Кіріспе

Эфиопиядағы патшалық, 15 ғасырдан 1894 жылға дейін. Үнді дініндегі өлім, әділдік және туралық құдайы Ямма.

Ямма патшалығы – қазіргі Эфиопия аумағында орналасқан шағын патшалық. Ол Омо және Джимма Гибе өзендері арасындағы бұрышта жатқан; батысында Джимма патшалығы, оңтүстігінде Гаро патшалығы орналасқан. Бор-Ама, Азулу және Тоба таулары – бұл бұрынғы патшалықтың орналасқан жерін анықтайды. Бұл патшалық "Джанджеро" деген атпен де белгілі. Дегенмен, бұл амхар тіліндегі сыртқы атау, ал қазіргі Ямма патшалығының аумағында тұратын йем халқы оны қарапайымдыққа толы деп санайды. Ямма патшалығының қазіргі орнында тұратын йем халқы басқа эфиопиялықтар тарапынан кемсітуге ұшыраған, және бұрынғы кезде кейбір йем тілінде сөйлейтіндер өз тілінде сөйлеуден ұялып, жағымсыз пікірге тап боламын деп қорқып келген. Тілдерге стандартты кодтарды тағайындау жөніндегі ISO 639 3 жүйесі, оның жағымсыз шығу тегіне қарамастан, "Джанджеро" терминін қолдануын жалғастырғаны үшін сынға ұшырады; Йем тілі тілдің қалаулы атауынан туындаған есте сақтау құралына қарамастан, jnj кодымен белгіленген.

Тарих

Ямма алғаш рет Ешақ I-нің жеңіс әнінде еске алынып, Абай өзенінің оңтүстігінде орналасқан бірнеше мемлекеттердің бірі ретінде императорға жылқылармен салық төлегендігі айтылады. Ямманың алғашқы патшалары Халмам Гама әулетіне жататын, олар солтүстіктен келгендерін мәлімдеген Мва кланымен қуылған. 1614 жылы Әке Антонио Фернандес Үнді мұхитындағы Малиндиге оңтүстік жолын іздеп келе жатып, осы патшалыққа соғып өтті. Әке Фернандес Ямма патшасымен кездесіп, оны дәстүр бойынша, шамамен алты ярд биіктігіндегі, тік қабырғалы мұнарада, көбінесе жеті жарым ярд көлеміндегі бекіністе отырған күйінде тапты, арт жағынан баспалдақпен көтерілуге болады. Барлық сарай қызметкерлері төменде тұрды, ал ол биіктікте, көліктік дөңгелек сияқты нәрсеге отырып, кілем үстінде отырды, сонда ол аудиенция қабылдап, дауларды шешіп, барлық істерді жөнелтеді. Ол ақ жібек үнді киімімен киінген, өзі қара түсті болғанмен, африкалықтарға тән ерекшеліктері болмады. 1844 жылы Джимма патшалығының әскерлері Ямма әскерін жеңіп, Ямма патшасын тұтқынға алды. Ол 1847 жылы бостандыққа шығып, күшті көршісіне қарсы күресін жаңартты. Джимма 1880 жылдары Ямманың бір бөлігін бағындырды. Патшалықтың қалған бөлігі 1894 жылы Менелик II билік кезінде аннексияланды, ал соңғы патшасы Абба Багибо Гураж еліне қашып кетті, бірақ ақырында император Менеликке бағынды. Оның ұлы Абба Чабса христиан дініне өтіп, Габра Маден деген есімді қабылдады және феодты ұстаған эфиопиялықтарға қызмет етті. 1942 жылы провинцияларды қайта ұйымдастыру кезінде бұрынғы патшалық Каффа провинциясының құрамына енді. Алайда, 1995 жылғы жаңа Конституция бойынша, Ямма бұрын баурап алған аймақ Йема арнайы Уоредасы болып өзгерді, ол Оңтүстік Ұлттар, Ұлттықтар мен Халықтар аймағына қосылып, Омо өзенінің батысындағы аймақтың анклавын құрады.