Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Академиялық жоғары білім
Academic tertiary education
Жоғары білім – академиялық дәреже алуға бағытталған жоғары білім. Жоғары білім – орта білімнен кейінгі, үшінші деңгейдегі немесе жоғары білім берудің бір бөлігі болып табылады және орта білімді аяқтағаннан кейін жүзеге асырылатын формалды білім берудің міндетті емес соңғы сатысы. Ол Білім берудің халықаралық стандартты жіктелуінің 2011 жылғы нұсқасының 5, 6, 7 және 8 деңгейлерін көрсетеді. Дәреже берілмейтін жоғары білім кейде жоғары білімнен өзгеше, қосымша білім беру немесе үздіксіз білім беру деп аталады.
Higher education is tertiary education leading to the award of an academic degree. Higher education, which makes up a component of post secondary, third level, or tertiary education, is an optional final stage of formal learning that occurs after completion of secondary education. It represents levels 5, 6, 7, and 8 of the 2011 version of the International Standard Classification of Education structure. Tertiary education at a nondegree level is sometimes referred to as further education or continuing education as distinct from higher education.
Жоғары білім алуға қол жеткізу құқығы
Жоғары білім алу құқығы бірқатар халықаралық адам құқықтары туралы құжаттарда қамтылған. БҰҰ-ның 1966 жылғы Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактісінің 13-бабында былай делінген: "Жоғары білімге қабілеттеріне қарай барлық адамдар тең мүмкіндікпен қол жеткізе алуы керек, ол үшін барлық тиісті шаралар қолданылуы тиіс, әсіресе тегін білім беруді кезең-кезеңмен енгізу арқылы". Еуропада 1950 жылы қабылданған Еуропалық конвенцияның бірінші хаттамасының 2-бабы барлық қол қойған мемлекеттерді білім алу құқығын қамтамасыз етуге міндеттейді.
The right of access to higher education is mentioned in a number of international human rights instruments. The UN International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights of 1966 declares, in Article 13, that "higher education shall be made equally accessible to all, on the basis of capacity, by every appropriate means, and in particular by the progressive introduction of free education". In Europe, Article 2 of the First Protocol to the European Convention on Human Rights, adopted in 1950, obliges all signatory parties to guarantee the right to education.
Анықтама
Жоғары білім, сондай-ақ орта білімнен кейінгі білім, үшінші деңгей немесе жоғары білім деп аталады, ол орта білімді аяқтағаннан кейін болатын ресми білім берудің міндетті емес соңғы кезеңі. Оған университеттер, колледждер және политехникалық оқу орындалары кіреді, олар жоғары немесе орта мектептен кейін ресми дәрежелерді ұсынады. Білім берудің халықаралық стандартты жіктелімі 1997 жылы бастапқыда барлық жоғары білімді 1997 жылғы нұсқасында біріктірді. Олар 5-деңгей және 6-деңгейлі докторлық білім деп аталды. 2011 жылы бұл құрылымның 2011 жылғы нұсқасында жақсартылып, кеңейтілді. Жоғары білімнің бакалавриат, магистратура және докторантура деңгейлері 6, 7 және 8-деңгейлерге жатты. Кейде қосымша білім немесе үздіксіз білім деп аталатын жоғары білім беру деңгейі 4-деңгейге қайта ұйымдастырылды, ал кейбір жоғары курстар үшін 5-деңгей сақталды. Алғашқы немесе негізгі білімнен кейін білім алушылардың саны аз болған кезде "жоғары білім" термині орта білім беруді білдіріп, шатасу тудыруы мүмкін. Мысалы, "Жоғары білім: Жалпы және техникалық" атты 1933 жылғы Ұлттық мұғалімдер одағының лорд Юстас Перси жазған кітапшасы, шын мәнінде орта білім туралы және екі терминді бір-бірін алмастыра қолданады. Осыдан 14 пен 18 жас аралығындағы (АҚШ) немесе 11 мен 18 жас аралығындағы (Ұлыбритания мен Австралия) балаларға арналған түрлі мектептерді білдіретін "орта мектеп" термині пайда болды.
