Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір қамысты ағаш үскірік аспап
Single reed woodwind instrument
Кларнет – ағаш үскіріктер отбасына жататын, дерлік цилиндр пішіндес корпусы және кеңейтілген құбыршасы бар бір қамысты музыкалық аспап. Кларнеттер – әртүрлі өлшемдері мен дыбыс биіктігіне ие аспаптар тобын құрайды. Кларнет отбасы – BB♭ контрабастан E♭ сопраноға дейінгі ең ірі ағаш үскіріктер отбасы. B сопранолық кларнет – ең көп таралған түрі және көбінесе «кларнет» деген сөзбен осы аспапты көрсетеді. Неміс аспап жасаушысы Иоганн Кристоф Деннер шамамен 1700 жылы ертерек бір қамысты аспап – шалумоға тіркеме кілт қосып, кларнеттің авторы деп есептеледі. Уақыт өте келе, дыбысын жақсарту және ойнауға ыңғайлы болу үшін қосымша кілттер мен герметикалық төсемдер қосылды. Бүгінде кларнет оркестр мен концерттік музыкалық ұйымдардың қалыпты құралы болып табылады және классикалық музыкада, әскери оркестрлерде, клезмерде, джазда және басқа да жанрларда қолданылады.
The clarinet is a single reed musical instrument in the woodwind family, with a nearly cylindrical bore and a flared bell. Clarinets comprise a family of instruments of differing sizes and pitches. The clarinet family is the largest woodwind family, ranging from the BB♭ contrabass to the E♭ soprano. The B soprano clarinet is the most common type, and is the instrument usually indicated by the word "clarinet". German instrument maker Johann Christoph Denner is generally credited with inventing the clarinet sometime around the year 1700 by adding a register key to the chalumeau, an earlier single reed instrument. Over time, additional keywork and airtight pads were added to improve the tone and playability. Today the clarinet is a standard fixture of the orchestra and concert band and is used in classical music, military bands, klezmer, jazz, and other styles.
Этимология
Кларнет сөзі ағылшын тіліне француз тілінен келген clarinette (Ескі француз тіліндегі clarin сөзінің әйелдік кішіргіші) немесе латын түбірінен шыққан прованс тіліндегі clarin ("гобой") арқылы енген болуы мүмкін. Бұл сөз орта ағылшын тіліндегі clarion – кернейдің бір түрімен байланысты, оның атауы да сол түбірден алынған. Кларнет сөзінің осы аспапты атау үшін қолданылуы туралы ең алғашқы жазба 1710 жылы Гронсфельд герцогының Якоб Деннерден екі аспап жасауға берген тапсырысында кездеседі. Ағылшын тіліндегі кларнет сөзі 1733 жылға дейін таралды, ал қазір қолданылмайтын архаикалық кларинет 1784 жылдан бастап 20 ғасырдың басына дейін пайда болды. Кларнетті ойнайтын адамды солтүстік америкалық ағылшын тілінде кларнетші, британдық ағылшын тілінде кларнетші деп, немесе жай ғана кларнетші деп атайды.
The word clarinet may have entered the English language via the French clarinette (the feminine diminutive of Old French clarin), or from Provençal clarin ("oboe"), originating from the Latin root clarus ("clear"). The word is related to Middle English clarion, a type of trumpet, the name of which derives from the same root. The earliest mention of the word clarinette being used for the instrument dates to a 1710 order placed by the Duke of Gronsfeld for two instruments made by Jacob Denner. The English form clarinet is found as early as 1733, and the now archaic clarionet appears from 1784 until the early 20th century. A person who plays the clarinet is called a clarinetist (in North American English), a clarinettist (in British English), or simply a clarinet player.
Сипаттамалары
Кларнеттің цилиндрлі түтігі оның ерекше тембрінің басты себебі, ол үш негізгі тіркеме арасында (халумео, кларьон және альтиссимо) өзгеріп тұрады. A және B кларнеттерінің түтігі шамалы ғана ерекшеседі және дыбыстық сапасы дерлік бірдей, бірақ A кларнетінің дыбысы көбінесе сәл жылырақ болады. E кларнетінің дыбысы жарқырап, оркестрдің күрделі дыбыстарында да естіледі. Бас кларнетке тән терең, тыныш дыбыс тән, ал альт кларнеті бас кларнетке ұқсас, бірақ одан қараңғырақ емес.
