Кіріспе

Түпнұсқа IRA-ның келісімге қарсы қосалқы тобы 1922-1969 жылдардағы Ирландиялық республикалық армиясы (IRA), түпнұсқа Ирландиялық республикалық армияның (1919-1922) келісімге қарсы қосалқы тобы, Ирландиялық азаматтық соғыста британдықтар қолдаған Ирландия еркін мемлекетіне және оның 1969 жылға дейін мұрагерлеріне қарсы соғысты, ол кезде IRA қайтадан Уақытша IRA және Ресми IRA-ға бөлінді. Бастапқы Ирландия республикалық армиясы 1919 және 1921 жылдар аралығында Ирландияның Тәуелсіздік соғысында Ирландиядағы британдық билікке қарсы партизан соғысында күресті. 1921 жылы 6 желтоқсанда Англо-Ирландия келісімшартына қол қойылғаннан кейін, Ирландия еркін мемлекеті болатын 26 округтегі ИРА келісімшартты жақтағандар мен қарсыластар арасында бөлінді. Шартқа қарсы адамдар, кейде еркін мемлекет күштерінің "Тәуелсіздер" деп аталатын, "Ирландиялық республикалық армия" (ИРА) немесе ирланд тілінде Óglaigh na hÉireann деген атауды қолдады, сол сияқты Солтүстік Ирландиядағы ұйым да бастапқыда Шартқа (егер Шартқа емес) қолдау көрсетті. Óglaigh na hÉireann сондай-ақ келісімге қол жеткізуші Ұлттық армияның атауы ретінде қабылданды және ол Ирландия қорғаныс күштерінің ресми заңды атағы болып қала береді.

Англия-Ирландия келісімінен бөлініп кетті

Лондондағы ирланд делегациясының Англия-Ирландия келісімін қол қоюы Синн-Фейндегі аз келісімге келген элементтер мен ИРА-ның көпшілігінде ашулы реакция тудырды. Даль Эранда ұзақ және қатал талқылаудан кейін келісімді 64 дауыспен 57 қарсы ратификациялады, содан кейін президент Эмон де Валера отставкаға кетті. Синн Фейн келісімге қарсы және келісімге қарсы фракцияларға бөлінді, әскер де солай істеді. Штаб-пәтердің көпшілігі, олардың көбі Майкл Коллинзге жақын болды, Шартты қолдады, бірақ ИРА еріктілері арасында пікірлер екіге бөлінді. Жалпы алғанда, Мунстердегі және Коннахттың көп бөлігіндегі ИРА бөлімшелері Шартқа қарсы болды, ал Мидлендс, Ленстер және Ольстерде жақтастары басым болды. Келісімге еріктілер жаңа Ұлттық армияның өзегін құрады. 1922 жылы наурыз айында келісімге қарсы офицерлер әскери съез шақырды, оған олардың жақтастары қатысты, олар келісімге қарсы екендерін растады. Олар, оның мүшелері Ирландия Республикасын қорғауға берген антын бұзған деп, Далдың өкілеттігін жоққа шығарды және Республика ресми түрде құрылғанға дейін өздерінің армиялық атқарушысын елдің шынайы үкіметі деп жариялады. Еріктілер келісімге қарсы немесе жақтап тұрғанының себептері күрделі. Бір себеп - әскери жағдайды бағалау. Коллинз, Ричард Малкахи және Эон О'Даффи ИРА-ның британдықтарға қарсы күресті жалғастыра алмайтынын сезінген кезде, Эрни О'Малли және Том Барри сияқты келісімге қарсы офицерлер ИРА-ның позициясы бұрынғыдан да мықты деп санады. Тағы бір фактор - күшті тұлғалардың рөлі; мысалы, ИРА бөлімшесінің басшысы - мысалы, Лонгфорд округінде келісімге қол қойған Шон МакЭоин - тарапта болды, көбінесе оның командасының қалған бөлігі оған қосылды. Бұл Корктағы Лиам Линч сияқты келісімге қарсы көшбасшылар үшін де солай болды. 1922 жылдың наурыз айында Анти-Дейлік ИРА Корольдік флот кемесін қолға түсірді Upnor Коб, Корк округі, жағалауында қару-жарақ тасымалдайтын.

