Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Манчестер терьері – тегіс түкті терьер түріне жататын ит тұқымы. Ол алғаш рет 19 ғасырда зиянкестерді, әсіресе егеуқұйрықтарды жою үшін өсірілді, және бұл істе ерекше табысқа жетті. Осылайша тиімді болғандықтан, ол жиі егеуқұйрық аулау алаңдарында пайда болатын, бірақ 1835 жылдан бері Ұлыбританияда тиым салынған бұл ойын 20 ғасырдың басында тоқтатылды. Бұл тұқым көбінесе денсаулығы жақсы, алайда кейбір иттерде мұрагерлік генетикалық аурулар кездесуі мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тіркелген Манчестер терьерлерінің санының күрт төмендеуі нәтижесінде, Кеннел клубы оны жойылу қаупі бар, осал жергілікті тұқым деп санады.
The Manchester Terrier is a breed of dog of the smooth haired terrier type. It was first bred in the 19th century to control vermin, notably rats, at which it excelled. So efficient at the task was it that it often appeared in rat baiting pits until that sport, which had effectively been illegal in the UK since 1835, finally died out at the beginning of the 20th century. The breed is generally healthy, although dogs can be affected by several inheritable genetic disorders. A crash in the number of registered Manchester Terriers following the Second World War has resulted in the Kennel Club categorising it as a vulnerable native breed, in danger of extinction.
Тарих
Манчестер терьері қара және қоңыр терьер мен Уиппеттен дамыған. 16 ғасырдың басында Джон Кайус «De Canibus Britannicis» кітабында Манчестер терьеріне ұқсас ит түрін сипаттаған, ал 19 ғасырдың басында Сиденхэм Эдвардс өзінің «Cynographia Britannica» кітабында Манчестер терьерін сипаттаған. Қара және қоңыр терьердің егеуқырларды жоюшы ретінде зор беделі болды, бұл қабілет 19 ғасырдағы Манчестер сияқты тығыз және егеуқырларға толы қалаларда жоғары бағаланды. Терьерді егеуқырлармен толтырылған қоршауға тастап, иттің оларды қанша уақытта өлтіретінін анықтау үшін уақыт өлшенетін егеуқыр аулау спорты 19 ғасырдың басында қоян қуумен бірге танымал болды. Екі спорт түрінде де жақсы нәтижелер көрсетуге болатын иттер өсіру үшін, өсіруші Джон Хулм қара және қоңыр терьерді Уиппетпен будандастыруға шешім қабылдады. Осыған ұқсас иттер Англияның басқа да аймақтарында өсірілді, бірақ 1860 жылға қарай Манчестер осы жаңа терьерлердің орталығына айналды, сондықтан олар Манчестер терьерлері деп аталды. Итальяндық грейхаунд және дахшунд сияқты басқа да тұқымдардың қаны да енгізілген болуы мүмкін. Манчестер терьері Виктория дәуірінде әдемі мінез-құлқына байланысты «Жәке терьері» деген лақап атқа ие болды.
The Manchester Terrier was developed from the Black and Tan Terrier and the Whippet Writing in the early 16th century, John Caius describes a Manchester terrier type of dog in De Canibus Britannicis, and at the beginning of the 19th century Sydenham Edwards described what he called a Manchester Terrier in his Cynographia Britannica. The Black and Tan Terrier had an almost legendary status as a rat killer, an ability that was much prized in overcrowded and rat infested cities such as 19th century Manchester. The sport of rat baiting, in which a terrier was thrown into an enclosure filled with rats, and timed to see how long it took the dog to kill them all, had become popular by the early 19th century along with rabbit coursing. In an effort to produce a dog that could excel at both sports, the breeder John Hulme decided to cross a Black and Tan Terrier with a Whippet. Similar dogs were bred in various other parts of England, but by 1860 Manchester had become the breed centre for these new terriers, and so they became known as Manchester Terriers. Other breeds, including the Italian Greyhound and the Dachshund, may also have been introduced into the bloodline. The Manchester Terrier gained the nickname of the Gentleman's Terrier in Victorian times, because of its dignified demeanour.
Сыртқы келбеті
XIX ғасырдың басында қазіргі Манчестер терьеріне жақын нұсқа қалыптасты. Дж. А. Уолштің "Денсаулық және аурудағы ит" еңбегінде қара және қоңыр түсті иттерге толық тарау арналды, осылайша ол тұқым ретінде алғаш рет мойындалды. Уолш берген сипаттама қазір де маңызды: Жылысқан түктері, ұзын, жіңішке мұрын, тар, жалпақ бас, кішкентай, жылтыр көздер, кеудесі енінен гөрі терең, тек қара және қоңыр түсті.
By the early 19th century a closer facsimile to the current Manchester terrier had evolved. In The Dog in Health and Disease by J. A. Walsh, a full chapter was devoted to the black and tan, for the first time recognising it as an established breed. The description given by Walsh is still relevant: Smooth haired, long tapering nose, narrow flat skull, eyes small and bright, chest rather deep than wide, only true colour black and tan.
Тендерлік
Кейбір терьер тұқымдары "бейшара және ренішті" деп танымал, бірақ мұндай сипаттамалар "ақылды және білуге құштар" Манчестер терьеріне қатысты емес. Ол "жанға құштар және мейірімді" болғанмен, сонымен қатар "батыл және қайратты" және "сенімді, жағынуға құштар" серік болады.
Some terrier breeds have a reputation for being "stoic and dour", but such terms do not apply to the intelligent and inquisitive Manchester Terrier, who is as "feisty and affectionate" as he is "courageous and tough", and makes a "loyal, eager to please" companion.