The clarinet's cylindrical bore is the main reason for its distinctive timbre, which varies between the three main registers (the chalumeau, clarion, and altissimo). The A and B clarinets have nearly the same bore and nearly identical tonal quality, although the A typically has a slightly warmer sound. The tone of the E clarinet is brighter and can be heard through loud orchestral textures. The bass clarinet has a characteristically deep, mellow sound, and the alto clarinet sounds similar to the bass, though not as dark.
Материалдар
Кларнет корпустары ағаш, пластик, қатты резеңке немесе эбонит, металл және пил сүйегі сияқты әртүрлі материалдардан жасалған. Ағаш кларнеттердің басым көпшілігі Африкалық қара ағаштан (гренадилла) жасалады, немесе сирек кездесетін Гондурас роза ағашынан немесе кокоболодан жасалады. Тарихи тұрғыдан, басқа да ағаштар, әсіресе, қос ағаш және эбон қолданылған. 20 ғасырдың ортасынан бері кларнеттер (әсіресе студенттік немесе оркестрлік үлгілер) акрилонитрил-бутадиен-стирен (ABS) сияқты пластиктен де жасалады. Пластиктен жасалған алғашқы қоспалардың бірі – Резонит, бұл термин бастапқыда Selmer компаниясының сауда белгісі ретінде тіркелген. Buffet Crampon компаниясының Greenline үлгісі шайырдан және ағаш кларнеттерді өндіруден қалған Африкалық қара ағаш ұнтағынан жасалған. Металл сопрано кларнеттері 19 ғасырдың соңында, әсіресе әскери мақсаттар үшін танымал болған. Металл кейбір контра-альто және контрабас кларнеттерінің корпустары үшін, сондай-ақ альт және одан үлкен кларнеттердің мойындары мен қоңыраулары үшін әлі де қолданылады. Мундштуктар көбінесе қатты резеңкеден жасалады, бірақ кейбір арзан мундштуктар пластиктен жасалған болуы мүмкін. Сонымен қатар, шыны, ағаш, пил сүйегі және металл сияқты басқа материалдар да қолданылған. Лигатуралар көбінесе металдан жасалады және бірінші немесе бірнеше реттеу бұрандаларын пайдаланып бекітіледі; басқа материалдарға пластик, жіп немесе мата жатады.
Clarinet bodies have been made from a variety of materials including wood, plastic, hard rubber or Ebonite, metal, and ivory. The vast majority of wooden clarinets are made from African blackwood (grenadilla), or, more uncommonly, Honduran rosewood or cocobolo. Historically other woods, particularly boxwood and ebony, were used. Since the mid 20th century, clarinets (particularly student or band models) are also made from plastics, such as acrylonitrile butadiene styrene (ABS). One of the first such blends of plastic was Resonite, a term originally trademarked by Selmer. The Greenline model by Buffet Crampon is made from a composite of resin and the African blackwood powder left over from the manufacture of wooden clarinets. Metal soprano clarinets were popular in the late 19th century, particularly for military use. Metal is still used for the bodies of some contra alto and contrabass clarinets and the necks and bells of nearly all alto and larger clarinets. Mouthpieces are generally made of hard rubber, although some inexpensive mouthpieces may be made of plastic. Other materials such as glass, wood, ivory, and metal have also been used. Ligatures are often made of metal and tightened using one or more adjustment screws; other materials include plastic, string, or fabric.
Қамыс
Кларнет Арундо донакс құрегінен жасалған бір қамыспен тартады. Қамыстар синтетикалық материалдардан да жасалуы мүмкін. Лигатура қамысты ауыздыққа бекітеді. Ауа қамыс пен ауыздық арасындағы жарықтан өтетін кезде, қамыс дірілдеп, кларнеттің дыбысын шығарады. Көптеген музыканттар дайын қамыстарды сатып алады, бірақ олардың көпшілігі осы қамыстарды реттейді, ал кейбіреулері құректерден өз қамыстарын жасайды. Қамыстардың қаттылығы әртүрлі болуы мүмкін, әдетте бірден (жұмсақ) беске дейін (қатты) сандармен көрсетіледі. Бұл сандар жүйесі біркелкі емес – бірдей санмен белгіленген қамыстардың қаттылығы әртүрлі өндірушілерде және модельдерде өзгеше болуы мүмкін. Қамыстың және ауыздықтың сипаттамалары ойнаудың жеңілдігі мен дыбыстық ерекшеліктерін анықтау үшін бірігіп жұмыс істейді.
