Кіріспе

Хутикальпа (xutiˈkalpa) – Гондурас мемлекетіндегі Оланчо департаментінің астанасы, 2023 жылғы есеп бойынша халқы 75 790 адамды құрайды және Хутикальпа муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады. Рио-Жутикальпа өзенінің жанындағы кең өзен аңғарында орналасқан бұл қала Оланчоның мал және ауыл шаруашылығы экономикасы үшін маңызды сауда орталығы болып есептеледі. Таза тұжырымға арналған Кафедраль де ла Иммакулада Консепсьон шіркеуі – Джутикальпаның тәуелді Рим-католик дін аймағының кафедралық епископтық орыны.

География

Джутикальпа аймағы Гуаяпе өзені аңғарын қамтиды, оның шекарасы Сьерра-де-Агальта тау жотасымен шектеледі. Бұл аймақтағы ең танымал шағын ауылдар – Ла Консепсьон және Ла Эмпализада. Ең жақын қала – Катакамас, солтүстік-шығысқа қарай 48 шақырым қашықтықта орналасқан.

Климат

Климат Тегусигальпадан немесе жақын маңдағы Кампаментодан айтарлықтай жылырақ, себебі Ютикальпа аңғарының биіктігі оған ықпал етеді. Мамыр мен қыркүйек аралығында (жаңбырлы маусым) бірнеше дүркін найзағай болады. Қазан, қараша және желтоқсан айларында ауа суынып, көбінесе бұлтты болады, жапырақ майыс жаууы мүмкін. Қаңтардан сәуірге дейін аймаққа өте аз жаңбыр түседі (құрғақ маусым). Осы маусымда дала өрттері жиі кездеседі, кейбіреулері ескі, заңсыз тәжірибе арқасында егісті жаңарту үшін қасақана тудырылады, ал қалғандары ыстықтан немесе өрт сөндірушілік шаралардың жоқтығынан болады. Бұл өрттер Ютикальпа аңғарының үстін шамамен бір айға созылатын қалың түтінмен жабады. Алғашқы жаңбырдан кейін ауа тазарады. Жаңбырлы маусымда денге қызуының қоздырғыштарына толы лайлы шұңқырлардың көп болуына байланысты, осы ауруға шағу қаупі жоғары.

Орналасу

Қала он екі негізгі ауданға бөлінеді, олар Барриос немесе "Колониялар" деп аталады: Баррио Эль-Центро, Баррио де Хесус, Баррио Калона, Баррио Ла Хоя, Баррио Белен, Колония Сан-Мигель, Баррио Эль-Портильо, Баррио Эль-Кампо, Колония Эль-Кампо Уно, Колония Эль-Кампо Дос, Баррио Эль-Цемпирио, Баррио Эль-Чикль және Баррио де ла Круз. Қаланың көп бөлігі Ютикальпа өзенінің оңтүстік-батыс жағындағы біртекті еңісте орналасқан. Айналасында көптеген кішкентай елді мекендер бар. Ютикальпаның серіктес қаласы Катакамас Оланчо тас жолының ең шығыс нүктесінде орналасқан. "Лос Поэтас" бульвары Баррио Эль-Центроны Оланчо тас жолымен байланыстырады және Гондурас қалааралық автобустарының қозғалысын қабылдайды. Басты автобус станциясы "Лос Поэтас" бульварының басында орналасқан, ал бірнеше автобус компаниялары Оланхоның барлық 23 ауданына немесе "муниципиосына" қызмет көрсетеді. Discovery және Aurora автобус компаниялары Тегусигальпа және Катакамаға жүйелі және жайлы автобустар жібереді. Ютикальпада екі қоғамдық саябақ бар: Баррио Эль-Центродағы Parque Central, бір жағында Консепсион Әзіресіне арналған кафедральдық собор, ал екінші жағында қала әкімдігі (алкальдия) орналасқан. Екінші, кішкентайрақ Parque Infantil саябағы Санта-Клара мектебінің қарсы жағында, Баррио Беленде орналасқан. Колумбияға дейінгі цивилизациялардың іздерін Баррио Беленде кездейсоқ түрде табуға болады.

Демография

2013 жылғы Гондурас халық санағы бойынша Джутикальпа муниципалитетінің халқы 124 828 адамды құрады. Олардың 91,20% метис, 6,71% еуропалық нәсілді, 1,05% қара немесе афро-гондурастық, 0,43% үнді және 0,60% басқа ұлт өкілдері.

