Кіріспе

Флюгельхорн (/f/l/uː/ɡ/əl/h/ɔr/n/), флюгельхорн, флюгель горн немесе флюгельхорн деп те жазылады, – труба мен корнетке ұқсас, бірақ кеңірек, конустық саңылауы бар қола музыкалық аспап. Флюгельхорнның көпшілігі, трубалар мен корнеттер сияқты, B тонында, бірақ кейбіреулері C тонында болады. Бұл – клапанды кернейдің бір түрі, ол 19 ғасырдың басында Германияда дәстүрлі ағылшын клапансыз кернейінен дамыған. Клапанды кернейдің алғашқы үлгісін Генрих Штёльцель 1828 жылы Берлинде сатқан. Клапанды керней Адольф Саксты (саксофонның авторы) оның B сопрано (контральто) саксофондарына, соның негізінде қазіргі заманғы флюгельхорн жасалған, шабыттандырды.

Этимология

Неміс тіліндегі "флюгель" сөзі ағылшын тілінде қанат немесе фланг мағынасын береді. 18 ғасырдың басында Германияда герцогтың аңшылық жетекшісі, "флюгельмейстер" деп аталатын адам, аңшылық қанаттарын басқару үшін "флюгельхорн" деп аталатын үлкен, жартылай дөңгелек пішіндес, клапандары жоқ мыс немесе күміс мүйізді тарататын. Оның әскери қолданысы Жеті жылдық соғыс кезінде басталды, онда бұл аспап кернейге дейінгі алдағысы ретінде пайдаланылды.

Құрылымы мен нұсқалары

Флюгельхорн, әдетте, көптеген кернейлер мен корнеттер сияқты, B тонында болады. Ол көбінесе үш поршеньді клапанға ие және басқа мыс аспаптардағыдай саусақтармен тарту жүйесін қолданады, бірақ төрт клапанды және роторлық клапанды нұсқалары да бар. Сондықтан, кернейшілер мен корнетшілер оны ойнай алады, бірақ оның ойнау ерекшеліктері басқаша. Флюгельхорнның мундштугі керней немесе корнет мундштуктарына қарағанда терең конустық, бірақ француз мүйізінің мундштугінен кем конустық. Кейбір заманауи флюгельхорндар төртінші клапанмен жабдықталған, ол дыбысты таза квартаға төмендетеді (кейбір эуфониумдарда, тубаларда және пикколо кернейлердегі төртінші клапанға немесе тромбондағы леверге ұқсас). Бұл, флюгельхорнның еңбексіз дыбысымен бірге, аспаптың мүмкіндіктерін кеңейтеді. Ойыншылар төртінші клапанды бірінші және үшінші клапан комбинациясының орнына да қолдана алады (бұл сәл өткір болады). Роторлық клапанды флюгельхорнның ықшам нұсқасы – B тонындағы овал пішіндес кухлохорн. Ол неміс протестанттық тромбон хорлары үшін жасалған. C тонындағы бас флюгельхорндар жұбы, фискорн деп аталады, сардана бишілеріне музыкамен қамтамасыз ететін каталондық кобла тобында ойнатылады.

Таңба

Оның дыбысы толық, әдетте, труба мен корнеттен гөрі жұмсақ және қараңғырақ болып есептеледі. Флюгельхорнның дыбысы труба мен француз мүйізінің арасындағыдай, ал корнеттің дыбысы труба мен флюгельхорнның арасындағыдай. Флюгельхорн корнеттей шапшаң, бірақ жоғары регистрде (шамамен G5 нотасынан бастап) басқару қиын, онда ол ноталарды оңай ұстай алмайды.

