Ренессанс кезеңінің үрмелі аспабы: Регал тарихы

Кіріспе

Регаль немесе регаль (орта француз тілінен келген régale) – соқпалы қамыстармен жабдықталған және екі үрлегішпен жабдықталған кішкентай көшпелі орган. Бұл аспап Ренессанс дәуірінде ең көп танымал болды. "Регал" атауы кейде құбырлы органның қамысты тізімдеріне, әсіресе vox humana тізіміне берілді.

Тарих

Патшалық домбыраның дыбысы резонаторларға орналастырылған мыс қамыстар арқылы туындайды. Қамыстың дірілдеу бөлігінің ұзындығы оның биіктігін анықтайды және сокет арқылы өтетін сым арқылы реттеледі, сымның екінші ұшы қамысты тиісті қашықтықта басады. Патшалық домбырадағы резонаторлар қамыстың дірілдеуін немесе оның гармоникаларын күшейту үшін емес (органның қамыс құбырларындағыдай), тек қамысты орында тұрып, оның жұмысына кедерес келтірмейтіндей етіп бекіту үшін ғана қолданылады. Әдеттегі диапазон C/E c′′′ (төрт октава, төменгі октавада қысқартылған), бірақ бұл ешқандай стандартталмаған. Көптеген патшалық домбыралар ойнау үшін үстелге қойылатын, екі адамды қажет ететін: біреуі аспапта ойнаса, екіншісі үрлегішті (футлярды) илеуге тиіс. Михаил Преторий (1618 ж.) кейбір неміс князьдерінің сарайлық оркестрлерінде қолданылған үлкен патшалық домбыра туралы айтады, ол 4′, 8′, тіпті кейде 16′ биіктіктегі қамыстармен жабдықталған және корпустың артында екі үрлегіш болған. Мұндай аспаптар банкеттерде ғана емес, шіркеулерде позитив органдардың орнына да жиі қолданылған. Сол автор кішкентай патшалық домбыра туралы да айтқан, оны бөліктерге бөліп, кітап сияқты бүктеуге болады, оның резонаторлары өте кішкентай болғандықтан (бір дюймге жетпейтін) дыбысы жағымсыз және кедірген. Ол олардың алғаш рет Нюрнберг және Аугсбург қалаларында жасалғанын хабарлайды. Англия мен Францияда "патшалық домбыра" сөзі кейде органдағы қамыс тізімдеріне қолданылған; Мерсенн (1636 ж.) сол кезде бұл сөз vox humana тізіміне қолданылғанын мәлімдейді. Преторийдің сөзіне сүйенсек, құбырлы органдардың қамыс тізімдерін үнемі күйге келтіру қажет болған, оның биіктігі жазда төмендеп, қыста көтерілетінін атап көрсеткен. Басқа тізімдердің биіктігі жазда көтеріліп, қыста төмендеген. Азамат соғыстары мен уақыттың өтуіне байланысты антикалық патшалық домбыралардың өте аз ғана саны сақталған. Олар жиі өсиеттер мен мүлік тізімдерінде кездеседі, мысалы, Генрих VIII-нің музыкалық аспаптарының тізімі, оның қайтысынан кейін сэр Филип Уайлдер жасаған (Британдық кітапханасының Харли MS 1415, fol. 200 және одан кейінгі беттер), онда он үш жұп жеке және бес жұп жұптасқан патшалық домбыралар тізімделген (бірақ сол кезде "жұп" бір аспапты білдірген). Клаудио Монтеверди өз операларында патшалық домбыраға партиялар жазған, ал аспапты 1511 жылы Себастьян Вирдұң, 1528 жылы Мартин Агрикола және 1536 жылы Отмар Лускиний сипаттап, суреттеген. Англияда, Георг III патшалығының соңына дейін, Корольдік капелланың патшалық домбыраларын күйге келтіруші тағайындалған. Патшалық домбыраның және басқа да қамыс құбырларының, сондай-ақ аспаптың суреттерін Преторий (pl. IV, XXXVIII) және т.б. берген. Патшалық домбыра гармониканың, қамыс органының және аккордеон, концерттина және бандонеон сияқты түрлі "ысқырық құбырлардың" атасы ретінде қарастырылуы мүмкін.

The sound of the regal is produced by brass reeds held in resonators. The length of the vibrating portion of the reed determines its pitch and is regulated by means of a wire passing through the socket, the other end pressing on the reed at the proper distance. The resonators in the regal are not intended to reinforce the vibrations of the beating reed or of its overtones (as in the reed pipes of the organ), but merely to form an attachment to keep the reed in place without interfering with its function. A common compass was C/E c′′′ (four octaves, with a short octave in the bass), though this was by no means standardized. Most regals were placed on a table to be played, and required two people—one to play the instrument, and another to pump the bellows. Michael Praetorius (1618) mentions a larger regal used in the court orchestras of some of the German princes, more like a positive organ, containing reeds at 4′, 8′, and even sometimes 16′ pitch, and having two bellows behind the case. These regals were used not only at banquets but often in place of positive organs in churches. A very small regal, sometimes called a Bible regal because it could be separated into sections and folded up like a book, was also mentioned by the same writer, who stated that these little instruments had an unpleasantly harsh tone due to their tiny resonators, which were not quite an inch long. He states that they were first made in Nuremberg and Augsburg. In England and France, the word "regal" was sometimes applied to reed stops on the organ; Mersenne (1636) states that the word was applied at that time to the vox humana stop. According to Praetorius, the reed stops of pipe organs required constant tuning; he emphasized the fact that the pitch of the stop fell in summer and rose in winter. The pitch of the other stops rose in summer and fell in winter. Because of civil wars and the ravages of time, very few antique regals survive. They were often mentioned in wills and inventories, such as the list of Henry VIII's musical instruments made after his death by Sir Philip Wilder (British Library Harley MS 1415, fol. 200 seq. ), in which no fewer than thirteen pairs of single and five pairs of double regals are mentioned (although at that period, "pair" referred to a single instrument). Claudio Monteverdi scored for the regals in his operas, and the instrument was described and illustrated by Sebastian Virdung in 1511, Martin Agricola in 1528, and Othmar Luscinius in 1536. In England, as late as the reign of George III, there was the appointment of tuner of the regals to the Chapel Royal. Drawings of the reeds of regals and other reed pipes, as well as of the instrument itself, are given by Praetorius (pl. iv., xxxviii.). The regal may be seen as the ancestor of the harmonium, the reed organ, and the various varieties of "squeezebox" such as the accordion, the concertina, and the Bandoneón.