Кіріспе

Азшылық топтарының мүшелерінің құқықтары Азшылық құқықтары - нәсілдік, этникалық, таптық, діни, тілдік немесе жыныстық және жыныстық азшылықтардың мүшелеріне қолданылатын қалыпты жеке құқықтар, сондай-ақ кез келген азшылық топтарына берілген ұжымдық құқықтар. Азаматтық құқық қозғалыстары көбінесе жеке құқықтар азшылық топқа мүше болу негізінде жоққа шығарылмайтынына көз жеткізуге тырысады. Азаматтық құқық қорғаушылар арасында әйелдер құқықтары мен ЛГБТ құқықтары жөніндегі әлемдік қозғалыстар, сондай-ақ әлемдегі нәсілдік азшылықтардың құқықтары жөніндегі түрлі қозғалыстар (мысалы, АҚШ-тағы Азаматтық құқықтар қозғалысы) бар. Азшылықтардың құқықтары туралы мәселелер тарихи түзетулер немесе оң дискриминация туралы пікірталастармен қиылысады.

Тарих

Париж бейбітшілік конференциясына дейін (1919-1920), "азшылық" термині негізінен ұлттық заң шығарушы органдардағы саяси партияларға, этностық, ұлттық, тілдік немесе діни топтарға қатысты емес. Париж конференциясы азшылықтардың құқықтары туралы түсінікті қалыптастырды және оған ерекше көңіл бөлді. Азшылықтардың құқықтары 1867 жылы Австрия заңдарында бекітілген. Ресей әсіресе Осман империясының бақылауындағы православиелік христиандар мен славян халықтарын қорғауда белсенді болды. Алайда Ресей үкіметі өз ауылдарында яһудилерге қарсы қатыгездікпен жүргізілген қырғынға төзімділік танытты. Ресей осы саясаты үшін көп шабуылға ұшырады. Ал, басқа азшылықтарға қатысты халықаралық наразылық аз болды, мысалы, Африка колониялары тәуелсіздік алған 1950-ші жылдардан бұрын АҚШ-тың оңтүстігіндегі қара нәсілділер. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын тек үш еуропалық ел ғана этникалық азшылықтардың құқықтарын жариялады және азшылықтарды қорғау туралы заңдарды қабылдады: біріншісі Венгрия (1849 және 1868), екіншісі Австрия (1867), ал үшіншісі Бельгия (1898). Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде басқа еуропалық елдердің құқықтық жүйелері бастауыш мектептерде, мәдени мекемелерде, мемлекеттік басқару органдарында және сот органдарында еуропалық азшылық тілдерін қолдануға рұқсат бермеді.

Халықаралық құқық

Азшылықтардың құқықтары, олар этникалық, діни немесе тілдік азшылықтарға және жергілікті халықтарға қатысты, халықаралық адам құқықтары құқығының ажырамас бөлігі болып табылады. Балалардың құқықтары, әйелдер құқықтары және босқындар құқықтары сияқты, азшылықтар құқықтары да қоғамдағы осал, қолайсыз немесе шеттетілген топтың теңдікке қол жеткізуіне және қуғын-сүргіннен қорғалуына мүмкіндік беретін құқықтық база болып табылады. Соғыстан кейінгі алғашқы халықаралық келісім, азшылықтарды қорғау үшін, оларды өмір сүруіне төнген ең үлкен қауіптен қорғау үшін жасалған, геноцид қылмысының алдын алу және жазалау туралы конвенция болды. Кіші ұлттардың құқықтарын заңдастыратын адам құқықтары стандарттарына Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт (27-бап), Біріккен Ұлттар Ұйымының ұлттық немесе этникалық, діни және тілдік азшылықтарға жататын адамдардың құқықтары туралы декларациясы, Еуропа Кеңесінің екі шарты (Ұлттық азшылықтарды қорғау жөніндегі негіздемелік конвенция және өңірлік немесе азшылық тілдері туралы Еуропа хартиясы) және Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) 1990 жылғы Копенгаген құжаты жатады. Азшылықтардың құқықтары өмір сүруді қорғауды, кемсіту мен қуғын-сүргіннен қорғауды, жеке басын қорғау мен насихаттауды, саяси өмірге қатысуды қамтиды. ЛГБТ адамдарының құқықтары үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесі Йогьякарта қағидаларын мақұлдады. Мүгедектердің құқықтары бойынша Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Мүгедектердің құқықтары туралы конвенцияны қабылдады. Азшылықтардың құқықтарын қорғау үшін көптеген елдерде арнайы заңдар және/немесе комиссиялар немесе омбудсмендер мекемелері бар (мысалы, ұлттық және этникалық азшылықтардың құқықтары жөніндегі венгр парламенттік комиссары). Бастапқыда Біріккен Ұлттар Ұйымы жергілікті халықтарды азшылықтардың кіші санаты ретінде қарастырған болса, оларға арнайы арналған халықаралық құқық кеңінен таралуда, атап айтқанда Халықаралық Еңбек Ұйымының 169 Конвенциясы және БҰҰ-ның Түпкүлгі халықтардың құқықтары туралы декларациясы (2007 жылғы 14 қыркүйекте қабылданған). 2008 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясында ЛГБТ құқықтары туралы декларация ұсынылды, ал 2011 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінде ЛГБТ құқықтары туралы резолюция қабылданды (Біріккен Ұлттар Ұйымында ЛГБТ құқықтарын қараңыз). Сонымен қатар, азшылық топтарының құқықтары бар көптеген саяси органдар бар, олар оңдық акция квоталарында немесе консоцияциялық мемлекетте азшылықтардың кепілді өкілдікінде көрінуі мүмкін.

ЕО/ЕО заңдарында ұлттық азшылықтар

Ұлттық азшылықтарды қорғау саласында Еуропалық Одақтың тікелей рөлі (сонымен қатар, ЕО/ЕО заңдары) әлі де өте шектеулі (осыған ұқсас, жалпы адам құқықтарын қорғау). Еуропалық одақ жалпы халықаралық құқық пен халықаралық құқықтың Еуропалық өңірлік жүйесіне (Еуропа Кеңесі, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы және т.б.) сүйенді. қажеттілік жағдайында олардың нормаларын қабылдады. Бірақ 90-шы жылдары басталған "Еуропалық интеграцияны экономикадан шығару" бұл жағдайды өзгертіп отыр. Ұлттық азшылықтарды қорғаудың саяси маңызы өте жоғары. Қазіргі уақытта (2009) ұлттық азшылықтарды қорғау жалпы қабылданған, заңды түрде міндетті болып табылатын ЕО қағидаты болып табылмаса да, бірнеше құқықтық актілерде ұлттық азшылықтар мәселелері аталып өтіледі. Сыртқы қатынастар саласында ұлттық азшылықтарды қорғау ЕО-мен ынтымақтастық немесе оған қосылудың негізгі критерийлерінің біріне айналды.

Сілтемелер

Габриэль Н. Тоггенбург, Азшылықтарды қорғау және Еуропалық Одақ, OSI, Будапешт 2004 Габриэль Н. Тоггенбург / Гюнтер Раутц, Das ABC des Minderheitenschutz in Europa, Böhlau, Wien 2010 Габриэль Н. Тоггенбург, Кеңейту онжылдығынан кейін азшылықтарға қатысты Еуропалық Одақтың рөлі: қалған үлес немесе жаңа үлес?, Еуропалық университет институты, Флоренция 2006