Кіріспе
Еуропадағы адам құқықтары мен негізгі бостандықтарды қорғау жөніндегі халықаралық шарт – адам құқықтары мен саяси бостандықтарды қорғау жөніндегі халықаралық конвенция. 1950 жылы құрылған Еуропа Кеңесімен әзірленген бұл конвенция 1953 жылдың 3 қыркүйегінде күшіне енді. Еуропа Кеңесінің барлық мүше мемлекеттері конвенцияға қатысушы болып табылады, ал жаңа мүшелер оны мүмкіндігінше ертерек ратификациялауға міндетті. Конвенция Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотты (көбінесе ЕАҚШ деп аталады) құрды. Конвенцияға қатысушы мемлекеттердің бірінен құқықтары бұзылған деп санайтын кез келген адам сотқа шағымдануға құқылы. Конвенцияны бұзу туралы сот шешімдері тиісті мемлекеттер үшін міндетті болып табылады және олар оларды орындауға міндетті. Еуропа Кеңесінің Министрлер комитеті сот шешімдерінің орындалуын қадағалайды, әсіресе сот тағайындаған өтемақылар талапкерлерге келтірілген залалды толық өтеуін қамтамасыз етеді. Конвенцияның құрылымын өзгертетін он алты хаттама бар. Конвенция Еуропа Кеңесінің мүше елдерінің заңнамасына маңызды әсер етті және адам құқықтарын қорғау бойынша ең тиімді халықаралық шарт ретінде кеңінен танылды.
the court which enforces the convention, also referred to as ECHR
The European Convention on Human Rights (ECHR; formally the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms) is an international convention to protect human rights and political freedoms in Europe. Drafted in 1950 by the then newly formed Council of Europe, the convention entered into force on 3 September 1953. All Council of Europe member states are party to the convention and new members are expected to ratify the convention at the earliest opportunity. The convention established the European Court of Human Rights (generally referred to by the initials ECtHR). Any person who feels their rights have been violated under the convention by a state party can take a case to the court. Judgments finding violations are binding on the states concerned and they are obliged to execute them. The Committee of Ministers of the Council of Europe monitors the execution of judgments, particularly to ensure payments awarded by the court appropriately compensate applicants for the damage they have sustained. The convention has sixteen protocols, which amend the convention framework. The convention has had a significant influence on the law in Council of Europe member countries and is widely considered the most effective international treaty for human rights protection.
Жазу
Конвенция 1689 жылғы шотландтық Құқық туралы мәлімдемеге, 1689 жылғы ағылшын Құқық туралы заңға, 1791 жылғы АҚШ-тың Құқық туралы заңына, 1789 жылғы француз Адам және азамат құқықтары туралы декларациясына немесе неміс Конституциясының бірінші бөлігіне ұқсас, бірақ одан да заманауи стильде жазылған. Құқықтық принциптердің мәлімдемелері заң тұрғысынан шешімді емес және нақты жағдайларда мағынасын ашу үшін соттардың кең ауқымды түсіндіруін қажет етеді.
Конвенцияның баптары
11-протоколмен өзгертілгендей, конвенция үш бөлімнен тұрады. Негізгі құқықтар мен бостандықтар 2-ден 18-ге дейінгі баптардан тұратын І бөлімде қамтылған. II бөлім (19-51 баптар) сотты құрып, оның жұмыс істеу ережелерін белгілейді. III бөлімде әртүрлі қорытынды ережелер бар. 11-протокол күшіне енгенге дейін II бөлімде (19-бап) Комиссия мен сот құрылған, III бөлім (20-37 баптар) және IV бөлім (38-59 баптар) Комиссия мен соттың жұмысын қамтамасыз ететін жоғары деңгейдегі механизмдерді, ал V бөлімде әртүрлі қорытынды ережелер болған. І бөлімдегі көптеген баптар екі абзацтан тұрады: бірінші абзац негізгі құқық немесе бостандықты белгілейді (мысалы, 2-баптың 1-тармағы – өмір сүру құқығы), ал екінші абзац негізгі құқыққа қатысты түрлі ерекшеліктерді, шектеулерді немесе қосымша шарттарды қамтиды (мысалы, 2-баптың 2-тармағы – өлімге әкелетін күш қолданудың кейбір жағдайларын ерекшелік ретінде қарастырады).