Түрлері
Канадалық және американдық кеннел клубтары Манчестер терьерінің екі түрін мойындайды: бастапқысы және кішкентайланған нұсқасы – ойыншық Манчестер терьері. Соңғысы 1938 жылы Америкалық Кеннел Клубы тарапынан жеке тұқым ретінде танылды және Британдық Кеннел Клубы да оны жеке тұқым – ағылшын ойыншық терьеры (қара және қоңыр) деп санайды. Манчестер терьерінің құлақтары дөңгелек, тік немесе қысқартылған болуы мүмкін, ал ойыншық Манчестер терьерінің құлақтары тек тік болады. Мөлшері мен құлақ пішінінен басқа, Манчестер терьері мен ойыншық Манчестер терьерінің сыртқы түрі бірдей. 1958 жылдан бері Америкалық Кеннел Клубы оларды бір тұқымның екі түрі деп есептейді.
The Canadian and American Kennel Clubs recognise two varieties of Manchester Terrier, the original and a miniaturised variant, the Toy Manchester Terrier. The latter was recognised as a separate breed by the American Kennel Club in 1938, and is still considered to be a separate breed by the British Kennel Club, the English Toy Terrier (Black & Tan). Where the Manchester Terrier may have button ears, erect ears, or cropped ears, the Toy Manchester Terrier only has erect ears. Other than the size difference and ear type, the Manchester Terrier and the Toy Manchester Terrier have the same overall appearance. Since 1958 the American Kennel Club has considered both to be varieties of the same breed.
Денсаулық
Кеннелл клубының 2004 жылы жүргізілген таза тұқымдық денсаулық сауалнамасы бойынша, Манчестер терьерінің орташа өмір сүру мерзімі шамамен 12 жыл 10 айды құрайды. Сауалнамада тіркелген өлімдердің 31 пайызынан астам жануарлар қарттықтан қайтыс болған. Бұл тұқымда тұқым қуалайтын генетикалық мутациялармен байланысты белгілі бір денсаулық проблемалары бар.
According to the Kennel Club's Purebred Health Survey, carried out in 2004, the Manchester Terrier has a median lifespan of around 12 years 10 months. Slightly more than 31 per cent of the animals whose deaths were reported in the survey died of old age. There are some recognised health problems in the breed associated with inheritable genetic mutations.
Екінші реттік глаукома
Глаукома – бірнеше терьер тұқымдарында, оның ішінде Манчестер терьерінде жиі кездесетін генетикалық жағдай. Екіншілік глаукома, сонымен қатар линзаның орын ауыстыруы деп те аталады, көз ішіндегі артық қысымның нәтижесінде көз линзасының қалыпты орнынан жылуынан туындайды. Бұл жағдайды емдеудің жалғыз тиімді жолы – линзаны хирургиялық түрде алып тастау.
Glaucoma is a fairly common genetic condition in several breeds of terrier, including the Manchester Terrier. Secondary glaucoma, also known as lens luxation, is caused by excessive pressure within the eyeball forcing the lens of the eye out of alignment. The only effective treatment for this condition is surgical removal of the lens.
Фон Виллебранд ауруы
Фон Виллебранд ауруы – қан ұю бұзылысы, ол адамдарға және бірнеше ит тұқымдарына, оның ішінде Манчестер терьеріне әсер етеді. Генетикалық мутация стандартты және той түрлерінің екеуінде де кездеседі, бірақ той түрлерінде жиірек байқалады. Манчестер терьері үшін ген аутосомалық рецессивті болып табылады, яғни ұрпақ ауруға шалдықса, екі ата-анасы да бұзық генді тасымалдауы керек. Ауруға шалдыққан иттерде мұрыннан қан кету және қызыл иектен қан кету жиі кездеседі. Бұл жағдайды анықтау үшін ДНК-тестілеулер қолжетімді, ал Кеннел клубы осы тестілердің нәтижелерін тіркейді, бұл селекционерлерге ауру иттерден көбейтуден аулақ болуға мүмкіндік береді.
Von Willebrands disease is a blood clotting disorder that affects humans and several breeds of dog, including the Manchester Terrier. The genetic mutation occurs in both the standard and toy varieties, but is seen more commonly in the toy. In the Manchester Terrier the gene is autosomal recessive, meaning that for any offspring to be affected the faulty gene must be carried by both parents. Affected dogs are prone to nose bleeds and bleeding from the gums. DNA tests are available to check for the condition, and the Kennel Club maintains a register of the results of those tests, allowing breeders to avoid breeding from affected dogs.
Өлу қаупі
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған 1945 жылы Кеннел клубында бар болғаны 11 Манчестер терьері тіркелген еді, бірақ 1937 жылы құрылған Ұлыбританиялық Манчестер терьер клубының және басқалардың күш-жігерінің арқасында бұл тұқым жойылудан сақталды. Дегенмен, Кеннел клубы Манчестер терьерін әлсіз, жергілікті тұқым деп санайды. 2017 мен 2021 жылдар аралығында жылына шамамен 177 туған күшік тіркелді.
At the end of the Second World War in 1945 there were only 11 Manchester Terriers registered with the Kennel Club, but thanks to the efforts of the British Manchester Terrier Club, formed in 1937, and others, the breed was saved from extinction. The Kennel Club has nevertheless classified the Manchester Terrier as a vulnerable native breed. Between 2017 and 2021, an average of 177 births per year were registered.