Higher education, also called post secondary education, third level or tertiary education, is an optional final stage of formal learning that occurs after completion of secondary education. This consists of universities, colleges and polytechnics that offer formal degrees beyond high school or secondary school education. The International Standard Classification of Education in 1997 initially classified all tertiary education together in the 1997 version of its schema. They were referred to as level 5 and doctoral studies at level 6. In 2011, this was refined and expanded in the 2011 version of the structure. Higher education at undergraduate level, masters and doctoral level became levels 6, 7, and 8. Nondegree level tertiary education, sometimes referred to as further education or continuing education was reordered as level 4, with level 5 for some higher courses. In the days when few pupils progressed beyond primary education or basic education, the term "higher education" was often used to refer to secondary education, which can create some confusion. For example, Higher Education: General and Technical, a 1933 National Union of Teachers pamphlet by Lord Eustace Percy, which is actually about secondary education and uses the two terms interchangeably. This is the origin of the term high school for various schools for children between the ages of 14 and 18 (United States) or 11 and 18 (United Kingdom and Australia).
Қызмет көрсетушілер
АҚШ-та жоғары білім университеттер, академиялар, колледждер, семинариялар, консерваториялар және технология институттары арқылы беріледі. Сондай-ақ, дипломдар тағайындайтын кәсіптік мектептер, қолданбалы ғылымдар университеттері, сауда мектептері және басқа да мансапқа бағытталған колледждер де бар. Жоғары білім деңгейіндегі білім, жоғары білімнен өзгеше, кейде қосымша білім беру немесе үздіксіз білім беру деп аталады. Жоғары білім оқыту, зерттеу, медициналық және стоматологиялық мектептердегідей қатаң қолданбалы жұмыс, сондай-ақ университеттердің әлеуметтік қызметін қамтиды. Оқыту саласында бакалавриат деңгейі де, одан кейін магистратура (немесе аспирантура) деңгейі де қарастырылады. Білімнің соңғы деңгейі, әсіресе Солтүстік Америкада, аспирантура деп жиі аталады. Кез келген мамандық бойынша жұмыс берушілер нақты дипломға тән дағдылардан өзге, сын ойлау және талдау қабілеттерін, командалық жұмысқа қабілеттілікті, ақпараттық сауаттылықты, этикалық талғамды, шешім қабылдау дағдыларын, сөйлеу және жазу шеберлігін, мәселелерді шешу дағдыларын және гуманитарлық ғылымдар мен табиғаттануды кең білуін іздейді.
In the U. S., higher education is provided by universities, academies, colleges, seminaries, conservatories, and institutes of technology, and certain college level institutions, including vocational schools, universities of applied sciences, trade schools, and other career based colleges that award degrees. Tertiary education at a nondegree level is sometimes referred to as further education or continuing education as distinct from higher education. Higher education includes teaching, research, exacting applied work, as exists in medical schools and dental schools, and social services activities of universities. Within the realm of teaching, it includes both the undergraduate level, and beyond that, graduate level (or postgraduate level). The latter level of education is often referred to as graduate school, especially in North America. In addition to the skills that are specific to any particular degree, potential employers in any profession are looking for evidence of critical thinking and analytical reasoning skills, teamworking skills, information literacy, ethical judgment, decision making skills, fluency in speaking and writing, problem solving skills, and a wide knowledge of liberal arts and sciences.