1-бап құқықтарды сақтау
1-бапта қол қойған тараптар конвенцияның басқа баптарында қарастырылған құқықтарды "өз юрисдикциясы шегінде" қамтамасыз етуге ғана міндеттеледі. Көбінесе, "юрисдикция" шарты жасасқан мемлекеттің өзінің ұлттық аумағымен ғана шектелуі мүмкін. Бірақ ерекше жағдайларда, мемлекет тиімді бақылау жүргізетін, мысалы, оккупацияланған аумақтар сияқты шетелдік территорияларға да конвенция құқықтарын қамтамасыз ету міндеті таралады. "Лоизиду против Түркия" ісінде Еуропалық адам құқықтары соты, конвенцияға мүше мемлекеттердің юрисдикциясы, әскери әрекеттер нәтижесінде мемлекеттің тиімді бақылауындағы аумақтарға да қолданылатынын қабылдады.
3-бап азаптау
3-бапта азаптау мен "адамдыққа жатпайтын немесе адамның қадір-қасиетін төмендететін жазалау немесе күш қолдану" тыйым салынған. Осы құқыққа ешқандай ерекшеліктер мен шектеулер жоқ. Бұл ереже, азаптаудан өзге, полицияның күшін зорлықпен қолдану және ұстау орындарындағы жағдайлардың нашар болуына қатысты қолданылады. Сот 3-баптың маңыздылығын баса көрсетіп, тыйымның "жәбірленушінің әрекеттеріне қарамастан" толыққанды күшінде екенін атап өтті. Сот сондай-ақ, мемлекеттердің азаптауға, адамдыққа жатпайтын немесе қорлауға ұшырауы мүмкін адамдарды қабылдаушы мемлекетке депортациялауға немесе экстрадициялауға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. 3-бапты қарастырған алғашқы іс Грекияның ісі болды, ол маңызды прецедент құрды. 1979–1980 жылдардағы Ирландия мен Ұлыбритания арасындағы сот процесінде Ұлыбритания қолданған бес тәсіл (қабырғаға тіреу, бас кигізу, шуға ұшырату, ұйқыдан айыру, тамақ пен судан айыру) Солтүстік Ирландиядағы он төрт тұтқынға қатысты қолданылған "адамдыққа жатпайтын және қорлаушылық" болып танылды және Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны бұзды, бірақ "азаптау" деңгейіне жетпеді. 1997 жылғы "Ақсой против Түркия" ісінде сот 1996 жылы тұтқынның қолы артына байланып, денесі ілгіштен ілінген жағдайда Түркияны азаптауға кінәлі деп тапты. "Сельмуни против Франция" (2000) ісінде сот азаптауды анықтауда көбірек бейімділік танытқандай көрінді, себебі конвенция "тірі құрал" болғандықтан, бұрын адамдыққа жатпайтын немесе қорлаушылық деп сипатталған әрекеттер болашақта азаптау ретінде қарастырылуы мүмкін екенін айтты. 2014 жылы Солтүстік Ирландияда 1971–1972 жылдары қолданылған бес тәсілді қолдану туралы шешімді британ министрлері қабылдағандығын көрсететін жаңа мәліметтер анықталғаннан кейін, Ирландия үкіметі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттан шешімін қайта қарауды сұрады. 2018 жылы сот алты дауысқа қарсы бір дауыспен одан бас тартты.
5-бап бостандық және қауіпсіздік
5-бапта әрбір адамның бостандық және жеке басының қауіпсіздігіне құқығы бар екендігі айқындалған. Адамның бостандығы мен қауіпсіздігі біртұтас түсінік ретінде қарастырылады – жеке басының қауіпсіздігі сот тарапынан жекеше түсіндірілген емес. 5-бап бостандық құқығын бекітеді, бірақ бұл құқық тек заңмен белгіленген жағдайларда ғана шектелуі мүмкін, мысалы, қылмыс жасады деген күдікпен ұсталғанда немесе сот үкімі бойынша жазасын өтеу үшін бас бостандығынан айырылғанда. Бұл бап ұсталған адамдарға ұстау себептері мен тағылған айып туралы олар түсінетін тілде хабарлау, ұстаудың немесе қамаудың заңдылығын анықтау үшін сотқа жылдам жүгіну, олардың ісін осырасы мерзімде қарау немесе сотқа дейін босату, сондай-ақ осы баптың талаптары бұзылған жағдайда өтемақы алу құқығын да береді. Асанидзе Грузияға қарсы, №71503/01 (Еуропалық адам құқығы соты, 2004 жылғы 8 сәуір).
