Кіріспе
Қайыңдар туысы
Түрлер қорабы
| қазбалық таралу аймағы =
| сурет = Osmunda claytoniana JSG.jpg
| статусы = G5
| статус жүйесі = TNC
| статус анықтамасы =
| туыс = Claytosmunda
| аталық билігі = (Y. Yatabe, N. Murak. & K. Iwats.) Metzgar & Rouhan
| түрі = claytoniana
| авторы = (L.) Metzgar & Rouhan
| синонимдері = (туыс)
Osmunda subgenus Claytosmunda
(түр)
Osmunda claytoniana L.
Osmundastrum claytonianum (L.) Tagawa
| синонимдерінің анықтамасы = "Interrupted" ("Үзіліс") - құнарлы бөліктері құрғап, ақырында түскеннен кейін жапырақ тілімінің ортасында қалған бос кеңістікті сипаттайды. Қазба жұмыстары нәтижесінде бұл өсімдіктің Еуропада өскені және бұрынғы циркумбореалды таралу аймағына ие болғаны белгілі болды. Клейтосмундаға ұқсас жапырақ фрагменттері триас кезеңінен бастап табылған.
Speciesbox
| fossil range =
| image = Osmunda claytoniana JSG. jpg
| status = G5
| status system = TNC
| status ref =
| genus = Claytosmunda
| parent authority = (Y. Yatabe, N. Murak. & K. Iwats.) Metzgar & Rouhan
| species = claytoniana
| authority = (L.) Metzgar & Rouhan
| synonyms = (genus)
Osmunda subgenus Claytosmunda
(species)
Osmunda claytoniana L.
Osmundastrum claytonianum (L.) Tagawa
| synonyms ref = "Interrupted" describes the gap in middle of the blade left by the fertile portions after they wither and eventually fall off. The plant is known from fossils to have grown in Europe, showing a previous circumboreal distribution. Fragmentary foliage resembling Claytosmunda has been found in the fossil record as far back as the Triassic.
Сипаттама
Клейтосмунда клайтонияның жапырақтары екі рет қанаттанған, биік және кең, жапырақ тілімдері кезектесіп орналасқан сегменттерден құралып, қанат тәрізді иілген, ұшына қарай тартылады. Жапырақшаның төменгі бөлігі де қалған бөлігінен сәл жіңішке болады, себебі алғашқы сегменттер қысқарақ. Орташа ұзындығында үштен жетіге дейін қысқа, корица түсті жемісті сегменттері орналасқан, осының арқасында өсімдік осылай аталады. Егер олар болмаса, өсімдік өсуінің барлық кезеңдерінде Osmundastrum cinnamomeum (қоңыр папоротник) сияқты көрінеді. Екі түрді сегменттерінің табанынан ажыратуға болады: O. cinnamomeum-да мақта тәрізді түктер болса, C. claytoniana-дағы сирек түктер өте қысқа, көру үшін көбінесе үлкейту әйнегі қажет. Osmundaceae тұқымдасының басқа түрлері сияқты, өте үлкен тамырсабаққа ие, ал бұрынғы жылдардан қалған тік негіздері берік болады. Ол кішкентай, тығыз топтарды құрайды, тамырсабақтары арқылы жергілікті жерде таралады және көбінесе шеңберлер түзеді.
Таксономия
Бұл түрді алғаш рет 1753 жылы Карл Линней Osmunda claytoniana деп сипаттаған. †C. beardmorensis (J. M. Schopf, 1978) (Ортаңғы триас: Шығыс Антарктида). †C. chengii Blomfleur et al. 2017 (Орталық юра: Ляонин, Қытай). †C. johnstonii (Tidwell, Munzing & M. R. Banks, 1991) (?Ерте юра: Тасмания, Австралия). †C. embreii (Stockey & S. Y. Sm., 2000) (Крита дәуірінің басында: Калифорния, АҚШ). †C. liaoningensis (Wu Zhang & Shao Lin Zheng, 1991) (Орталық юра: Ляонин, Қытай). †C. nathorstii (C. N. Mill., 1967) (Палеоген: Шпицберген). †C. plumites (N. Tian & Y. D. Wang 2014[a]) (Орталық юра: Ляонин, Қытай). †C. preosmunda (Y. M. Cheng, Yu F. Wang & C. S. Li, 2007) (Орталық юра: Ляонин, Қытай). †C. sinica (Y. M. Cheng & C. S. Li, 2007) (Орталық юра: Ляонин, Қытай). †C. tekelili (E. I. Vera, 2012) (Крита дәуірінің басында: Батыс Антарктида). †C. wangii (N. Tian & Y. D. Wang, 2014[b]) (Орталық юра: Ляонин, Қытай). †C. wehrii (C. N. Mill., 1982) (Миоцен: Вашингтон, АҚШ). †C. zhangiana Tian et al, 2021. (Орталық юра, Ляонин, Қытай)
Солтүстік Америка
Солтүстік Американың шығысында: Ұлы көлдер аймағында; Канаданың шығысында – Манитобаның оңтүстігінде, Онтариода, Квебекте (ағаштар шебіне дейін солтүстікке қарай); және Ньюфаундлендке дейін шығысқа қарай; АҚШ-тың шығысында – Жоғарғы Жаңа Англиядан бастап Аппалачи таулары мен Атлант мұхитының жағалауы арқылы оңтүстік-шығыс АҚШ-қа, Грузия және Алабама штаттарына дейін; және батысқа қарай Оңтүстік АҚШ арқылы Миссисипи өзеніне дейін, содан кейін Миссисипи ойысы арқылы Орта Батыс АҚШ-сы арқылы Ұлы көлдерге дейін.
Азия
Шығыс Азияда папоротник субтропиктік және қоңыржай Азияның мына аймақтарында табалады: Шығыс Гималай, Оңтүстік-Орталық Қытай және Шығыс Қытай, Тайвань, Корея түбегі, Рюкю аралдары мен Жапония.
Экология
Claytosmunda claytoniana ылғалды аймақтарда, көбінесе ормандарда, бірақ көбірек ашық жағдайларда және биомдарда да кездеседі, алайда батпақтарда сирек. Үзілісқан папоротник көбінесе қазтұяқ, даршын және сезімтал папоротниктермен қатар табылады.
Гибридтер
Osmunda × ruggii – C. claytoniana және O. spectabilis (американдық патша қоңырсығы) арасындағы будандас түр. Бұл будандас маңызды, себебі ол C. claytoniana мен O. spectabilis арасындағы генетикалық жақындық, C. claytoniana мен O. cinnamomeum арасындағы генетикалық жақындықтан артық екенін көрсетеді (осы факті O. cinnamomeum-ды Osmunda туысынан бөліп, Osmundastrum деген жеке туысқа қосуға себеп болды). Osmunda × ruggii өсімдігі тұқымсыз және C. claytoniana мен O. spectabilis өсетін көптеген аймақтарға қарамастан, тек екі табиғи популяциясы ғана белгілі.
Дәрілік
Ирокездер бұл өсімдікті қан ауруларын және жұқпалы жыныстық ауруларды емдеу үшін пайдаланған.