Кіріспе
Дунай мен Драва өзендері арасындағы географиялық аймақ. Баранья немесе Баранья (Baranya, Baranja) – Паннония жазығында орналасқан географиялық және тарихи аймақ. Оның аумағы Венгрия және Хорватия арасында бөлінген. Венгрияда бұл аймақ Баранья қалалық округіне, ал Хорватияда Осиек-Баранья қалалық округінің құрамына кіреді.
Baranya or Baranja (, ; Baranya, ) is a geographical and historical region between the Danube and the Drava rivers located in the Pannonian Plain. Its territory is divided between Hungary and Croatia. In Hungary, the region is included in Baranya county, while in Croatia, it is part of Osijek Baranja county.
Атауы
Облыс атауы славян тіліндегі "bara" сөзінен шыққан, ол "батпақ", "сортаңдақ" деген мағына береді, сондықтан Баранья атауы "батпақты жер" дегенді білдіреді. Бүгінде де аймақтың үлкен бөліктері батпақтар болып табылады, мысалы оңтүстік-шығысындағы Копачки Рит табиғи қорығы. Тағы бір теория бойынша, аймақтың атауы хорват және венгр тілдеріндегі "bárány" сөзінен шыққан, ол "қошқар" дегенді білдіреді.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Баранья аймағы Рим империясының, Гун империясының, Остготтар патшалығының, Ломбардтар патшалығының, Авар қағанатының, Франк империясының, Балатон княздығының, Болгар империясының, Венгрия патшалығының, Осман империясының, Габсбург монархиясының, Австрия империясының және Австрия-Венгрияның құрамына кірді. 20 ғасырдың көп бөлігінде аймақ Венгрия мен Югославия арасында бөлінді. 1991 жылдан бері ол Хорватия мен Венгрия арасында бөлінген. Баранья аймағын 6 ғасырда славяндар қоныстандырды, ал 9 ғасырда ол Славян Төменгі Паннония княздығының бір бөлігі болды. Венгрлер бұл аймаққа 9 ғасырда келді, ал 11 ғасырда Баранья округі Венгрия Корольдігінің алғашқы комитаттарының бірі ретінде құрылды. Бұл округ қазіргі Баранья аймағын ғана емес, сонымен қатар Драва өзенінің оңтүстік жағында орналасқан қазіргі Славонияның бір бөлігін де қамтыды. 16 ғасырда Осман империясы Бараньяны басып алып, оны Мохач қаласындағы резиденциясы бар Осман әкімшілік бөлімшесі – Мохач санджағына қосты. Кейіннен Мохач санджағының солтүстік-батыс бөлігінен Печуй санджағы құрылды. Осман билігі орнағаннан кейін аймаққа Босниядан адамдар қоныстанды. 17 ғасырдың соңында Баранья Габсбург монархиясының бақылауына өтті және Баранья округі Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамына қайта келді. Габсбургтер кезінде аймақты немістер қоныстандырды; 1686 және 1829 жылдар аралығында Германияның әртүрлі аймақтарынан Венгрияға көшіп келген неміс қоныс терушілердің саны шамамен 150 000-ға жетеді деп есептеледі. Бұл топ 1922 жылдан бері «Дунай швабтары» деп аталады. Осман империясының ықпалынан кейін хорваттар Славония мен Бараньяға Босниядан жаппай көшіп келді, бұл халық бүгінде Шокци деп белгілі. 1918 жылы аймақтың барлығы серб әскерлері басып алды. 1918 жылғы 25 қарашада Нови-Садта өткен Банат, Бачка және Бараньядағы сербтер, бунжевци және басқа да славяндардың Ұлы халықтық жиналысы Банат, Бачка және Бараньяны Сербия Корольдігімен біріктіруді жариялады. Бұл аймақ жаңадан құрылған Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) басқаруына берілді. Қысқа мерзімге (1918–1919 жылдары) Баранья Нови-Садтан басқарылатын Халықтық әкімшілік басқарған Банат, Бачка және Баранья аймағының бір бөлігі болды. 1920 жылы Трианон келісімі (Версаль бейбіт шартының бөлігі) бойынша Баранья аймағы ресми түрде Венгрия мен Югославия арасында бөлінді, бірақ де-факто 1921 жылға дейін соңғысының басқаруында қалды. 1921 жылғы 14 тамызда Серб-Венгр Баранья Бая Республикасы жарияланды. Оған Трианон келісімімен Венгрияға берілген Баранья және Бачка аймақтарының солтүстік бөліктері кірді. 1921 жылғы 21-25 тамызда Республика таратылды және оның аумағы Трианон шартында белгіленгендей, Венгрияға қосылды. Венгриядағы Бараньяның солтүстік бөлігі Венгрияның Баранья округіне айналды. Аймақтың оңтүстік (Югославия) бөлігі 1918-1922 жылдар аралығында Нови-Сад округінің, 1922-1929 жылдар аралығында Бачка облысының бөлігі болды, ал 1929 жылы Югославия Корольдігінің провинциясы – Дунай Бановинасына қосылды. 1941 жылы Югослав Бараньясын Венгрия басып алды, бірақ ол 1944 жылы Югославияға қайтарылды. 1944-1945 жылдары Югослав Бараньясы Воеводина автономиялық провинциясының құрамына кірді, ал 1945 жылы ол Хорватия Халық Республикасына берілді. 1991 жылғы Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезінде ол өзін-өзі жариялаған SAO Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сремнің бақылауына өтті, ол танылмаған өзін-өзі жариялаған Серб Крайина Республикасының бір бөлігі болды. Соғыс аяқталғаннан кейін (1995 жылы) 1998 жылы Эрдут келісімі бойынша Хорватияға бейбіт түрде интеграцияланды. Келісімге сәйкес, ол 1996 жылдан 1998 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының әкімшілігімен басқарылды, содан кейін Хорватияның толық егемендігіне қайтарылды. Бүгінде ол сол республиканың Осиек-Баранья округінің бір бөлігі болып табылады.
Стивлдер
Стифолдер немесе Стифоллер Швове – Дунай швабтарының рим-католик кіші тобы. Олардың ата-бабалары шамамен 1717–1804 жылдар аралығында Хохштифт Фулда және оның айналасындағы аймақтардан (Фулда Рим-католик діоцезі) келіп, Бараньяда қоныстанды. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін өздерінің неміс диалектісі мен мәдениетін сақтап келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Потсдам келісімі нәтижесінде Дунай швабтарының көпшілігі одақтас басқаратын Германия мен Австрияға күштеп шығарылды. Қазір тек аз ғана адам ескі стиффолерикалық швовша диалектісінде сөйлей алады. Сондай-ақ, осы халықтың атымен бір түрі салам да аталады.
География
Баранья Мажарстан мен Хорватия арасында бөлінген, аймақтың басым бөлігі Мажарстан аумағында орналасқан. Мажарстан бөлігі Баранья қалалық округімен толық сәйкес келеді, ал Хорватияда ол Осиек-Баранья қалалық округінің бір бөлігін құрайды. Қазіргі мажар тілінде Баранья термині көбінесе Мажарстан бөлігін ғана білдіреді, ал Хорватиядағы Баранья үшін Дравакоз және Дравасөг ("Драва бұрышы") атаулары қолданылады.