6-бап әділ сот
6-бапта әділ сот процесіне толыққанды құқық қарастырылған, оның ішінде тәуелсіз және бейтарап сот алдында ашық сот отырысын өткізуге, кінәсіздік презумпциясына және қылмыстық құқық бұзушылықтарымен айыпталушылардың ең төменгі құқықтарына (қорғанысын дайындау үшін жеткілікті уақыт және мүмкіндіктер, заңдық көмек алуға қол жеткізу, өздеріне қарсы куәларды тексеруге немесе тексеруді ұйымдастыруға, аудармашының тегін қызметін алуға) құқық кіреді. Бүгінгі күні сот анықтаған Конвенцияны бұзудың көп бөлігі ұлттық соттарда, әсіресе Италия мен Францияда азаматтық және қылмыстық істерді қарау кезінде "нақты уақыт" талабын бұзу арқылы туындаған, ұзаққа созылған кешігулер болып табылады. "Тәуелсіз сот" талабына сәйкес, сот Түркияның мемлекеттік қауіпсіздік соттарындағы әскери судьялардың 6-бапқа қайшы екендігін анықтады. Осы бапты сақтау мақсатында Түркия осы соттарды тарату туралы заң қабылдады. Тағы бір маңызды бұзушылықтар 6-баптың "көру құқығы" ережесіне (яғни куәларды тексеруге немесе тексеруді ұйымдастыруға құқық) қатысты. Осы ретте, ұлттық заңнамалардың куәгерлік беруге келмейтін, анонимді және осал куәлардың жауабын дәлел ретінде пайдалануға рұқсат беруі 6-бапқа сәйкестік мәселесін тудыруы мүмкін. Steel v. United Kingdom (1998) 28 EHRR 603 Assanidze v. Georgia [2004] ECHR 140 Othman (Abu Qatada) v. United Kingdom (2012) – Әбу Қатаданы Иорданияға депортациялауға болмайды, себебі ол елде сауда арқылы алынған дәлелдердің қабылдануының нақты қаупі болғандықтан, бұл 6-бапты бұзу болар еді. Сот мұндай депортацияны 6-бапты бұзу деп шешкен алғашқы жағдай осы болды.
Assanidze v. Georgia [2004] ECHR 140
Othman (Abu Qatada) v. United Kingdom (2012) – Abu Qatada could not be deported to Jordan as that would be a violation of Article 6 "given the real risk of the admission of evidence obtained by torture". This was the first time the court ruled that such an expulsion would be a violation of Article 6.
11-бап бірлестік
11-бапта, "заңға сәйкес" және "демократиялық қоғамда қажет" шектеулерге бағынысты, кәсіподақтар құру құқығын қоса алғанда, жиналыс және қауымдастық бостандығына құқық қорғалады. Вогт Германияға қарсы (1995) Язар, Каратас, Аксой және Геп Түркияға қарсы (2003) 36 ЕХРР 59 Bączkowski Польшаға қарсы (2005)
Yazar, Karatas, Aksoy and Hep v. Turkey (2003) 36 EHRR 59
Bączkowski v. Poland (2005)
12-бап неке
12-бапта некеге жасы жеткен ерлер мен әйелдердің некеге тұрып, отбасы құру құқығы қарастырылған. Бірнеше шақыруларға қарамастан, сот осы баптың қорғауын бір жынысты некеге қолданудан бас тартты. Сот бұл баптың тек әртүрлі жынысты некеге ғана қатысты екенін, және осы салада тараптарға кең өкілеттік берілуі тиіс деп сақтайды. Гудвин мен Ұлыбритания арасындағы сотта операциядан кейінгі транссексуалдарды операцияға дейінгі жынысына сәйкес жіктеген заң 12-бапты бұзды, себебі ол транссексуалдардың операциядан кейінгі қарама-қарсы жынысты адамдармен некеге тұруына кедері келтірді. Бұл Реис пен Ұлыбритания арасындағы бұрынғы шешімді өзгертті. Дегенмен, бұл соттың 12-бап тек әртүрлі жынысты жұптарды қорғайды деген түсінігін өзгертпеді. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Шалк және Копф Австрияға қарсы істе елдердің бір жынысты жұптарға неке куәлігі беруге міндетті еместігін шешті; алайда, егер бір ел бір жынысты жұптардың некелеріне рұқсат берсе, онда 14-баптың бұзылуын болдырмау үшін, олардың некелері әртүрлі жынысты жұптардың некелерімен салыстырылатын шарттарда жасалуы керек. Сонымен қатар, сот 2015 жылғы Oliari және басқалар Италияға қарсы істе мемлекеттердің бір жынысты жұптарды мойындау және қорғау үшін арнайы заңнамалық базаны қамтамасыз етуге оңтайлы міндеттемелері бар екенін анықтады.