Пайдалану және орындау

Флюгельхорн британдық үлгідегі қола оркестрінің тұрақты мүшесі болып табылады, сонымен қатар джазда жиі қолданылады. Ол оркестрлік және концерттік музыкада да кездеседі. Флюгельхорнмен атқарылған танымал оркестрлік шығармаларға Игорь Стравинскийдің «Трени», Ральф Воан-Уильямстың Тоғызыншы симфониясы және Майкл Типпеттің үшінші симфониясы жатады. Флюгельхорн кейде Малердің үшінші симфониясындағы постхорнның орнына, ал Оторино Респигидің «Римнің қарағайларында» сопрано римдік букцинаның орнына қолданылады. HK Gruber-дің «Busking» (2007) труба концертінде солистке баяу ортаңғы бөлімде флюгельхорнда ойнау тапсырылады. Флюгельхорн Бёрт Бачарактың 1960-шы жылдардағы поп әндерінің көптеген аранжировкаларында маңызды рөл атқарды. Ол Берт Кемпферттің 1962 жылы жазған «That Happy Feeling» әнінде жеке орындаушы ретінде естіледі. Флюгельхорн кейде барабан және керней корпустарында альт немесе төменгі сопрано дауысы ретінде пайдаланылады. Флюгельхорнның тағы бір қолданылуы – Голландия және Бельгияның «Fanfareorkesten» немесе фанфар оркестрлерінде. Бұл оркестрлерде флюгельхорндардың рөлі маңызды, олардың саны көбінесе 10-дан 20-ға дейін жетеді. Олар B тонында орындалады, сирек жағдайларда E солисімен де кездеседі. Нашар интонациясының салдарынан, бұл E флюгельхорндар көбінесе E трубасымен немесе корнетімен ауыстырылады. 1996 жылғы «Brassed Off» фильмінде Родригоның «Аранхуэс концертінен» «Адажио» флюгельхорнда орындалуы маңызды эпизод ретінде көрсетілген. Бұл солоны Пол Хьюз орындайды.

Белгілі ойыншылар

Джо Бишоп 1936 жылы Вуди Герман тобының мүшесі ретінде флюгельгорнды қолданған алғашқы джаз музыканттарының бірі болды. Шорти Роджерс пен Кенни Бейкер оны елуінші жылдардың басында ойнай бастады, ал Кларк Терри оны 1950-ші жылдардың ортасында Дьюк Эллингтонның оркестрінде қолданды. Чет Бейкер 1950-1960 жылдары аспапта бірнеше альбом жазды. Майлс Дэвис «Miles Ahead» және «Sketches of Spain» (екеуі де Гил Эванспен аранжировкаланған) альбомдарында флюгельгорнды джаз жанрында танымал етті, бірақ ол оны кейінгі жобаларында көп қолданбады. Флюгельхорнның басқа да танымал орындаушылары – Дональд Бёрд, Фредди Бузон, Фредди Хаббард, Том Браун, Ли Морган, Билл Диксон, Уилбур Харден, Арт Фармер, Рой Харгроув, Рэнди Брекер, Хью Мазекела, Фейя Факу, Тони Герреро, Гэри Лорд, Джимми Оуэнс, Мейнард Фергюсон, Терумаса Хино, Вуди Шоу, Бобби Шью, Гидо Бассо, Кенни Уилер, Том Харрелл, Билл Коулман, Тэд Джонс, Артуро Сандовал, «Чикаго» рок-тобының мүшесі Ли Лоугнан, «The Kick Horns» тобының Родди Лоримері, Майк Мефени, Гарри Беккет, Тилл Броннер және Ак ван Ройен. Көптеген джаз флюгельхорншілері аспапты трубаға қосымша қолданса, 1970-ші жылдары Чак Мангионе труба ойнаудан бас тартып, флюгельгорнға ғана назар аударды, әсіресе оның джаз-поп хиті «Feels So Good» әнінде. Мангионе 1980 жылғы Қысқы Олимпиада кезінде ABC телеарнасына берген сұхбатында флюгельгорнды «оң қолғап» деп атады. Поп флюгельхорншілерінің қатарында Пробин Грегори (Брайан Уилсон тобы), Рони Уилсон («Gap Band» тобы), Рик Браун, Мик Жилет, Джефф Остер, Зак Кондон («Beirut» тобы), Скотт Спиллен («Neutral Milk Hotel» тобы), Терри Киркман («The Association» тобы) және Рашаун Росс («Dave Matthews Band» тобы) бар. Марвин Стамм Пол мен Линда Маккартнидің «Uncle Albert/Admiral Halsey» әнінде флюгельхорнмен соло орындады. Классикалық флюгельхорншілер Сергей Накариков пен Кирилл Солдатов.