Азаматтық соғыс

1922 жылы маусымда азаматтық соғыс басталған кезде Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі газеттерге өз армиясын "Ұлттық армия" деп атауды, ал қарсыластарын "Тәуелсіздер" деп атауды және 1919-1921 жылдардағы ИРА-мен байланыстырмауды бұйырды. Бұл көзқарас Азамат соғысы жалғасқан сайын, әсіресе Майкл Коллинстің 1922 жылдың тамызында қамауда өлтірілгеннен кейін қатаңдады. Коллинз 1922 жылы 25 шілдеде У.Т. Косгрейвке жазған хатында келісімге қарсы тараптар "жалған жолға түсіпті, бірақ олардың барлығы шыншыл" деп жазды. Алайда, Косгрейвтің басшылығымен үкіметтің кейінірек қабылдаған ұстанымы келісімге қарсы тараптар заңды үкіметтің қарсыластары болды және оларды заңды жауынгерлер ретінде тануға құқығы жоқ еді. Лиам Тобин бастаған жаңа Ирландия армиясының кейбір офицерлері өздерін келісімге қарсы күрескерлерден ажырату үшін "Ескі ИРА" деп аталатын бірлестік құрды. Кейбір келісімге қарсы ИРА офицерлері, мысалы Эон О'Даффи, "Тәуелсіздік соғысында" "Тәуелсіздік" британиялықтарға қарсы соғыспағанын мәлімдеді. О'Даффи Керри ИРА-ның 1919-1921 жылдардағы жалғыз үлесі "аты-жөні тоқтаған күні бақытсыз сарбазды ату" болды деп мәлімдеді. Керри жағдайында (Даблин мен Типперриден басқа жердегілерге қарағанда Корольдік Ирландия полициясының (RIC) адамдары көбірек өлтірілді), бұл шындыққа мүлдем сәйкес келмеді; алайда Слиго және Уэксфорд округтері сияқты кейбір аудандарда Азаматтық соғыста Тәуелсіздік соғысына қарағанда әлдеқайда көп іс-қимыл болды. Флоренс О'Донохью сияқты басқа ИРА ерлері екі топты татуластыруға тырысқан "нейтралды ИРА" деп аталатын топ құрды. Сол арада Солтүстік Ирландиядағы ИРА Майкл Коллинзмен байланысын сақтады; Келісімге қарсы тарапқа қосылған жалғыз Солтүстік ИРА басшысы Белфаст командирі Джо МакКелви болды. Солтүстік ИРА 1922 жылы мамыр айында жаңа әскери шабуылға түсті, оған Ұлттық армия мен Келісімге қарсы ИРА жасырын түрде көмектесті. Бұл Ирландияда азаматтық соғыс басталғанда тоқтатылды. Сол кезде Солтүстік ИРА-ның көптеген ер адамдары Солтүстік биліктің қолынан қашып кету үшін Солтүстікке қашуға мәжбүр болды. Олардың 500-ден астамы азаматтық соғыс кезінде Ұлттық армияға аттанған. 1922 жылы ИРА-ның саны ағылшындықтармен 1921 жылдың шілдесінде қол қоюға дейін 15000 адамнан 1922 жылдың қарашасына дейін 72000-нан астамға дейін ұлғайды. Тәуелсіздік соғысының ардагерлері жаңадан жалданушыларды "Тирк" деп мазақтап атады. Бұл ардагерлермен бірдей мөлшерде бөлінуі керек еді; алайда олардың көпшілігі Ирландияның Азамат соғысына қатыспады. Азамат соғысының басында Еркін Мемлекетте шамамен 8000 жауынгер болды, көбінесе келісімге ерікті IRA еріктілері. Келісімге қарсы тарап 15000 адам жинап алады, бірақ олардың барлығын қаруландыра алмайды. Соғыс басталған кезде олардың 7000-нан аз ғана мылтығы, бірнеше пулеметтері және британдық гарнизоннан (ИРА бөлімшелеріне оқ атпау туралы бұйрық алған) алынған бірнеше бронеавтомобильдері болды. Олар елден көшіп кетті. Келісімге қарсы ИРА қаруларының қалған бөлігі сапқыштар (оның 3000-ы Азамат соғысынан кейін тәркіленді) және басқа да азаматтық қарулар болды. Келісімді реттеуге және жаңа Ирландия еркін мемлекетіне қоғамдық қолдау 1922 және 1923 жылдардағы жалпы сайлауларда келісімді жақтаған тараптың жеңісіне көрінді. 1922 жылы сәуірде Анти-Келісім күштері Дублиндегі бірқатар қоғамдық ғимараттарды, әсіресе Төрт сот ғимаратын басып алды. Ақыры, екі айдан кейін және британдықтардың қысымымен Майкл Коллинз оларды күшпен алып тастауды шешті. Келісімге қол жеткізуші күштер ғимаратты бомбалады, ол екі күннен кейін берілді. Оскар Трейнордың басшылығымен ИРА-ның Дублин бригадасының келісімге қарсы элементтері О'Коннелл көшесін алып, артиллерия атысымен қуып шыққанға дейін, бұрыс ұрыстар тағы бес күн бойы жалғасты. 1922 жылдың шілдесінде келісімге қарсы ИРА бөлімдері Ирландияның оңтүстік және батысындағы көпшілігін ұстады. Алайда, Лиам Линчтің басшылығымен республикашылар көп ұзамай бастапқыда бақылап отырған аумақтың көп бөлігін жоғалтты. Соғыстың басында келісімге қарсы тараптар сан жағынан басымдыққа ие болса, көп ұзамай олар саны мен қару-жарағымен жеңілдеді. Еркін Мемлекеттің Ұлттық Армиясы 1922 жылдың аяғына қарай 38000-нан астамға дейін және соғыс аяғына дейін 55,000 адам мен 3000 офицерге дейін кеңейтілді; оның жаңадан қабылданғандардың бірі британдық армиядан шыққан ирландтық экс-әскерилер болды. Сонымен қатар, британдықтар оның қару-жарақ, оқ-дәрі, бронеавтомобильдер, артилле...