The clarinet uses a single reed made from the cane of Arundo donax. Reeds may also be manufactured from synthetic materials. The ligature fastens the reed to the mouthpiece. When air is blown through the opening between the reed and the mouthpiece facing, the reed vibrates and produces the clarinet's sound. Most players buy manufactured reeds, although many make adjustments to these reeds, and some make their own reeds from cane "blanks". Reeds come in varying degrees of hardness, generally indicated on a scale from one (soft) through five (hard). This numbering system is not standardized—reeds with the same number often vary in hardness across manufacturers and models. Reed and mouthpiece characteristics work together to determine ease of playability and tonal characteristics.
Құралымдары
Қамысы ауыздыққа лигатура арқылы бекітіледі, ал осы құрастырманың жоғарғы жарты дюйм шамасы ойыншының аузында болады. Бұрын қамысты ауыздыққа байлау үшін жіп қолданылған. Ауыздық пен қамыстың айналасындағы ауыздың пішіні ауыздық деп аталады. Қамыс ауыздықтың төменгі жағында орналасып, ойыншының төменгі ерініне қысым жасайды, ал жоғарғы тістер әдетте ауыздықтың үстіңгі жағына тиеді (кейбір ойыншылар жоғарғы ерінін жоғарғы тістерінің астына бүгіп, «қос ерін» деп аталатын ауыздық пішімін жасайды). Ауыздық пішімінің күші мен нысанына енгізілген өзгерістер дыбыс пен интонацияны өзгертеді. Ойыншылар кейде ауыздықтың үстіне төсем жабыстыру арқылы немесе төменгі тістерге уақытша жастықша салу арқылы жоғарғы тістер мен ішкі төменгі ерінге түсетін қысымды жеңілдетеді. Ауыздық, баррельге бекітіледі. Көрсеткішті әртүрлі ұзындықтағы баррельдерді пайдалану арқылы немесе баррельді сырғытып, аспаптың ұзындығын арттыру арқылы реттеуге болады. Басқа негізгі жүйе – Олер жүйесі, ол көбінесе Германия мен Австрияда қолданылады. Кейбір джаз, клезмер және Шығыс Еуропа халық музыкасының орындаушылары Альберт жүйесін пайдаланады. Альберт және Олер жүйелері ертедегі Мюллер жүйесіне негізделген. Жоғарғы бөліктің төменгі жағындағы кілттер тобы (бөліктің тығырығынан сәл шығып тұратын) трилл кілттері деп аталады және оң қолмен басқарылады. Кішкентай кларнеттердің салмағының бәрі саусақ тірегі деп аталатын төменгі бөліктің артындағы оң бармаққа тіреледі. Үлкен кларнеттер мойынға ілмек немесе еденге тіреу арқылы қолдауға алынады. Басты корпустың астында кеңейтілген ұшы бар, ол қоңырау деп аталады. Қоңырау дыбысты күшейте бермейді, бірақ әрбір регистрдегі ең төменгі ноталар үшін аспаптың дыбысының біртектілігін жақсартады. XVIII ғасырдың басында неміс аспап жасаушысы Иоганн Кристоф Деннер (немесе оның ұлы Якоб Деннер) альт регистріндегі шалумоны екі кілтпен жабдықтады, олардың бірі жоғары регистрге өтуге мүмкіндік берді. Бұл екінші регистр басқа ағаштан жасалған үрмелі аспаптардағыдай, біріншіден бір октава жоғары емес, біріншіден бір октава және таза бесінші жоғары басталды. Жоғарыдағы екінші кілт бірінші регистрдің диапазонын A4 дейін және регистрлік кілтпен бірге B4 дейін кеңейтті. Кейін Деннер қоңырауды ұзартып, оны үшінші кілтпен жабдықтады, бұл дыбыс диапазонын E3 дейін кеңейтті. 