Тарих
Жоғары білім берудің ең көне мекемелері Династиялық Египетке жатады, Pr Anx (өмір үйлері) кітапханалар мен скрипторийлер ретінде салынған, онда заң, сәулет, математика және медицина бойынша еңбектер сақталған, сондай-ақ «swnw» және «swnwt» (еркек және әйел дәрігерлер) оқытылған; б.з.д. 3-мыңжылдыққа жататын египеттік папирустар бірнеше жинақта сақталған. Грек әлемінде Платон академиясы (б.з.д. 387–86), Аристотель лицейі (б.з.д. 334–86) және басқа да философиялық-математикалық мектептер басқа мекемелер үшін үлгі болды, әсіресе Египеттің Александриясында Птолемейлер тұсында. Оңтүстік Азияда Таксила қаласы, кейін Наланданың ұлы буддалық монастыры (шамамен 427–1197 жж.) алыс аймақтардан студенттер мен профессорларды тартты. Қытайда Хан әулеті Тайсуэдегі Үлкен мектепте императорлық басқару кадрларын даярлау үшін бес Конфуций классикасын оқытуға арналған кафедралар құрды. Осы жоғары оқу орындарының барлығы өздерінің мәдени ықпалына түскен мектептер үшін үлгі болды. 425 жылы Византия императоры Феодосий II мемлекеттік қызметкерлерді даярлау үшін 31 профессордан тұратын Пандидактерионды құрды. 7-8 ғасырларда Батыс Еуропада «кафедралық мектептер» құрылды. Осы аралықта алғашқы медреселер мұсылман империясында пайда болды – бастапқыда ірі мешіттердің ішіндегі қарапайым бастауыш мектептер, біртіндеп орта, содан кейін жоғары білім беруге айналды. Бұл мектептердің интеллектуалдық деңгейі қаншалықты жоғары болмасын, оларды «университеттер» деп атау тарихи дұрыс болмас еді. Олардың ұйымдасқандығы мен мақсаттары 12 ғасырдан бастап Батыс Еуропада Universitas Studiorum ретінде құрылған, шіркеуден де, мемлекеттен де тәуелсіз студенттер мен оқытушылардың корпорацияларынан ерекшеленді. ЮНЕСКО мен Гиннес рекордтарының мәліметтері бойынша, Марокконың Фестегі әл-Қарауиин университеті әлемдегі ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан жоғары оқу орны болып табылады және кейде ғалымдар оны ең көне университет деп атайды. Дегенмен, жоғары білім берудің одан да көне мекемелері бар, мысалы, Тунистегі Монфлеридегі Эз Зитуна университеті алғаш рет 737 жылы құрылған. 1088 жылы құрылған Болонья университеті – әлемдегі ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан университет және жоғары білім беруді және диплом беруді жүзеге асыратын алғашқы университет, себебі оның негізі қаланғанда «universitas» деген сөз сонда пайда болған. Көптеген дамыған елдерде жоғары білім алуға қатысушылар саны үнемі артып келеді. Жоғары білім ұлттық экономика үшін маңызды, өйткені ол өзіндік индустрия ретінде де, экономиканың қалған бөлігі үшін білікті және білімді кадрлардың көзі ретінде де маңызды. Жоғары білім алған жұмысшылар айлық жалақысы жоғары болады және білімі аз жұмысшыларға қарағанда жұмыссыз қалмайды.
The oldest known institutions of higher education are credited to Dynastic Egypt, with Pr Anx (houses of life) built as libraries and scriptoriums, containing works on law, architecture, mathematics, and medicine, and involved in the training of "swnw" and "swnwt" (male and female doctors); extant Egyptian papyri from the 3rd millennia BC are in several collections. In the Greek world, Plato's Academy (c. 387 86 BC), Aristotle's Lyceum (c. 334 86 BC) and other philosophical mathematical schools became models for other establishments, particularly in Alexandria of Egypt, under the Ptolemies. In South Asia, the city of Taxila, later the great Buddhist monastery of Nalanda (c. 427 1197 CE), attracted students and professors even from distant regions. In China, the Han dynasty established chairs to teach the Five Confucean Classics, in the Grand School, Taixue , to train cadres for the imperial administration. All these higher learning institutions became models for other schools within their sphere of cultural influence. In 425 CE, the Byzantine emperor Theodosius II innovated as he established the Pandidakterion, with a faculty of 31 professors, to train public servants. In the 7th and 8th centuries, "cathedral schools" were created in Western Europe. Meanwhile, the first Medresahs were founded in the Moslem empire – initially mere primary schools in the premises of major mosques, which gradually evolved toward secondary, later higher education. However high the intellectual level of these schools could be, it would be anachronistic to call them "universities". Their organization and purposes were markedly different from the corporations of students and teachers, independent from both the Church and the State, which established themselves from the 12th century in Western Europe as Universitas Studiorum. According to UNESCO and Guinness World Records, the University of al Qarawiyyin in Fez, Morocco is the oldest existing continually operating higher educational institution in the world. and is occasionally referred to as the oldest university by scholars. Undoubtedly, there are older institutions of higher education, for example, the University of Ez Zitouna in Montfleury, Tunis, was first established in 737. The University of Bologna, Italy, founded in 1088, is the world's oldest university in continuous operation, and the first university in the sense of a higher learning and degree awarding institute, as the word universitas was coined at its foundation. In many developed countries, participation in higher education has continued to increase towards universal or, what Trow later called, open access, where over half of the relevant age group participate in higher education. Higher education is important to national economies, both as an industry, in its own right, and as a source of trained and educated personnel for the rest of the economy. College educated workers have commanded a measurable wage premium and are much less likely to become unemployed than less educated workers.