Азамат соғысынан кейінгі кезең

Ирландиялық Азамат соғысынан кейінгі кезең ИРА-ның саяси сол жаққа қарай ауысуын көрді, бұл Мосс Твумидің штаб бастығы лауазымына сайлануымен көрінді. Тьюми осы лауазымға он жылға жуық уақыт қызмет етті және ИРА-ның осы кезеңіндегі ең ұзақ уақыт штаб бастығы болды. Өзінің билігі кезінде ол IRA-ны Cumann na nGaedheal үкіметінің оңшыл ұстанымына қарсы қою үшін солшыл ықпалдарға абайлап ашыды. 1925 жылдың жазында келісімге қарсы ИРА совет қаржысы мен қару-жарағын алуға үміттеніп, Жозеф Сталинмен жеке кездесу үшін Па Мюррей бастаған делегацияны Кеңес Одағына жіберді. Құпия келісімге қол қойылды, соның негізінде ИРА АҚШ пен Ұлыбританияны тыңдап, Нью-Йорк пен Лондондағы Қызыл Армияның әскери барлау қызметіне айына 500 фунт стерлингке ақпарат береді. ИРА өзін 1916 жылғы жариялауда жарияланған Республиканы қолдап отыр деп санайды және Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі заңды емес деп санайды. Ол осы Республиканың армиясы болып қала бермекші, Тәуелсіздік соғысы кезеңіндегі ИРА-мен тікелей сабақтастықта болды. Осы кезеңде Ирландия саясатының радикалды республикалық жағында бірнеше бәсекелестік ұйымдар болды. IRA-дан басқа, оларға Шартқа қарсы Синн Фэйннің Мэри Максуини сияқты қатал элементтері кірді, ол де Валераны конституциялық саясатқа ерткен жоқ, ал Екінші Деилдің Шартқа қарсы мүшелерінің арқасы, олар әлі де өзін жалғыз заңды ирланд парламенті деп жариялады. Осы кезеңнің басым бөлігінде ИРА-ның Синн Фэйнмен қарым-қатынасы нашар болды (ИРА мүшелеріне партияға кіруге тыйым салынды), 1929 жылы Comhairle na Poblachta өкілдік еткен татуласу әрекетіне қарамастан. Осы кезеңде ИРА бірқатар ереуілдерге араласты, ал ИРА мүшелері жер аннуитеттерін төлеуге қарсы науқан жүргізді (бұрынғы британдық әкімшілік жер иелерін сатып алуына қатысты), Пидар О'Доннелл 1928 жылы Анти-Трибитт Лигасын құрды. Ирландияның коммунистік партиясының көптеген мүшелері осы уақытта ИРА мүшелері болды. Саяси бастамаларды 1931 жылы басталған Saor Éire сияқты солшыл IRA мүшелері Джордж Гилмор, Пидар О'Доннелл және Фрэнк Райан ұсынды. IRA мүшелері "Совет Ресейінің достары" ұйымын құруға көмектесті, кейіннен олар екі ұйым арасындағы қарым-қатынас нашарлаған кезде Коммунистік партия мүшелерін қуып жіберді. Азамат соғысынан кейінгі жылдары көптеген республикашылар еркін мемлекетті газеттерді цензуралау және кең көлемді мәжбүрлеу заңнамасымен, британ империализміне қызмет ететін жалған демократия ретінде қарады. ИРА көтеріліс арқылы елді басып алуға дайын болды, содан кейін ол британдықтармен қайтадан күресуге тура келеді деп күтті. 1926 жылы қарашада ол 11 Гарда Сихоана казармасын басып алып, екі Гардаины атып өлтірді. Еркін мемлекет дереу арнайы өкілеттік туралы заңды пайдаланып, келесі күні 110 ИРА ер адамдарын тұтқындады. ИРА адамдары 1927 жылы Азамат соғысындағы өлім жазаларына жауапты деп саналған үшін Өкініш ретінде Еркін Мемлекеттің министрі Кевин О'Хиггинсті өлтірді. 1926-1936 жылдар аралығында ИРА-ның қолынан төрт Гардай өлтірілді. 1932 жылы Гардай Клруш қаласында ИРА-ның екі басшысын, Джордж Гилмор мен Томас Райанды атып өлтірді.