1791 жылы Моцарт осы аспап үшін Кларнет пен оркестрге арналған A мажордағы концертті жазды, оның пассаждары C3 дейін төмендейді. Бетховеннің (1780–1820 ж. шамасында) кезінде кларнет оркестрдегі тұрақты мүше болды. Кілттердің саны шектеулі болды, өйткені олардың қаптамалары тығыз жабыспайды. Балтық немісінің кларнетшісі және шебер кларнет жасаушысы Иван Мюллер бұл мәселені шешу үшін кілттердің дыбыс тесіктерін тереңдетіп, төсемдерді жұмсақ былғарымен жапты. Бұл былғары төсемдер тесіктерді иістен гөрі жақсы жауып, аспапты көптеген кілттермен жабдықтауға мүмкіндік берді. 1812 жылы Мюллер жеті саусақ тесігі және он үш кілті бар кларнетті ұсынды, ол оны «барлық тональностьда ойнайтын кларнет» деп атады, өйткені ол барлық тональностьда ойнауға қабілетті болды. Әртүрлі тональностьда ойнау үшін әртүрлі күйде орналасқан кларнеттерді пайдалану қажеттігі жойылды. Мюллер металл лигатура мен саусақ тірегін ойлап тапқан деп есептеледі. Осы кезеңде ауыздық пішімі де өзгерді, ауыздықты төмен қараған қамыспен бағыттап орналастырды. Бұл алғаш рет 1782 жылы ұсынылып, 1830 жылдарға қарай стандартқа айналды. 1830 жылдардың соңында Реформа Боем жүйесі пайда болды, ол Боем жүйесінің кілттерін неміс ауыздығымен және корпусымен біріктірді. Альберт кларнетін 1848 жылы Эжен Альберт жасады. Бұл модель Мюллер кларнетіне негізделген, кілттерде бірнеше өзгерістер енгізілді және «жеңіл жүйе» деп аталды. Оның құрамына Адольф Сакс патент алған «көздік кілт» және кішкентай саусақтың қозғалысын жақсартуға арналған роликтер кірді. 1861 жылдан кейін Джозеф Тайлер жасаған «патенттелген C-диез» кілті басқа кларнет үлгілеріне қосылды. Альберт кларнеттерінің жақсартылған нұсқалары Ұлыбритания мен АҚШ-қа экспорттау үшін Бельгия мен Францияда жасалды. 1860 жыл шамасында кларнетші Карл Берман және аспап жасаушы Георг Оттенштейнер патенттелген Берман/Оттенштейнер кларнетін жасады. Бұл аспапта жаңа қосымша рычагтар болды, олар кейбір төсемдерді басқару үшін бірнеше саусақпен басқаруға мүмкіндік берді. Брамстың кларнетшісі Ричард Мюльфельд осы кларнетті қолданды, ал америкалық кларнетші Чарльз Найдич Брамстың шығармаларын орындау үшін Баерманн Оттенштейнер аспабын пайдаланды. XX ғасырдың басында неміс кларнетшісі және кларнет жасаушысы де Баерманн аспабына ұқсас саусақтарды қолданатын, бірақ Боем үлгісінен әлдеқайда көп дыбыс тесігі бар кларнетті ұсынды. Жаңа кларнет Олер жүйесінің кларнеті немесе неміс кларнеті деп аталды, ал Боем кларнеті кейіннен француз кларнеті деп аталды. Француз кларнеті неміс кларнетінен саусақтарда ғана емес, дыбыста да ерекшеленеді. Рихард Штраус «Француз кларнеттері жалпақ, мұрынды дыбысқа ие, ал неміс кларнеттері әншінің дауысына жақын» деп атап өткен. Қазіргі аспаптар арасындағы айырмашылық кішірек, бірақ интонациядағы айырмашылықтар сақталады. Бүгінде Боем жүйесі Германия мен Австрияны қоспағанда, барлық жерде стандарт болып табылады, онда Олер кларнеті әлі де қолданылады. Кейбір заманауи Диксиленд орындаушылары Альберт жүйесінің кларнеттерін пайдалануды жалғастырады. Реформа Боем жүйесі де Нидерландта танымал.
