Кіріспе

1927 жылы жазылған Х.П. Лавкрафттың әңгімесі

"Пикменнің үлгісі" – Х.П. Лавкрафттың 1926 жылдың қыркүйегінде жазылған және алғаш рет 1927 жылдың қазанында "Weird Tales" журналында жарияланған қысқа әңгімесі. Ол екі рет телеантологиялық сериялар үшін бейімделді: 1971 жылғы "Түнгі галерея" эпизодында, Брэдфорд Диллманның қатысуымен, және 2022 жылғы Гильермо дель Тороның "Күректілік кабинеті" эпизодында, Криспин Гловер мен Бен Барнстың қатысуымен.

Сюжет

Бұл оқиға бостондық суретші Ричард Аптон Пикманның қорқынышты суреттер жасауы төңірегінде өрбиді. Оның туындылары шеберлікпен орындалған, бірақ соншалықты реалистік бейнеленгендіктен, Бостон өнер клубынан қуылды және қаланың өнер қауымдастығынан шеттетілді. Баяндаушы – Пикманның досы, суретшінің түсініксіз жоғалуынан кейін, танысының біріне Пикманның жеке галереясына саяхатқа қалай қатысқанын, ол шалғайдағы, тозығы жеткен ауданда жасырынғанын айтады. Екеуі Пикманның санасы мен өнеріне терең бойлаған сайын, бөлмелер одан да зұлым, ал суреттер одан да қорқынышты бола берді, соңында қызыл көзді, иттің басына ұқсайтын, есімдері жоқ жан иесінің адам құрбанын ашкөздікпен шайнап жатқан алып суретімен аяқталды. Ғайып шу Пикманды қарумен бөлмеден қашып шығуға мәжбүр етті, ал баяндаушы қорқынышты суреттің жанына бекітілген кішкентай оралған қағазды ашуға ұмтылды. Баяндаушы бірнеше оқ атылғанын естіді, Пикман қолынан түтін шығып тұрған қарумен кіріп, тышқандарды атқанын айтты, екеуі де кетіп қалды. Кейін баяндаушы оқ атылған сәтте оралған қағазды қалтасына тығып алғанын түсінді. Оны ашқанда, ол суреттің фоны емес, суретте бейнеленген нысанның фотосуреті екенін көрді. Пикман өзінің шабытын ауру фантазиядан емес, өте нақты, қорқынышты жандардан алған.

Кейіпкерлер

Ричард Аптон Пикман: Пикман – өзінің қорқынышты туындыларымен танымал Бостон суретшісі ретінде бейнеленген. Оның жетінші буынға дейінгі әжесі 1692 жылы Салемде өткен сиқыршылар сотталуы кезінде Котон Мэтердің бұйрығымен дарға асылған. ("Пикман" және "Аптон" – шын мәнінде Салемнің ежелгі тегі). 1926 жылы Пикман үйінен жоғалып кеткен – бұл дата тек Лавкрафттың "Некрономикон тарихында" көрсетілген. Пикман "Белгісіз Кадаттың арман іздеуінде" (1926) жұлдыз ретінде қайта пайда болады және Рэндольф Картерге саяхаттарында көмектеседі. Лавкрафт зерттеушісі Роберт М. Прайс: "Белгісіз Кадаттың арман іздеуіндегі Пикман, әрине, "Пикманның моделінде" кездескен сол аттас кейіпкермен көп ортақ емес, бірақ бәрібір ол бір адам" деп жазады. Ол Пикманның "Арман іздеуіндегі" бейнесіне Эдгар Райс Берроуздың "Марстың ханшайымындағы" Тарс Таркас кейіпкерінің әсер еткенін айтады. Тюрбер: Пикманмен "ерекше өнер туралы монография" жасай жүріп танысқан баяндаушы өзін "қатты мінезді", сондай-ақ "орта жастағы және лайықты деңгейде сауатты" деп сипаттайды. Ол, көрінеу, Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы: "Францияда мені көргендер, менің оңай жеңіліп қалмайтынымды біледі" дейді. Осы сипаттамаға сүйене отырып, А.П. Лавкрафт энциклопедиясы Тюрбердің Пикманның суреттерінен қорқынышын "сенімсіз, шиеленіс күйіндегі және гистериялық" деп бағалайды. Тюрбер – Лавкрафт кейіпкерлерінің бірі, оның қорқынышты тәжірибелері нәтижесінде фобияға шалдыққан.