Фианна Фейл үкіметте

1932 жылы сайлауда де Валераның Фианна Фейл партиясы жеңіске жеткенде, ИРА еркін мемлекет партиясы Куманн н Гейдхелдің нәтижелерді құрметтемейтінін күтті және тағы бір азаматтық соғысқа дайындалды. Олардың таңғалысы, Косгрейвтің партиясы бейбіт түрде биліктен бас тартып, полиция мен қарулы күштерге жаңа үкіметті мойынсұнуды тапсырды. Фианна Фейл үкіметінің алғашқы екі жылында ИРА мүшелері 1800 адамнан 10 000-нан астамға дейін өсті. Бұл Ұлы депрессияның халыққа әсерін радикалдыландыруға байланысты болуы мүмкін, оған ИРА-ның жаңа әлеуметтік радикализмі (келесі бөлімді қараңыз) шақырылды. Тағы бір маңызды фактор - бұл Блюзширттердің құрылуы: Эон О'Даффи құрған квази-фашистік ұйым, бастапқыда Азамат соғысы ардагерлері болды. ИРА мен Блюшерттер саяси кездесулерге шабуыл жасап, бір-бірімен көшеде ұрысып жүрді. Ұрыстың басым бөлігі ұрыстарда қолмен немесе аяқ киіммен жүргізілген, кем дегенде бір "Көк жилетка" және бір ИРА адамы осы қақтығыстарда атып өлтірілді. ИРА басшылары бұл оқиғаларды республикалық революцияның басталуы және Еркін мемлекеттің құлдырауы деп қарады. Олар көңілі қалмады. Бастапқыда де Валераның Фианна Файл үкіметі ИРА-ға достық қарым-қатынас жасады, ұйымды заңдастырды және Куманн на Гейдхел тұтқындаған барлық тұтқындарды босатты. Бұл ИРА-ға заңды мәртебе берді, яғни Гардай оларға қарсы әрекет етуге дайын емес еді. Жеңіс сапарында де Валера Скиббериндегі Гарданың құрмет сақшысын елемеді, бірақ ИРА-ға сәлем берді. 1935 жылы бұл қарым-қатынас екі жақ арасында да өштесуге айналды. ИРА Фиана Фейлді республиканы жарияламауы және Ирландияның жалғасқан бөлінуіне төзімділік таныту арқылы "сатып жіберді" деп айыптады. Де Валера 1936 жылы ИРА-ны жер таласында жер иесінің агенті Ричард Мор О'Фарреллді өлтіргеннен кейін және Дублин трамвай жұмыскерлерінің ереуілі кезінде полицияға оқ атқаннан кейін банктік тонаудан кейін тыйым салды. Алайда, ИРА-ның республикалық сайлау округінің көпшілігі 1937 жылы британ монархиясына адалдық антін жою және мемлекет басшысы ретінде сайланған президентті енгізу арқылы республикалық конституцияны енгізген де Валера үкіметімен еркін мемлекетпен татуласты. Құжатқа Солтүстік Ирландияға қатысты аумақтық талап та кірді. 1930 жылдардың аяғында ирланд халқының көпшілігі Ирландия республикалық армиясының заңды "республика армиясы" болып қала береді деген талаптарымен келіспеді. Солтүстік Ирландияда ИРА-ның басты рөлі - секталық тәртіпсіздіктер кезінде католик қауымын қорғауға тырысу болды. Осы себепті көптеген ИРА мүшелерінің католиктік ұлтшылдығына қарсы болған солшыл ИРА басшысы Пидар О'Доннелл: "Біздің Белфастта ИРА батальоны жоқ, бізде қарулы католиктер батальоны бар" деп кемсітіп айтты. Кейде "әлеуметтік республикашылдық" деп аталатын бұл өрлеу 1930 жылдардың ортасында аяқталды. 1931 жылы Саор Эре католик шіркеуінің қатты реакциясы, коммунистік болып көрінген нәрсеге қатты қарсылық танытуы және үкімет дереу енгізген репрессивті заңнаманың үйлесіміне байланысты тез құлдырады. Солшыл ИРА мүшелері, соның ішінде Пидар О'Доннелл, Фрэнк Райан және Джордж Гилмор, ИРА-ның "Республика" немесе социалистік революцияны жүзеге асыра алмағанына ренжіді, 1934 жылы жаңа партия - Республикашыл конгресс құру үшін кетіп қалды. Бұл өз кезегінде, ақыр соңында сәтсіздікке ұшырады, себебі IRA басшылығындағы консервативті элементтер оған қарсы шығып, оның жақтастарын ұйымнан кетуге мәжбүр етті. 1935 жылы алғашқы жалпы жиналыстан кейін Конгресс де бөлініп, құлдырап кетті. 1936-1937 жылдары көптеген бұрынғы ИРА ерлері испандық ұрыста Ұлттық ұлтшылдарға қарсы Екінші испан Республикасы үшін күресу үшін негізінен социалистік Халықаралық бригадаларға қосылған ирландтық жауынгерлердің қатарында болды (кейіннен Конолли колоннасы деп аталды). ИРА испан Республикасына ешқандай қолдау көрсетпеді және кейіннен Конолли колоннасына қосылған мүшелерін тыйым салды. Фрэнк Райан ең көрнекті ирландтық қатысушы болды. (Осы уақытта ИРА қарсыласы және Жасыл көйлектердің басшысы Эон О'Даффи Франсиско Франконың националистерімен қарсыласып, Испанияға соғысу үшін Ирландия бригадасын ұйымдастырды.) 1935 жылы ИРА-ға тағы да тыйым салынды, сондай-ақ "Блюшерттер" де. Мосс Твуми түрмеге қамалды және оның орнын Сеан МакБрайд бас штаб бастығы болды. Де Валера үкіметі ИРА-ға қарсы қатаң саясатты ұстана бастады. 1936 жылы вице-адмирал Генри Сомервилл өзінің Батыс Корк үйінде ИРА қарулы адамдары көптеген жергілі�...