The reed is attached to the mouthpiece by the ligature, and the top half inch or so of this assembly is held in the player's mouth. In the past, string was used to bind the reed to the mouthpiece. The formation of the mouth around the mouthpiece and reed is called the embouchure. The reed is on the underside of the mouthpiece, pressing against the player's lower lip, while the top teeth normally contact the top of the mouthpiece (some players roll the upper lip under the top teeth to form what is called a 'double lip' embouchure). Adjustments in the strength and shape of the embouchure change the tone and intonation. Players sometimes relieve the pressure on the upper teeth and inner lower lip by attaching a pad to the top of the mouthpiece or putting temporary cushioning on the lower teeth. The mouthpiece attaches to the barrel. Tuning can be adjusted by using barrels of varying lengths or by pulling out the barrel to increase the instrument's length. The other main key system is the Oehler system, which is used mostly in Germany and Austria. The related Albert system is used by some jazz, klezmer, and eastern European folk musicians. The Albert and Oehler systems are both based on the early Mueller system. The cluster of keys at the bottom of the upper joint (protruding slightly beyond the cork of the joint) are known as the trill keys and are operated by the right hand. The entire weight of the smaller clarinets is supported by the right thumb behind the lower joint on what is called the thumb rest. Larger clarinets are supported with a neck strap or a floor peg. Below the main body is a flared end known as the bell. The bell does not amplify the sound but improves the uniformity of the instrument's tone for the lowest notes in each register. Around the beginning of the 18th century the German instrument maker Johann Christoph Denner (or possibly his son Jacob Denner) equipped a chalumeau in the alto register with two keys, one of which enabled access to a higher register. This second register did not begin an octave above the first, as with other woodwind instruments, but started an octave and a perfect fifth higher than the first. A second key, at the top, extended the range of the first register to A4 and, together with the register key, to B4. Later, Denner lengthened the bell and provided it with a third key to extend the pitch range down to E3. In 1791 Mozart composed the Concerto for Clarinet and Orchestra in A major for this instrument, with passages ranging down to C3. By the time of Beethoven (c. 1780–1820), the clarinet was a fixed member in the orchestra. The number of keys was limited because their felt pads did not seal tightly. Baltic German clarinetist and master clarinet maker Iwan Müller remedied this by countersinking the tone holes for the keys and covering the pads with soft leather. These leather pads sealed the holes better than felt, making it possible to equip the instrument with considerably more keys. In 1812 Müller presented a clarinet with seven finger holes and thirteen keys, which he called "clarinet omnitonic" since it was capable of playing in all keys. It was no longer necessary to use differently tuned clarinets for a different keys. Müller is also considered the inventor of the metal ligature and the thumb rest. During this period the typical embouchure also changed, orienting the mouthpiece with the reed facing downward. This was first recommended in 1782 and became standard by the 1830s. In the late 1830s, and the Reform Boehm system, which combined Boehm system keywork with a German mouthpiece and bore. The Albert clarinet was developed by Eugène Albert in 1848. This model was based on the Müller clarinet with some changes to keywork, and was also known as the "simple system". It included a "spectacle key" patented by Adolphe Sax and rollers to improve little finger movement. After 1861, a "patent C sharp" key developed by Joseph Tyler was added to other clarinet models. Improved versions of Albert clarinets were built in Belgium and France for export to the UK and the US. Around 1860, clarinettist Carl Baermann and instrument maker Georg Ottensteiner developed the patented Baermann/Ottensteiner clarinet. This instrument had new connecting levers, allowing multiple fingering options to operate some of the pads. The Brahms clarinetist Richard Mühlfeld used this clarinet, and the American clarinet soloist Charles Neidich has used a Baermann Ottensteiner instrument for playing compositions by Brahms. In the early 20th century, the German clarinetist and clarinet maker de presented a clarinet using similar fingerings to the Baermann instrument, with significantly more toneholes than the Böhm model. The new clarinet was called the Oehler system clarinet or German clarinet, while the Böhm clarinet has since been called the French clarinet. The French clarinet differs from the German not only in fingering but also in sound. Richard Strauss noted that "French clarinets have a flat, nasal tone, while German ones approximate the singing voice". Among modern instruments the difference is smaller, although intonation differences persist. Today the Boehm system is standard everywhere except in Germany and Austria, where the Oehler clarinet is still used. Some contemporary Dixieland players continue to use Albert system clarinets. The Reform Boehm system is also popular in the Netherlands.