Шабыт

Пикменнің қорқыныш эстетикасының қағидалары Лавкрафттың 1925–1927 жылдар аралығында жазылған «Әдебиеттегі табиғаттан тыс қорқыныш» эссесімен саякес келеді, осы эсседе ол әңгіме жазылып жатқан кезде жұмыс істеп жатқан болатын. Тёрбердің Пикменді «жақсы білетін, ұқыпты және дерлік ғылыми реалист» деп сипаттауы Лавкрафттың Дунсаниядан кейінгі кезеңіндегі қорқынышқа қатысты көзқарасын еске түсіреді.

Сыншыл реакция

Фриц Лейбер өзінің "Әдеби Коперник" атты эссесінде әңгіменің соңғы жолының "күшті қылықты" үшін мақтады. Питер Кэннон осы әңгімені "Поның әсер бірлігі принципінің дерлік мінсіз мысалы" деп атайды, бірақ оның "бір кемшілігі" ретінде "жасанды соңы" деп атады. Х.П. Лавкрафт энциклопедиясы бұл әңгімені "шамалы дәрежеде конвенциялық" деп есептейді. Бұл оқиға Кит Томас режиссерлік еткен және Ли Паттерсон Гильермо дель Тороның "Күректік кабинеті" үшін жазған бір бөлім ретінде бейімделді. Криспин Гловер Пикман рөлін, ал Бен Барнс Тёрбер рөлін сомдайды. Сюжет кеңейтілді, әңгіменің оқиғалары кең Лавкрафт пастиші үшін бастапқы нүкте ретінде пайдаланылды, оған сиқыршылар, культистер және Ұлы Ескі Құдайдың қолынан болатын апокалипсис кіреді, мүмкін Шаб Ниггурат немесе Йог-Сотот. Тёрбер мен Пикман Мискатоник университетінің бұрынғы сыныптастары болып бейнеленеді, Тёрбердің отбасылық өмірі әйелі мен ұлымен толықтырылды, Пикманды Тёрбер атып өлтіреді және оны гүлдер жейді, ал Пикманның картиналарының көрмесі Тёрбердің отбасын да, Бостон өнер зиялыларын да өзін-өзі құртуға итермелейді.

Басқа медиа

Р.У. Пикман – Стивен Филип Джонстың «Lovecraftian: The Shipwright Circle» туындысындағы маңызды кейіпкер. «Lovecraftian» сериясы Х.П. Лавкрафттың керемет әңгімелерін біртұтас, заманауи эпосқа айналдырады. 1994 жылғы Джон Карпентердің «Ақымақтар аузында» фильмінде Сэм Нилл және Джули Кармен сомдаған кейіпкерлер Пикман қонақүйінде тоқтасады, ондағы қонақүй иесі миссис Пикман рөлін Фрэнсис Бей ойнайды. («Пикман мотелі» Лавкрафт әңгімесінің атауымен шамалы ғана ерекшеленер еді, бірақ мотель Нью-Гэмпшир штатының Хоббс-Энд қалашығының сипатына сай келмейді, осы қалашықта қонақүй орналасқан). Стивен Кингтің «Бұл» романында Пикман есімді суретші 1929 жылы Дерри қаласының алаңында Брэдли тобына жасалған шабуылға қатысады. 2015 жылғы «Fallout 4» видео ойынында Пикман есімді адам бар, ол қарақшыларды өлтіріп, олардың басын жинап, қандарын алаңдататын суреттер салуға пайдаланады, бұл суреттер видео ойынының апокалиптикалық Бостонының Солтүстік бөлігінде орналасқан «Пикман галереясы» деп аталатын ғимаратта қойылған.