Шон Расселл штаб бастығы болды

Шон Макбрайдті саясатқа деген бейімділігіне күмәнданатын ИРА-ның көптеген мүшелері ұнатпады, ол көп ұзамай ИРА-ның генерал-квартирмейстері Шон Расселмен ашық қақтығысқа түсті, ол Макбрайдтің қарсылығына қарамастан Англияда бомбалау науқанын дайындады. МакБрайд Расселлге ИРА қаражатын теріс пайдалану үшін әскери сот берді, нәтижесінде соңғысы ұйым ішінде төмендеді. Келесі әскери съезд шақырылған кезде Макбрайдты орнынан алып тастады, ал Том Барри штаб бастығы болып сайланды. Барри Солтүстік Ирландияға кең ауқымды шабуыл жасауға дайындықты бастады, онда жүздеген ИРА ер адамдары жаттықтырылған лагерьлер құрылды, армия мен полиция казармаларының орналасуы бар егжей-тегжейлі карталар жасалды және Клан на Гейлдің көмегімен Томпсондарды импорттады. Алайда, жоспарлар Дублинде жалпыға белгілі болғандықтан, жоспарлар ағып кеткендігі және Белфаст бригадасына Корольдік Ольстер полициясының (RUC) енгендігі туралы хабарлар нәтижесінде жоспарды орындау жоспарланғанға дейін бірнеше күн бұрын тоқтатылды. Бұдан кейін Том Барри штаб басшысы лауазымынан кетті, оның орнын Мик Фитцпатрик алды. Шон Рассел Ирландиядан АҚШ-қа ИРА басшылығының рұқсатысыз кетті, ол Расселдің ісіне ақшалай қолдау білдірген Клан на Гейлдің Джозеф МакГарритімен кездесті, ал Ирландияда оның жақтастары Пидар О'Флаэрти мен Том МакГилл ел аралап, Расселге қолдау білдірді және Англиядағы ИРА-ның командалық офицерін бомбалау науқанын жақтаған Джимми Джо Рейнольдс ауыстырды. Фицпатрик басшылығымен ИРА-ның жас мүшелерінің белсенділігі төмендеуіне байланысты наразылық күшейе түсуі, Барридің бомбалау науқанына қарсы наразылығына қарамастан және Расселдің өзіне конгреске қатысуға тыйым салынғанға қарамастан, 1938 жылы сәуірде ИРА-ның Бас армиялық конвенциясында Шон Расселдің штаб бастығы болып сайлануына әкелді. Барри және ИРА-ның көптеген жетекші мүшелері науқасқа қарсы шығып, кейіннен отставкаға кетті. Расселлдің штаб бастығы қызметі Твуми, Макбрайд және Барри кезеңінен тактикалық және идеологиялық жолмен ауытқуды білдіреді. Расселл 1920 және 30-жылдардағы ИРА-ның солшыл үрдістерінен аулақ болып, "әскеришіл" көзқарасты қолдады. Расселлдің алғашқы маңызды қадамдарының бірі ИРА-ның саяси сенімділігін нығайту болды. Штаб бастығы ретінде ол екінші Даилдың "тұмбасынан", яғни екінші Даилдың республикашыл болып қалған сайланған мүшелерінен, күшті символикалық ым-ишараны қамтамасыз ете алды. Осы бұрынғы TD-дердің 7-сі екінші Далл өкілдерінің өкілеттігін IRA армия кеңесінің өкілеттігіне ауыстырды, осылайша, олардың ойындарында, оны Ирландияның заңды басқарушы органы етті. ИРА бұл қадам оларға Ұлыбританияға ресми түрде соғыс жариялауға билік берді деп санады, олар оны дереу жасады.