Жаз
Кларнет 1910 жылдардан бастап джаздағы маңызды аспап болды. Ол 1940 жылдарға дейінгі биг-бенд дәуірінде жанрдың ерекше белгісі болып сақталды. Альфонс Пику, Ларри Шилдс, Джимми Нуун, Джонни Доддс және Сидни Бечет – бәрі де ерте джаз кларнетінде ойнаған танымал американдық музыканттар. Бенни Гудман және Арти Шоу сияқты свинг орындаушылары 1930 жылдардың соңында кеңінен танылды. 1940 жылдардан бастап кларнет джаздағы маңызды орнынан ығыстырылды. Сол кезде Нью-Орлеанның дәстүрлі джазын жаңғырту – Диксилендке деген қызығушылық пайда болды. Пит Фонтейн осы жанрдағы ең белгілі орындаушылардың бірі болды. Кларнеттің джаз ансамбліндегі орнын саксофон басып алды, ол күштірек дыбыс шығарады және ойнау жүйесі де қарапайым. Кларнет джаздан толығымен жойылған жоқ – 1950 жылдан бері Стен Хассельгард, Джимми Гиуффре, Эрик Долфи (бас кларнетте), Перри Робинсон және Джон Картер сияқты танымал музыканттар болды. АҚШ-та 1980 жылдардан бері Эдди Дэниелс, Дон Байрон, Марти Эрлих, Кен Пепловски және тағы да басқа музыканттар дәстүрлі және заманауи стильде ойнап, аспапта өте танымал болды.
The clarinet was a central instrument in jazz, beginning with early jazz players in the 1910s. It remained a signature instrument of the genre through much of the big band era into the 1940s. American players Alphonse Picou, Larry Shields, Jimmie Noone, Johnny Dodds, and Sidney Bechet were all prominent early jazz clarinet players. Swing performers such as Benny Goodman and Artie Shaw rose to prominence in the late 1930s. Beginning in the 1940s, the clarinet faded from its prominent position in jazz. By that time, an interest in Dixieland, a revival of traditional New Orleans jazz, had begun. Pete Fountain was one of the best known performers in this genre. The clarinet's place in the jazz ensemble was usurped by the saxophone, which projects a more powerful sound and uses a less complicated fingering system. The clarinet did not entirely disappear from jazz—prominent players since the 1950s include Stan Hasselgård, Jimmy Giuffre, Eric Dolphy (on bass clarinet), Perry Robinson, and John Carter. In the US, the prominent players on the instrument since the 1980s have included Eddie Daniels, Don Byron, Marty Ehrlich, Ken Peplowski, and others playing in both traditional and contemporary styles.
Басқа жанрлар
Кларнет рок музыкасында сирек кездеседі, бірақ мүлдем естімеген емес. Джерри Мартини 1968 жылы Sly and the Family Stone тобының "Dance to the Music" хитінде кларнетте орындады. The Beatles өздерінің "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band" альбомындағы "When I'm Sixty Four" әніне үш кларнеттен тұратын квартет қосты. Supertramp-тың сол аттас альбомынан шыққан "Breakfast in America" әнінде Billboard сыншысы "Бенни Гудман стиліндегі кларнет солосы" деп атаған көрнекті кларнет ойнатылады. Кларнет клезмер музыкасында маңызды рөл атқарады, онда ерекше ойнау стилі қолданылады. Танымал бразилиялық хоро музыкасы, албандық сазе және грек компания халық музыкасы, сондай-ақ болгарлық той музыкасында да кларнет қолданылады. Түрік халық музыкасында G тонындағы Альберт жүйесімен жасалған кларнет жиі қолданылады, ол көбінесе "түрік кларнеті" деп аталады.
