Кіріспе

Laterculus Veronensis немесе Верона тізімі – императорлар Диоклетиан мен Константин I дәуіріндегі Рим провинциялары мен шалакөз халықтардың тізімі, шамамен 314 жылға дейін жасалған. Тізім тек 7 ғасырдағы қолжазба түрінде сақталған, ол Верона қалалық кітапханасындағы қолжазбалар қорында сақтаулы. Соңғы ғылыми басылымын Тимоти Барнс 1982 жылы жариялаған. Алдыңғы басылымдардың қатарында Теодор Моммсеннің (1862), Отто Зеектің Notitia dignitatum еңбегінде (1876) және Александр Ризенің Geographi Latini minores (1878) еңбегінде жарық көргендері бар.

Сипаттама

Құжат империяның барлық провинцияларының тізімін қамтиды (барлығы шамамен 100), олар епархиялар деп аталатын жаңа құрылған он екі аймақтық топтарға сәйкес ұйымдастырылған. Епархиялар бір тізімде берілгенімен, олар бірыңғай географиялық ретпен емес, екі жекелеген – шығыс және батыс топтарына бөлінген. Шығыс тобы (Ориенс, Понтика, Азиана, Фракия, Моэзия, Паннония) батыс тобынан (Британия, Галлия, Виенн, Италия, Испания, Африка) бұрын келеді. Бұл бөлініс тізімде Паннония және Британия епархиялары арасындағы үзілістен анық көрінеді. Тізімнің шығыс жартысы Жерорта теңізінің бойын оңтүстіктен солтүстікке қарай, яки континенттік тұрғыдан Африкадан Азия арқылы Еуропаға айналып өтеді. Батыс жартысының орналасуы осылай жинақы емес, бірақ шамамен солтүстіктен оңтүстікке, яки Еуропадан Африкаға қарай сағат тіліне қарсы бағытта орналасқан. Тізімдегі варвар тайпалары кейбір жағдайларда империяның провинциялық құрылымынан тыс жерде тұрған болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы империя шегінде тұратындар деп есептеледі. Дегенмен, провинцияларда тұратын варварлардың арасында да, Laterculus «цивилизацияланған» және «цивилизацияланбаған» аймақтар арасында маңызды айырма жасалғанын көрсетеді.

Күні

Теодор Моммсен тізімдегі провинциялық жағдайды 297 жылға жатқызған, бірақ кейінгі зерттеулер шығыс жартысы үшін 314–324, ал батыс жартысы үшін 303–314 жылдары деп бағалауды өзгертті. Тимоти Барнс пен Константин Цукерманның соңғы жұмысы құжаттың барлығы бір уақытқа, шамамен 314 жылға жатады деген қорытындыға келді, шығыс және батыс бөліктері Лициний мен Константин императорларының жауапкершілік аймақтарына сәйкес келеді. Бұл кезең Лицинийдің 313 жылы Максимин Дазаны жеңгенінен басталып, 316–317 жылдары Константинмен болған бірінші азаматтық соғысында жеңілгеніне дейін созылған.