Идеологиялық ауытқу

Республикалық конгресс апатынан шыққан ИРА-ға негізінен консервативті, қатаң ұлттық саяси көзқарас әсер еткен және католиктік әлеуметтік ілімге негізделген радикалды оңшыл идеялар, мысалы корпоративизм, дистрибьютизм және тіпті Аилтири на Аисеирге фашистік идеологиясы әсер еткен. IRA War News газетінің редакторы Тарлах О Хуид және IRA Армия кеңесінің мүшесі Гераод О Бройн Ailtirí na hAiséirghe-ге мүше болды, ал IRA генерал-адъютанты Томас О Дубхгайл оның жетекшісі Гераод О Куиннегайнға жазған хатында партияны мақұлдағанын білдірді. Сондай-ақ, антисемиттік сезімдер де, оның ішінде вермахттың еврейлерді Еуропадан қуып шығаратын "тазалау оттарына" қанағаттанғандық және Ирландия үкіметін "еврейлер мен масондар" билеп отыр деп айыптау басталды. Шеймус О'Донован Ұлыбритания мен АҚШ-ты "Фримасондық, халықаралық қаржылық бақылау және еврейлік орталықтар" деп айыптады. 1939 жылы О'Донован нацистік идеологияға қатты ғашық болып, Германияға үш рет барып, "әлеуметтік агенттер туралы, соғыс жағдайында қару-жарақпен қамтамасыз ету туралы, радио құрылғылары мен курьерлік байланыс туралы" әңгімеледі. 1942 жылы ол Ирландияның болашағы жеңіске жеткен Германиямен одақтасуда деп дәлелдейтін мақала жазды. 1940 жылы ИРА-ның көрнекті мүшелері мен қолдаушылары Córas na Poblachta-ны құрды, оның мақсаттары арасында "Айрландиядағы масондық тәртіпті жою" және "Англияның біздің елімізді мәдени жаулап алуын кері қайтару" деп аталды, бұл мақсатта "мәжбүрлеуді қолдану" жоққа шығарылмаған. Партияға көптеген оңшылдар қосылды, соның ішінде О Куиннеагайн, 1942 жылы тәуелсіздік алғанға дейін партияның жастар қанаты Айсейнді басқарды, ал Корас на Поблахта қатты антисемит және неміс жақтасы болды. ИРА-ның идеологиялық ауысуы сол кезде басқа ұйымдарда байқалды. 1940 жылы Ирландияның коммунистік партиясы, 1930 жылдары ИРА-ға жақын болған, Солтүстік Ирландияның ресми газеті "Қызыл қол" газетінде мақала жариялады, онда ИРА фашистік топқа айналды ма деген сұрақтар қойылды. Сол сияқты 1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, социалистік республикашыл және бұрынғы ИРА армиясының кеңес мүшесі Джордж Гилмор ИРА-ға Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін қаруды тастауға өтініш білдіріп, Германиядан көмек сұраған кезде фашизммен флирт жасағаны үшін айыптап жазды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қаңтар айында Ұлыбритания Германиямен мүмкін болатын соғысқа дайындалған кезде, ИРА Армия Кеңесі Ұлыбританияға соғыс жариялады. IRA саботаждық науқаны немесе "S жоспары" бірнеше күннен кейін басталды. Осы келісім бойынша, Ұлыбританияда орналасқан ИРА оператившілері Ұлыбританияның соғыс күшін әлсірету мақсатында инфрақұрылымға шабуыл жасады. Польшаға неміс шабуылдан кейін Ирландия үкіметі 2 қыркүйекте бейтараптығын жариялады, сонымен қатар одақтастар мен Германия арасындағы жаулық әрекеттердің ұзақтығы үшін төтенше жағдай жариялады. 1939 жылы 23 желтоқсанда ИРА мүшелері Дублиннің Феникс паркіне орналасқан Magazine Fort-тан Ирландия армиясының барлық резервтік оқ-дәрілерін ұрлады. Бұл IRA фольклорында "Рождестволық рейд" деп аталды. 1940 жылы 2 қаңтарда Армаг округінде RUC екі жарым тонна ұрланған оқ-дәрілерді тапты. Келесі күні Ирландияның Әділет министрі Джеральд Боланд Дэйлдің төтенше сессиясында төтенше өкілеттіктер туралы заң жобасын ұсынды. Ол тез арада қабылданды және келесі күні үшінші оқылымда ашығыс өкілеттіктер туралы заң қабылданды. Кейіннен ол 1940 және 1944 жылдар аралығында Ирландияда кем дегенде алты ИРА еріктісін өлтіруге пайдаланылды. Питер Барнс және Джеймс МакКормик 1939 жылы 25 тамызда Ковентриде жарылған ИРА бомбасынан кейін Англияда тұтқындалған еді (барақ 1939 жылы Ковентриде бомбаға толыған), нәтижесінде бірнеше қатысы жоқ ағылшын азаматтары қаза тапты, 1940 жылы 7 ақпанда өлім жазасына кесілді. Республикалық An Phoblacht басылымы олардың Англиядағы миссиясын және IRA мүшелігін жоққа шығарған жоқ, бірақ олар Ковентридегі бомбаға толы шабуылға қатысы жоқ деп мәлімдейді. 1940 жылы шілдеде ИРА ашық хат жариялады, онда "герман әскерлері Ирландияға қоныс аударса, олар Ирландия халқының достары және азат етушілері ретінде қоныс аударатынын" айтты. Оқырманға Германияның Ирландияға "аумақтық және экономикалық ықпал етуді" қаламайтыны, тек Ирландияның "еркін және прогрессивті Еуропаны қайта құруда" өз рөлін ойнауын қалайтыны айтылды. Үшінші рейх Еуропа саясатының "жұмшақ беретін күші" және ұлттық бостандықтың "қорғаншысы" ретінде де мақталды. 20 сәуірде IRA армиясының басшылары жиналып, өтінішті мақұлдады. Сондай-ақ, олар "азаматтарға қауіп төндірмейтін болса, Англиямен соғысып жатқан мемлекеттерге әскери ақпарат беру" жоспарын мақұлдады. Бұл жоспар тез арада анықталды, өйткені ИРА курьері Дублин Белфаст пойызында қабылданған шешімдердің құжаттарымен және нацистік байланыс туралы мәліметпен қамауға алынды. Бұл 30 сәуірде, ол желкеге шығуға бірнеше сағат қалғанда, Шюцті тұтқындауға әкелді. Қайық тәркіленіп, экипаж қамауға алынды. Белфастта Солтүстік Ирландия билігінің қатты үрейленуі үшін қаланың бригадасы "Протестанттық отрядты" құрды, бұл құпия бөлім, негізінен Джон Грэм, Ирландия шіркеуінің діншілі, Денис Ирландияның Ольстер Юнион клубынан. Бірақ немістермен ынтымақтастыққа қарсы шыққан Грэм және Белфаст командасындағы басқалар жаңа солтүстік науқанының артықшылықтарын талқылауды жалғастырған кезде, 1942 жылдың сәуірінде RUC-ді 1916 жылғы заңсыз еске алудан аластату үшін жасалған іс-қимыл көшедегі атысқа айналды. Полиция констеблі, төрт баланың әкесі Томас Джеймс Форбс өлтірілді, соның салдарынан белсенді бөлімнің сегіз мүшесінің алтауы өлім жазасына кесілді. Бұл жағдайда бір адамнан басқасының бәрі кешірілді. 1942 жылдың 2 қыркүйегінде он тоғыз жастағы Том Уильямс асылып, солтүстікте сот арқылы өлім жазасына кесілген алғашқы және жалғыз ирланд республикашысы болды. Соғыс кезінде ИРА мүшелері Солтүстік Ирландиядағы өнеркәсіптік нысаналарды неміс әуе бомбалауына көмектесу үшін барлау мәліметтерін беруге тырысқан болуы мүмкін деген хабар тарады. Алайда, соғыстан кейін Германиядан алынған ақпарат Белфаст жарылысы сияқты рейдтерді жоспарлау тек Люфтваффе әуедегі барлауға негізделгенін көрсетті. ИРА Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шекараның екі жағындағы үкіметтер тарапынан оған қарсы қабылданған шаралардан қатты зардап шекті. Ирландиялық ИРА мүшелері шекараның солтүстігінде де, оңтүстігінде де тұтқындалды, ал 1942 және 1944 жылдар аралығында штаб бастығы Чарли Керинс сияқты бірқатар ИРА адамдары соғыс кезінде жасалған қылмыстық қылмыстар үшін Ирландия үкіметімен өлім жазасына кесілді. Керинс жергілікті полиция қызметкерін өлтіргені үшін сотталып, кінәлі деп танылған болатын.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ИРА әлі де бар еді, бірақ оның саны қатты азайды. Кейбір ИРА бөлімшелері Ирландияның ауылдық жерлерінде қалды; алайда олар кез келген командалық құрылымнан ажыратылды және қатты demoralized. Дублинмен және басқа бөлімшелермен байланыссыз ИРА мүшелері азайып кетті. 1945 жылы Дублинде орталық құруға алғашқы әрекеттердің бірі жасалды. Кездесуге Шон Эш, Микси Конвей, Тони Маган, Вилли МакГиннес, Берти МакКормак және тағы басқалар қатысты. Олар кімнің көмектесетінін, әскерде кімнің болғанын білмеді. Мәселелер айқын болды, бірақ ешкімде дайын жауаптар жоқ еді. Барлық GHQ қызметкерлерінің және олардың жазбаларының жоғалуы Дублинді елден оқшаулады, өйткені ел Дублиннен оқшауланды. Ақпарат пен адам жетіспегенмен, бірінші қадам ретінде Дублиндегі бір бөлімді іске қосу керек болды. Келесі қадам - армияның басшылығын қайта құру және ол арқылы ИРА-ның заңды құрылымын құру болды. Реформаланған ИРА-ның алғашқы әрекеттерінің бірі 1945 жылы 10 наурызда Ұлыбританиямен "отын тоқтату" туралы хабарлау болды. Бұл декларация әлемнің көп бөлігінде бей-жайлық пен ең нашар жағдайда таңғалдырды, бұл кезде ИРА өлі ұйым деп саналды.

