіметі сүт өнеркәсібін либерализациялау аясында қолдады, бұл басқа компанияларға сүт өнімдерін тікелей экспорттауға мүмкіндік берді. Екі кіші кооператив Fonterra-ға қосылмады, тәуелсіздікті сақтауды жөн көрді – Морринсвиллдегі Tatua Dairy Company және Оңтүстік аралдың батыс жағалауындағы Westland Milk Products. Жаңа Зеландиядағы басқа маңызды ауыл шаруашылығы кооперативтері ет және тыңайтқыш өнеркәсіптерінде орналасқан. Ет өнеркәсібі, кейде қиындықтарға тап болса да, Fonterra құрылысына ұқсас бірігулерді ұсынды, бірақ олар қажетті мүшелердің қолдауын ала алмады.

Эквадор

Эквадордың Амазонка аймағы әлемдік деңгейде танымал какао бұршақтарын өндіруімен мәшһүр. Напо аймағында 850 кичва отбасы американдық биолог Джуди Логбектің көмегімен шаруашылық өнімдерін сатуға бағытталған кооператив – Каллари қауымдастығын құрды. Бұл кооператив қатысушы отбасылардың табысын арттыруға, сондай-ақ кичва мәдениетін және Амазонка орманын қорғауға, сақтауға көмектесті.

Үндістан

Үндістанда ауыл шаруашылығы өнімдерін сатуға көмектесетін жергілікті, аймақтық, штаттық және ұлттық деңгейдегі кооперативтер желісі бар. Көбінесе азық-түлік дақылдары, жұт, мақта, қант, сүт және жаңғақтар өңделеді. Бір маркетингтік кооперативке негізделген Ананд үлгісіндегі сүт шаруашылығы – Үндістанның ең ірі өзін-өзі қамтамасыз ететін индустриясы және ең ірі ауылдық жұмыспен қамту ошағы. Ананд моделін табысты жүзеге асыру Үндістанды әлемдегі ең ірі сүт өндіруші елге айналдырды. Мұнда шағын және ұсақ фермерлер күніне екі рет кезекке тұрып, кішкентай ыдыстарынан сүтті ауылдық кооперативтердің жинау орталықтарына құяды. Аудандық кооперативтерде өңделген сүт, мемлекеттік кооперативтік федерациясы арқылы «Амул» брендімен – Үндістанның ең ірі азық-түлік брендімен ұлттық деңгейде сатылады. Ананд үлгісі бойынша, қала тұрғындары төлейтін бағаның үштен екі бөлігі миллиондаған шағын сүт фермерлеріне жетеді, олар брендтің және кооперативтің иелері болып табылады. Кооператив өздерінің білімі мен тәжірибесі үшін мамандарды жұмысқа алады, сондай-ақ өнімнің сапасын қамтамасыз ету және сүттің құндылығын арттыру үшін жоғары технологиялық зертханаларды, заманауи өңдеу заводтарын және суық тізбекті тасымалдау жүйесін пайдаланады. Қант қызылшадан қант өндіру көбінесе жергілікті фермерлерге тиесілі кооперативтік қант зауыттарында жүзеге асырылады. Акционерлердің қатарында қант қызылшасын жеткізіп тұратын барлық фермерлер, ірі-ұсақтары бар. Соңғы 60 жыл ішінде жергілікті қант зауыттары ауылдық саяси қатысуды ынталандыруда және болашақ саясаткерлер үшін трамплин рөлінде маңызды рөл атқарды. Бұл әсіресе Махараштра штатында кең таралған, онда Конгресс партиясы мен NCP-ға жататын көптеген саясаткерлер өздерінің жергілікті аймандарынан қант кооперативтерімен байланысты болды. Басқарудағы нашарлық және кооперативтік принциптерді манипуляциялау осы операциялардың көптеген түрлерін тиімсіз етті.

Израиль

Tnuva Central Cooperative for the Marketing of Agricultural Produce in Israel Ltd. (Израильдегі ауыл шаруашылығы өнімдерін сату жөніндегі орталық кооперативі)

Өндірістік кооперативтер

Бұл кооперативтік шаруашылықтар, олар кооперативтік қоғамға бірлесіп тиесілі болып немесе басқарылады.