The clarinet is uncommon, but not unheard of, in rock music. Jerry Martini played clarinet on Sly and the Family Stone's 1968 hit, "Dance to the Music". The Beatles included a trio of clarinets in "When I'm Sixty Four" from their Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band album. A clarinet is prominently featured in what a Billboard reviewer termed a "Benny Goodman flavored clarinet solo" in "Breakfast in America", the title song from the Supertramp album of the same name. Clarinets feature prominently in klezmer music, which employs a distinctive style of playing. The popular Brazilian music style of choro uses the clarinet, as does Albanian saze and Greek kompania folk music, and Bulgarian wedding music. In Turkish folk music, the Albert system clarinet in G is often used, commonly called a "Turkish clarinet".
Кларнеттер отбасы
Аты Күйі Пікірлер Диапазоны (дыбысталуы) A кларнет (A-да пикколо кларнет) A Бұл аспап сирек, бірақ бұрын желдік ансамбльдерде, әсіресе Испания мен Италияда жиі қолданылған. E кларнет (E-де сопранино немесе пикколо кларнет) E E кларнетінің ерекше "қатаң және тістегіш" дыбысы бар және оркестрде жарқын немесе кейде күлкілі дыбыс қажет болғанда қолданылады. D кларнет (D-де сопранино немесе пикколо кларнет) D Бұл аспап көбінесе F және кейіннен E кларнетімен алмастырылды. Оған арналған алғашқы бірнеше шығармалар жазылған, бірақ қазіргі батыс музыкасында оның репертуары өте шектеулі. Стравинский "Көктемнің құрбаны" шығармасына D және E кларнеттерін қосты. C кларнет (C-де сопрано кларнет) C Бұл кларнет аспаптың алғашқы кезеңінде өте кең таралған, бірақ оның қолданылуы азайды және 1920 жылдардың соңына қарай дерлік ескірді. Моцарт заманында көптеген композиторлар төменгі дыбысты аспаптарды артық көре бастады, ал C кларнетінің дыбысы тым жарқын деп саналды. Оркестр музыканттары осы аспапқа арналған ноталарды B кларнетінде ойнауға дайын болды, осылайша қосымша аспапты алып жүруден ауырды. B кларнет (B-де сопрано кларнет) B♭ B кларнеті – ең көп таралған түрі. Көбінесе "кларнет" термині осы аспапты білдіреді. A кларнет (A-да сопрано кларнет) A A кларнеті оркестрлік және камералық музыкада, әсіресе XIX ғасырда жиі қолданылады. Ол негізінен классикалық музыканы ойнау үшін қолданылады. Моцарттың кларнетке арналған концерті осы аспап үшін жазылған. C және B күйіндегі бассеттік кларнеттер де бар. Бассет мүйіз F Альтоға ұқсас, бассет мүйізі F күйінде орналасқан, көптеген модельдерде саңылау тар. Моцарттың кларнет концерті бастапқыда G күйіндегі бассет мүйізіне арналған концерттік эскиз ретінде жасалған. Осы аспапқа арналған материал аз жарияланған. Альт кларнет E Кейде Еуропада тенор кларнеті деп аталады, альт кларнеті әскери және концерттік оркестрлерде, кейде, сирек болса да, оркестрлерде қолданылады. F-дегі альт кларнет 19-ғасырдың басында әскери оркестрлерде қолданылған және Иван Мюллердің сүйікті аспабы болған. Ол қолданыстан шығып, қажет болған жағдайда оның орнына бассет мүйізі қолданылады. Бас кларнет B Бас кларнет 18 ғасырдың соңында дамыды және 1830 жылдары Адольф Сакс қайта жобалағаннан кейін оркестрлік музыкада пайда бола бастады. Содан бері ол қазіргі заманғы оркестрдің маңызды бөлігіне айналды. Ол концерттік топтарда да қолданылады және джазда, әсіресе джаз музыканты Эрик Долфи арқылы маңызды рөл атқарады (B кларнетімен бірге). 19-20 ғасырлардың ортасынан бастап кейбір композиторлар арасында танымал болған бас кларнет қазір өте сирек кездеседі. E контрабас кларнет (сонымен қатар Contra alto немесе Contralto кларнет деп аталады) EE Бұл аспап желдік ансамбльдерде және кейде кино саздығында қолданылады. Контрабас кларнет (сонымен қатар қос контрабас кларнет деп те аталады) BB BB контрабас кларнеті ансамбльдерде, концерттік топтарда және кейде оркестрлерде қолданылады. Арнольд Шенберг өзінің "Оркестр үшін бес пьесасында" A күйіндегі контрабас кларнетін сұрайды, бірақ мұндай аспап ешқашан болған емес. Субконтрабас кларнет (октыконтральто кларнет немесе октиконтрабас кларнет деп те аталады) EEEE немесе BBB Субконтрабас кларнеті – көбінесе тәжірибелік аспап, репертуары аз. EEE♭ (контра-альт кларнетінен бір октава төмен) үш данасы жасалды, ал BBB (контрабас кларнетінен бір октава төмен) данасын 1939 жылы Лебланк жасады.