Кланн на Поблахта

1946 жылы Ирландияда бұрынғы штаб бастығы Шон Макбрайд Clann na Poblachta деп аталатын жаңа саяси партия құрды. Бас мүшелерінің бірнешеуі бұрынғы солшыл ИРА мүшелері болды және партияның өзі өзін республикашыл деп жариялады. Алайда, ИРА-да қалған көптеген милитаристер Dáil Eireann-дің заңдылығын мойындаған саяси партияны қолдауға құштар емес еді, және ИРА өз мүшелеріне Кланнға қосылуға тыйым салды, өйткені олар дауыс беруден бас тартқан партия болмады.

Синн Фэйнмен жақындасу

1947 жылы ИРА Екінші дүниежүзілік соғыстан бері алғашқы Армиялық конвенциясын өткізді және негізінен "үш Мактан", Тони Маганнан, Пэдди Маклоганнан және Томас Ог Мак Кертеннен тұратын жаңа басшылық сайланды. "Үш Мак" саяси ұйым ИРА-ны қайта құруға көмектесу үшін қажет деп санайды. IRA мүшелеріне Sinn Féin-ге жаппай қосылуға нұсқау берілді, ал IRA-ның 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейінгі аз сандарына қарамастан, олар ұйымды толықтай басып алуға сәтті қол жеткізді. Бұл төңкеріс Синн Фейннің әлсіз жағдайына байланысты мүмкін болды. Партия өзінің бұрынғы өзін-өзі онжылдықтарда Эмон де Валера 1926 жылы Фианна Фейл құру үшін бөлініп кеткен кезде мүшеліктің басым бөлігін өзімен бірге алып кеткеннен кейін болды. 1950 жылы Пэдди Маклоган Синн Фэйн президенті болып тағайындалды, ал ИРА мүшесі Томас О Дубхгайл вице-президент болып тағайындалды, бұл ИРА партияның аппаратын толықтай бақылайтынын көрсетті.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ИРА идеологиясы

Жаңа ИРА басшылығымен Синн Фэйн католик мемлекетін құру мақсатында Папа Пий XI-нің Папалық энцикликаларынан шабыт алған корпоративтік әлеуметтік саясатты қолдауға кірісті және парламенттік демократияға қарсы шығып, оны Португалияның Estado Novo-ға ұқсас үкімет формасымен ауыстыруды ұсынды, бірақ фашизмді бас тартты, өйткені олар фашистік мемлекетті тым зайырлы және орталықтандырылған деп санайды. 1955 жылы Дублинде тұратын кәсіподақшы Мэтт Мерриган ИРА басшылығын "жас буржуа және фашистермен шектесетін" деп сипаттады.