Экономика

Ютикальпаның экономикасы негізінен ауыл шаруашылығы және саудаға негізделген. Оланчоның кең, құнарлы өзен аңғарлары жүгері, мал және сүт шаруашылықтарын қолдайды. Қатты және тұзды Queso Olanchano ірімшігі мен "Mantequilla Crema" ақ қаймағы бірнеше сүт зауыттарында көп мөлшерде өндіріліп, елдің ішінде, Орталық Америка аймағында және АҚШ-қа экспортталады. Сәтті шаруашылықтарға жақын орналасқандығы және Оланчодағы жалғыз асфальтталған тас жолдың бойында орналасқандығының арқасында Ютикальпа экономикасы салыстырмалы өркендеуге алып келді. Қуатты ауыл шаруашылығы базасына қарамастан, Ютикальпада жұмыссыздық жоғары деңгейде. Көбінесе Ютикальпа тұрғындары өздерін асырау үшін "пульперия" деп аталатын шағын дүкендер ашып, көршілеріне тұрмыстық заттар мен азық-түлік сатады. Ютикальпада көптеген шағын бизнес, түрлі мейрамханалар (тако стендтерінен бастап кондиционерленген мекемелерге дейін), жапон үкіметі сыйлаған аурухана, медициналық клиникалар және көптеген мемлекеттік және жеке мектептер бар. Қаланың және жергілікті банк филиалдарының ішінде банкоматтарды оңай табуға болады. Лос Поэтас бульварының басында жаңа сауда орталығы ашылды, ал қала бойынша төрт толық жабдықталған супермаркет жақсы орналасқан. Баррио Эль-Центро және Баррио де Хесус аудандарында жақында жол жөндеу жұмыстары аяқталды, бірақ қала шетіндегі көптеген көшелер асфальтталмаған күйде қалды. Аймақ Сьерра-де-Агальта ұлттық паркіне баратын туристер үшін және Талгуа әктас үңгірлерін (аймақтың ежелгі тұрғындарының кальцийленген, фосфоресцентті қалдықтары бар) зерттеуге келген туристер үшін көліктік торап болып табылады. Гондураста Ютикальпа ең танымал алкогольді пальма ағашының (койол) шарабымен мәшһүр. Жергілікті тұрғындар құрғақ маусымның ортасында (наурыз және сәуір айларында) пальма ағаштарын кесіп, шарапты сол жерде ішеді немесе сусынды пластик бөтелкелерге салып, нарыққа тасымалдайды. Бұл сусынды табуға ең қолайлы орын – Тегусигальпаға қарайтын жолдың батысында, Ютикальпадан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Ла Консепсьон ауылы.

Білім

Қалада түрлі мемлекеттік және жеке мектептер, лицейлер мен университеттер бар. Бір жеке екі тілді мектеп – Day Star School School, оны Минесота штатынан келген екі америкалық ашқан, ол балабақшадан 12-сыныпқа дейін білім береді.

Қалалық жәрмеңке

Ютикальпа жәрмеңкесі 8–14 желтоқсанда тойланады және "Консепсион Әзіретіне" арналған. Осы кезеңде қаланың басты көшелерінде, Parque Central саябағында және AGAO "Olancho фермерлер мен шаруалар қауымдастығында" бірнеше шаралар өтеді.

Гастрономия

Олланчоның сауда орталығы болғандықтан, Джутикальпа жаңа өнімдер, сүт өнімдері және ет негізінде әртүрлі жергілікті тағамдар ұсына алады. Типик тағамдарына елдегі ең жақсыларының бірі саналатын "Карне Асада", танымал "Тападо Оланчано", "Юка кон Чичаррон", "Балеада", "Такос", "Тахадитас", "Энчиладас", "Пастелитос де Карне" және басқа да жергілікті дәмді тағамдар кіреді. "Роскилья", "кесадилья" және "хохальдра" жүгері мен ірімшік негізінде дайындалады; өңірдегі ірімшік ресурстарының көптігі және жүгері өндірісінің жоғары деңгейіне байланысты, ең жақсылары Джутикальпада, әсіресе Ла Консепсьон ауылында таба аласыз. Соңғы жылдары аймақта тилапия шаруашылықтары сәтті дамыды, нәтижесінде Джутикальпаның көптеген мейрамханаларында таза тилапия балығының танымалдылығы мен қолжетімділігі артты.

Спорт

Қаланың футбол командасы – "Лос Канечерос" лақап атымен танымал Ютикальпа ФК, ал стадионның аты Хуан Рамон Бреве Варгас.