13-бап тиімді іс-қимыл
13-бапта Конвенциядағы құқықтардың бұзылуына қатысты ұлттық органдар алдында тиімді шара алу құқығы қарастырылған. Конвенциядағы құқық бұзылған жағдайда ұлттық соттан шара алу мүмкін болмауы – Конвенцияның жеке және дербес бұзылуы болып табылады.
16-бап шетелдік тараптар
16-бап мемлекеттерге шетел азаматтарының саяси қызметін шектеуге рұқсат береді. Сот Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің өзге мүше мемлекеттердің азаматтарын шетелдіктер деп қарастыруға құқығы жоқ деп үкім шығарды.
17-бап Құқықтарды теріс пайдалану
17-бапта ешкім Конвенцияда кепілдік берілген құқықтарды Конвенцияда кепілдік берілген құқықтарды жою немесе шектеу мақсатында пайдалана алмайды. Бұл мемлекеттердің басқа бір адам құқығының атынан адам құқығын шектеуге тырысатын жағдайларды, немесе жеке тұлғалардың басқа адам құқықтарына зиян келтіру үшін адам құқығына сүйенетін жағдайларды қамтиды (мысалы, бір адам өлім туралы қорқыту айтқан жағдайда). Германия Коммунистік партиясының Германия Федеративтік Республикасына қарсы ісі (1957), Комиссия Германия Коммунистік партиясының шағымын қараудан бас тартты, олар қолдайтын коммунистік идеология Конвенцияға қайшы келеді деп мәлімдеді, сондай-ақ 17-баптағы шектеулерді тоталитарлық идеологияның жақтаушыларының құқықтарды бұзуына жол бермеу үшін қажетті деңгейде екенін атап өтті.
18-бап рұқсат етілген шектеулер
18-бапта Конвенцияда қарастырылған құқықтарға шектеулер тек олар қарастырылған мақсатта ғана қолданылуы мүмкін екендігі көзделген. Мысалы, жеке бостандыққа құқықты қамтамасыз ететін 5-бап күдікті сот алдына келтіру үшін нақты шектелуі мүмкін. Сондықтан, жалған сылтаумен сотқа дейінгі қамауды адамды қорқыту құралы ретінде пайдалану – бұл нақты көрсетілген мақсатқа (сот алдына келтіруге) қызмет етпейтін бостандық құқығын шектеу болып табылады, демек ол 18-бапқа қайшы келеді.
Конвенцияның хаттамалары
2010 жылдың қаңтарына дейін Конвенцияға 15 хаттама қол қоюға ашылды. Оларды екі негізгі топқа бөлуге болады: конвенция жүйесінің негізін өзгертетін хаттамалар және қорғалатын құқықтарды кеңейтетін хаттамалар. Алғашқылары күшіне ену үшін мүше мемлекеттердің бірауыздан ратификациялануын талап етеді, соңғылары күшіне ену үшін белгілі бір мемлекеттердің қол қоюын қажет етеді.
1-протокол
Осы хаттамада қол қойған тараптар конвенцияның өзіне енгізуге келіспеген үш түрлі құқық қамтылған. Монако мен Швейцария 1-хаттамаға қол қойған, бірақ оны ратификацияламаған.