Шекаралық науқан

1950 жылдары ИРА жаңа қарулы науқанды жоспарлай бастады, ал 1956 жылы әскери тәжірибеге ие болған жаңадан қабылданған Сеан Кронин "Операция Жеткізу" атты жоспарды жасады. Шекаралық науқан белгілі болғандай, әртүрлі әскери колонналар әскери операциялардың қатарын жүзеге асырды, қауіпсіздік қондырғыларына тікелей шабуылдан бастап инфрақұрылымға қарсы бұзылу әрекеттеріне дейін. Алғашында бұл науқан оңтүстіктен елеулі қолдау тапты. Шон Саут пен Фергал О'Хенлонның Брукбородағы шабуылда қаза тапқаннан кейін қолдау күшейді. 1957 жылы өткен Dáil Éireann сайлауында Синн Фэйн 19 үміткерді ұсынды және төрт орынға ие болды, ал тығыз таласқан сайлауларда тағы бірнеше орынға ие болды. Жаңа төрт Sinn Féin TD-нің бірі болашақ IRA штаб бастығы Ruairí Ó Brádaigh болады. Алайда, сотсыз тұтқындау, алдымен Солтүстік Ирландияда, содан кейін Ирландия Республикасында енгізілген, ИРА операцияларын қысқартты және ақыр соңында моральды құртты. Үгіт-насихат кезінде барлығы он сегіз адам қаза тапты, олардың жетуі RUC мүшелері, ал сегіз - IRA мүшелері болды. Жалпы алғанда, науқан сәтсіз аяқталды. 1950 жылдардың соңында ол тоқтап, 1962 жылдың ақпан айында ресми түрде тоқтатылды.

1960 жылдар: Марксистік үрдіс және 1969 жылғы ажырым

1960 жылдары ИРА тағы бір рет солшыл ойшылдардың ықпалына ұшырады, әсіресе Коннолли қауымдастығында белсенді болған С. Десмонд Гривс және Рой Джонстон сияқтылар. Сонымен қатар штаб бастығы лауазымында үш солшыл мүшелер: Шон Кронин, Руари О Брэйдэй және Катал Гулдинг басым болды. Шекаралық науқан сәтсіз аяқталғаннан кейін ИРА және оның одақтастары өздерін қайта қарауға кірісті. 1962 жылы республикалық қозғалыста екі фракция болды; "Курра" фракциясы, Курагта түрме жазасын бірге өтеп келген, дәстүрлілікті жақтаған және қазір Падди Маклоган сияқты Синн Фэйнді басқаратын, және жас, солшыл IRA мүшелерінің фракциясы, мысалы, Руари О Брайдаи және Катал Гулдинг, олар қазір шекаралық сайлау науқанынан кейін IRA армия кеңесін басқарады. Curragh фракциясы Синн Фэйннің шекаралық науқанды тоқтатуға қатысы жоқ екенін ашық жариялағысы келді. Оларға мұндай нәрсені істемеу керектігі туралы қатты айтылды, өйткені бұл IRA-ның науқанды аяқтау туралы шешімін әлсірететіндігімен қатар, Sinn Féin ешқашан шешімге әсер етпейтін, өйткені IRA армия кеңесінің ғана науқанды бастау немесе аяқтау өкілеттігі бар еді. Бұдан басқа, IRA-ның айтуынша, Sinn Féin IRA-ға жауап береді, керісінше емес. ИРА-ның қатал ұстанымы Curragh фракциясын аластатты және олардың көбі, соның ішінде Маклоган мен Тони Маган, наразылық білдіру үшін Sinn Féin-ден кетті. Олардың салдарынан Джон Джо МакГирл Руари О Брэдайды Шинн Фейннің жаңа көшбасшысы ретінде ұсынды және бұл қабылданды. 1962 жылдың қыркүйегінде Катал Гулдинг О Брэйді ИРА штабының бастығы етіп алмастырды, жаңа күзетші қазір Синн Фэйн мен ИРА-ны басқарады. Сыныптық негізделген саяси көзқарасқа көшу және сектанттық деп саналатын кез келген ұстанымнан бас тарту, соның ішінде ИРА қаруын бір жақты қорғау үшін қолдану, бұл тарап 1969 жылдың тамызындағы Солтүстік Ирландиядағы тонауларда Белфасттың католик қауымдастықтары болды. Бұл 1969 жылғы республика қозғалысының Уақытша ИРА қанатына әкелген 1969 жылғы бөлінудің факторларының бірі болды, соңғысы жағдайдың дәстүрлі католик / ұлттық талдауына қол қойды, ал лауазымды адамдар марксистік көзқараспен жұмысшы таптар арасындағы ішкі жанжал тек капиталдың мүддесіне қызмет етті. Ирландияның Әділет департаменті 1969 жылдың наурыз айында шиеленісті байқады және Дублин үкіметіне IRA-ны бөлшектеу үшін оларды пайдалануға кеңес берді. Уақытша ИРА Солтүстік Ирландиядағы британдықтарға қарсы отыз жылдық қарулы науқанға кірісті, ол 1707 адамның өмірін алды. 1997 жылы ол өздерінің шабуылдарын тоқтату туралы мәлімдеді. 2005 жылы ол ресми түрде өзінің жорығының аяқталғанын жариялады және халықаралық бақылаумен қару-жарағының көп бөлігін жойды. Бүгінде Синн Фэйн, бір кездері ИРА-ның саяси қанаты, Дэйл Эрандағы да, Солтүстік Ирландия Ассамблеясындағы да ең үлкен партия. Оның жетекшісі Мэри Лу Макдональд - Дублиндегі оппозиция көшбасшысы. Ресми ИРА 1972 жылға дейін, олар атысты тоқтату туралы шақырғанға дейін, қиындықтар кезінде өз қарулы науқанын жүргізді. Алайда, 1979 жылға дейін кейбір мүшелері қарулы әрекеттерге қатысқан, содан кейін топты қаржы жинау бағытына қайта бағдарлау туралы шешім қабылданды.