21 ғасыр
Соңғы жылдары университеттер бағаларды көтеруге рұқсат бергені немесе тікелей ынталандырғаны үшін сынға ұшырады. Сонымен қатар, көптеген мамандықтар бойынша түлектердің саны олардың біліктіліктеріне қажеттілікten асып түсуде, бұл түлектердің жұмыссыздық деңгейін, толық емес жұмыспен қамтылуын, артық біліктілік пен білім беру инфляциясын күшейтеді. Кейбір сарапшылар COVID-19 пандемиясының білім беруге тигізген әсері дәстүрлі жоғары білім беру жүйесінің белгілі бір аспектілерін жылдам ескіртіп жатыр деп санайды. АҚШ және Еуропадағы жоғары білім беруге шетелдік үкіметтердің араласуы мен қаржы жұмсауы демократиялық қағидалардың ыдырауы және университеттердегі жек көруге қатысты алаңдаушылықтарды тудырды.
In recent years, universities have been criticized for permitting or actively encouraging grade inflation. Also, the supply of graduates in many fields of study is exceeding the demand for their skills, aggravating graduate unemployment, underemployment, overqualification and educational inflation. Some commentators have suggested that the impact of the COVID 19 pandemic on education is rapidly making certain aspects of the traditional higher education system obsolete. The involvement and funding by foreign regimes in higher education in the US and Europe raised concerns regarding the erosion of democratic norms and hate speech on campuses.
Статистика
2014 жылы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының есебінде жоғары табысты елдерде жастардың 84 пайызы өмір бойы жоғары орта білімді аяқтаған. Жоғары білім алған адамдар орташа жұмысшыдан екі есе көп табыс табады. Тарихи үрдістерге қарағанда, жас әйелдердің жоғары орта білімді аяқтауына ерлерге қарағанда мүмкіндік көбірек. Сонымен қатар, білімге қол жеткізу кеңейіп, университет білімі алушылардың саны күрт өсті. 2014 жылы 25-34 жастағы адамдардың шамамен 40 пайызы (және 55-64 жастағылардың 25 пайызына жуығы) университетте білім алып жатты.
A 2014 report by the Organisation for Economic Co operation and Development states that by 2014, 84 percent of young people were completing upper secondary education over their lifetimes, in high income countries. Tertiary educated individuals were earning twice as much as median workers. In contrast to historical trends in education, young women were more likely to complete upper secondary education than young men. Additionally, access to education was expanding and growth in the number of people receiving university education was rising sharply. By 2014, close to 40 percent of people aged 25–34 (and around 25 percent of those aged 55–64), were being educated at university.
Зерттеулерді тану
Лиссабон конвенциясы бойынша академиялық дәрежелер мен оқу мерзімдері конвенцияға қол қойған барлық мемлекеттерде мойындалуға тиіс.
The Lisbon Recognition Convention stipulates that degrees and periods of study must be recognised in all of the Signatory Parties of the convention.