1-бап мүлік
1-бапта ("A1P1") "әрбір жеке немесе заңды тұлға өз мүлкінен бейбіт түрде пайдалануға құқылы" деп көрсетілген. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот, қоғамның жалпы мүддесі мен жеке адамның негізгі құқықтарын қорғау қажеттіліктері арасындағы әділ тепе-теңдіктің бұзылуын, сондай-ақ меншік иесі үшін мүлкінің болашағына қатысты белгісіздік пен өтемақының болмауын мойындады. Мифсуд және басқалар Мальтаға қарсы (38770/17) ісінде Мальта мемлекетінің 1-хаттаманың 1-бабын бұзғаны анықталды. Бұл іс Мифсуд отбасы мен олардың мұрагерлеріне тиесілі жер учаскесінің екі рет (1984 және 2012 жылдары) мәжбүрлі түрде алынуына қатысты. Сот өз шешімінде " (Мальта) Конституциялық сотының өз қорытындысын негіздеуге ешқандай негізі болмаған. Сот осы істің жағдайларына қынжылды, олар мүлікті мәжбүрлі түрде алуға келісім беруге әкелді, бірақ ешкім мұндай алудың себептерін дәлелдей алмады."
2-бап білім беру
2-бапта білім алу құқығын жоққа шығаруға болмайтыны және ата-аналардың өз діни және өзге де көзқарастарына сәйкес балаларын білім алуға құқығы қарастырылған. Дегенмен, ол білім берудің нақты деңгейіне немесе сапасына кепілдік бермейді. Протоколда теріс құқық ретінде баяндалса да, "Шахин против Түркия" ісінде сот былай шешті:
3-бап сайлау
3-бапта құпия дауыс беру арқылы, еркін және белгілі бір мерзімде өткізілетін сайлау құқығы қарастырылған. Matthews v. United Kingdom (1999) 28 EHRR 361
4-протокол азаматтық жазадан бас тарту, еркін жүріп-тұру, жер аударылу
1-бапта келісімшартты орындамағаны үшін адамды түрмеге қамауға тыйым салынады. 2-бапта заңды түрде бір елде болған жағдайда еркін жүріп-тұру және кез келген елден шығу құқығы қарастырылған. 3-бапта өз азаматтарын елден қууға тыйым салынады және әрбір адамның өз ұлтының еліне кіру құқығы қамтамасыз етіледі. 4-бапта шетелдіктерді жаппай елден қууға тыйым салынады. Түркия мен Ұлыбритания 4-протоколға қол қойған, бірақ оны ратификацияламаған. Грекия мен Швейцария осы протоколға қол қоймады да, ратификацияламады да. Ұлыбританияның осы протоколды ратификацияламауының себебі 2- және 3-баптардың британдық ұлттық заңнамасымен қарым-қатынасына байланысты. Атап айтқанда, "Британ азаматы" деп саналып (мысалы, "Британдық (Оверсез) азаматы") жүретін бірнеше санаттағы адамдардың Ұлыбританияда тұруға құқығы жоқ және олар көші-қон бақылауына жатады. 2009 жылы Ұлыбритания үкіметі осы баптар осындай құқықты беруге бағытталған деп түсіндірілуі мүмкін болғандықтан 4-протоколды ратификациялау жоспарында жоқ екенін мәлімдеді.
6-протокол өлім жазасын шектеу
Тараптарды өлім жазасын тек "соғыс кезінде жасалған қылмыстарға" немесе "соғысқа төне қауіптің" болған жағдайында ғана қолдануға шектеуді міндеттейді. Еуропа Кеңесінің барлық мүше мемлекеттері 6-протоколға қол қойған және ратификациялаған.
7-протокол қылмыс пен отбасы
1-бапта заңды түрде тұратын шетелдіктерді шығарып жіберу жағдайында әділ процедураға құқық қарастырылған. 2-бапта қылмыстық істер бойынша шағымдану құқығы көзделген. 3-бапта әділетсіздіктің құрбандарына өтемақы төлеу қарастырылған. 4-бапта белгілі бір қылмыс үшін бұрын ақталған немесе сотталған адамды қайтадан соттауға тыйым салынады (қос сотталу қаупі). 5-бапта әйелдер мен ерлердің теңдігі туралы айтылған. Германия мен Нидерланды осы хаттамаға отыз жылдан астам бұрын қол қойғанмен, оны ратификацияламаған. 1985 жылы хаттамаға қол қойған Түркия оны 2016 жылы ратификациялап, соңғы мүше мемлекет атанды. Біріккен Корольдік бұл хаттамаға қол қоймаған да, ратификацияламаған да.