Name Key Commentary Range(sounding) A clarinet (Piccolo clarinet in A) A This instrument is rare, although it was once frequently used in wind ensembles, especially in Spain and Italy. E clarinet (Sopranino or piccolo clarinet in E) E The E clarinet has a characteristic "hard and biting" tone and is used in the orchestra when a brighter, or sometimes more comical, sound is called for. D clarinet (Sopranino or piccolo clarinet in D) D This was largely replaced by the F and later the E clarinet. While a few early pieces were written for it, its repertoire is now very limited in Western music. Stravinsky included both the D and E clarinets in his instrumentation for The Rite of Spring. C clarinet (Soprano clarinet in C) C This clarinet was very common in the instrument's earliest period but its use dwindled, and by the end of the 1920s it had become practically obsolete. From the time of Mozart, many composers began to prefer the mellower lower pitched instruments, and the timbre of the C instrument may have been considered too bright. To avoid having to carry an extra instrument that required another reed and mouthpiece, orchestral players preferred to play parts for this instrument on B clarinets, transposing up a tone. B clarinet (Soprano clarinet in B) B♭ The B clarinet is the most common type. Usually, the term "clarinet" on its own refers to this instrument. A clarinet (Soprano clarinet in A) A The A clarinet is frequently used in orchestral and chamber music, especially of the nineteenth century. It is used primarily to play Classical era music. Mozart's Clarinet Concerto was written for this instrument. Basset clarinets in C and B also exist. Basset horn F Similar in appearance to the alto, the basset horn is instead pitched in F, with a narrower bore on most models. Mozart's Clarinet Concerto was originally sketched out as a concerto for basset horn in G. Little material for this instrument has been published. Alto clarinet E Sometimes referred to as the tenor clarinet in Europe, the alto clarinet is used in military and concert bands and occasionally, if rarely, in orchestras. The alto clarinet in F was used in military bands during the early 19th century and was a favorite instrument of Iwan Müller. It fell out of use and, if called for, is commonly substituted with the basset horn. Bass clarinet B Developed in the late 18th century, the bass clarinet began featuring in orchestral music in the 1830s after its redesign by Adolphe Sax. It has since become a mainstay of the modern orchestra. It is also used in concert bands and enjoys (along with the B clarinet) a considerable role in jazz, especially through jazz musician Eric Dolphy. The bass clarinet in A, which had a vogue among certain composers from the mid 19th to the mid 20th centuries, is now so rare as to usually be considered obsolete. E contrabass clarinet (also called Contra alto or Contralto clarinet) EE This instrument is used in wind ensembles and occasionally in cinematic scores. Contrabass clarinet (also called double bass clarinet) BB The BB contrabass is used in clarinet ensembles, concert bands, and sometimes in orchestras. Arnold Schoenberg calls for a contrabass clarinet in A in his Five Pieces for Orchestra, but no such instrument ever existed. Subcontrabass clarinet (also called octocontralto clarinet or octocontrabass clarinet)EEE or BBBThe subcontrabass clarinet is a largely experimental instrument with little repertoire. Three versions in EEE♭ (an octave below the contra alto clarinet) were made, and a version in BBB (an octave below the contrabass clarinet) was built by Leblanc in 1939.