12-протокол кемсітушілік
12-протокол 14-баптағы қазіргі кең және белгісіз кемсітушілік негіздерін кез келген заңды құқықты пайдалануға және мемлекеттік органдардың іс-қимылдарына (міндеттемелерді қоса) қолданады. Протокол 2005 жылғы 1 сәуірде күшіне енді және 2018 жылғы наурыз айына дейін 20 мүше мемлекет ратификациялады. Болгария, Дания, Франция, Литва, Монако, Польша, Швеция, Швейцария және Ұлыбритания сияқты бірнеше мүше мемлекеттер протоколға қол қоймады. Ұлыбритания үкіметі протоколдың мәтіні тым кең деп санайтындықтан және жаңа ережелердің шегін сынауға мүмкіндік беретін көптеген жаңа істерге әкелуі мүмкін болғандықтан 12-протоколға қол қоюдан бас тартты. Олардың пікірінше, «заңмен белгіленген құқықтар» деген сөз тіркесі Ұлыбританияның қатысушы емес халықаралық конвенцияларды қамтуы мүмкін, бұл осы құжаттарды жасырын түрде енгізуге алып келуі мүмкін. No 12 протоколдың бұзылуын анықтаған алғашқы шешім – Sejdić және Finci v. Босния және Герцеговина ісі 2009 жылы шығарылды.
13-протокол өлім жазасын толық жою
13-протокол өлім жазасын толық жоюды қарастырады. Қазіргі таңда Еуропа Кеңесінің бір мемлекетінен басқа барлық мүше елдері 13-протоколды ратификациялаған. Әзірбайжан протоколға қол қойған, бірақ оны ратификацияламаған. Ол конвенцияның жұмыс істеу механизміне түбегейлі өзгеріс енгізді. Комиссияны таратып, жеке тұлғаларға тікелей сотқа жүгінуге мүмкіндік берді, сотқа міндетті юрисдикция берілді және соттың құрылымы өзгертілді. Бұрын мемлекеттер Адам құқықтары жөніндегі соттың юрисдикциясын қабылдамай-ақ конвенцияны ратификациялай алатын. Протокол Министрлер комитетінің сот функцияларын да жойды.
14-протокол
14-протокол 11-протоколды жалғастырып, соттың тиімділігін одан әрі арттыруды ұсынады. Ол жеңіске жету мүмкіндігі аз істерді және бұрын сол мемлекетке қарсы қозғалған істерге ұқсас істерді "іріктеуге" тырысады. Сонымен қатар, егер өтініш беруші "маңызды зиянға ұшырамаған" болса, іс қаралуға жарамсыз деп танылады. Бұл негіз тек қана арызды мәні бойынша қарау қажеттігі тумаған және арыздың мәні ұлттық сотта бұрын қаралып, шешілген жағдайда ғана қолданылуы мүмкін. 14-протокол Министрлер комитетінің шешімдерін орындауға көмектесетін жаңа механизмді енгізді. Комитет соттан шешімді түсіндіруді сұрай алады және тіпті бұрынғы шешімді орындамаған мемлекеттік мүшені сотқа шақыруға құқылы. 14-протокол Еуропалық Одақтың конвенцияға қосылуына да мүмкіндік береді. Протокол Еуропа Кеңесінің барлық мүше мемлекеттері тарапынан ратификацияланды, Ресей 2010 жылдың ақпан айында соңғы болып ратификациялады. Ол 2010 жылғы 1 маусымда күшіне енді. 2009 жылы 14bis уақытша протоколы қол қоюға ашылды. 14-протоколдың ратификациялануын күтіп, 14bis протоколы сотқа оны ратификациялаған мемлекеттерге қатысты жаңартылған процедураларды енгізуге мүмкіндік беру үшін жасалды. Ол жеке судьяларға хаттаманы ратификациялаған мемлекеттерге қарсы келіп түскен, айқын түрде қабылданбайтын өтініштерді қабылдамауға рұқсат берді. Сонымен қатар, ол үш судьядан тұратын алқалардың осы мемлекеттерге қарсы келіп түскен өтініштерді қарау және соттың толыққанды қалыптасқан сот практикасы бар болған жағдайда олардың мәні бойынша шешім қабылдау құзыретін кеңейтті. Еуропа Кеңесінің барлық мүше мемлекеттері 14-протоколды ратификациялағандықтан, 14bis протоколы мағынасын жоғалтты және оның өзіндегі ережелерге сәйкес, 14-протокол 2010 жылғы 1 маусымда күшіне енгеннен кейін әсерін тоқтатты.