Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хутикальпа (xutiˈkalpa) – Гондурас мемлекетіндегі Оланчо департаментінің астанасы, 2023 жылғы есеп бойынша халқы 75 790 адамды құрайды және Хутикальпа муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады. Рио-Жутикальпа өзенінің жанындағы кең өзен аңғарында орналасқан бұл қала Оланчоның мал және ауыл шаруашылығы экономикасы үшін маңызды сауда орталығы болып есептеледі. Таза тұжырымға арналған Кафедраль де ла Иммакулада Консепсьон шіркеуі – Джутикальпаның тәуелді Рим-католик дін аймағының кафедралық епископтық орыны.
Juticalpa (xutiˈkalpa) is the capital of Olancho Department in Honduras, with a population of 75,790 (2023 calculation), and the municipal seat of Juticalpa Municipality. Situated in a broad river valley alongside the Rio Juticalpa, the town is a commercial centre for much of Olancho's ranching and agricultural economy. Its Catedral de la Inmaculada Concepción, devoted to the immaculate Conception, is the cathedral episcopal see of the suffragan Roman Catholic Diocese of Juticalpa.
География
Джутикальпа аймағы Гуаяпе өзені аңғарын қамтиды, оның шекарасы Сьерра-де-Агальта тау жотасымен шектеледі. Бұл аймақтағы ең танымал шағын ауылдар – Ла Консепсьон және Ла Эмпализада. Ең жақын қала – Катакамас, солтүстік-шығысқа қарай 48 шақырым қашықтықта орналасқан.
The Juticalpa area encompasses the Guayape River valley, bordered by the Sierra de Agalta range. Among the most notable of the small villages in the area is La Concepción and La Empalizada. The nearest town is Catacamas, 30 miles to the northeast.
Климат
Климат Тегусигальпадан немесе жақын маңдағы Кампаментодан айтарлықтай жылырақ, себебі Ютикальпа аңғарының биіктігі оған ықпал етеді. Мамыр мен қыркүйек аралығында (жаңбырлы маусым) бірнеше дүркін найзағай болады. Қазан, қараша және желтоқсан айларында ауа суынып, көбінесе бұлтты болады, жапырақ майыс жаууы мүмкін. Қаңтардан сәуірге дейін аймаққа өте аз жаңбыр түседі (құрғақ маусым). Осы маусымда дала өрттері жиі кездеседі, кейбіреулері ескі, заңсыз тәжірибе арқасында егісті жаңарту үшін қасақана тудырылады, ал қалғандары ыстықтан немесе өрт сөндірушілік шаралардың жоқтығынан болады. Бұл өрттер Ютикальпа аңғарының үстін шамамен бір айға созылатын қалың түтінмен жабады. Алғашқы жаңбырдан кейін ауа тазарады. Жаңбырлы маусымда денге қызуының қоздырғыштарына толы лайлы шұңқырлардың көп болуына байланысты, осы ауруға шағу қаупі жоғары.
The climate is significantly warmer than Tegucigalpa or nearby Campamento because of the Valle de Juticalpa's elevation. Several thunderstorms occur during the period of May through September (wet season). October, November and December are cooler and often cloudy with drizzle. From January through April, the region receives very little rain (Dry Season). During this season field fires are often observed, some are intentionally created due to an old unlawful practice for renewing crops, and others are the result of severe heat or arson; these fires create a thick blanket of smoke that settles over the Juticalpa Valley for almost a month. The air improves after the first rain. During the rainy season, the incidence of dengue fever is quite high due to the many mud puddles that become breeding grounds for mosquitoes.
Орналасу
Қала он екі негізгі ауданға бөлінеді, олар Барриос немесе "Колониялар" деп аталады: Баррио Эль-Центро, Баррио де Хесус, Баррио Калона, Баррио Ла Хоя, Баррио Белен, Колония Сан-Мигель, Баррио Эль-Портильо, Баррио Эль-Кампо, Колония Эль-Кампо Уно, Колония Эль-Кампо Дос, Баррио Эль-Цемпирио, Баррио Эль-Чикль және Баррио де ла Круз. Қаланың көп бөлігі Ютикальпа өзенінің оңтүстік-батыс жағындағы біртекті еңісте орналасқан. Айналасында көптеген кішкентай елді мекендер бар. Ютикальпаның серіктес қаласы Катакамас Оланчо тас жолының ең шығыс нүктесінде орналасқан. "Лос Поэтас" бульвары Баррио Эль-Центроны Оланчо тас жолымен байланыстырады және Гондурас қалааралық автобустарының қозғалысын қабылдайды. Басты автобус станциясы "Лос Поэтас" бульварының басында орналасқан, ал бірнеше автобус компаниялары Оланхоның барлық 23 ауданына немесе "муниципиосына" қызмет көрсетеді. Discovery және Aurora автобус компаниялары Тегусигальпа және Катакамаға жүйелі және жайлы автобустар жібереді. Ютикальпада екі қоғамдық саябақ бар: Баррио Эль-Центродағы Parque Central, бір жағында Консепсион Әзіресіне арналған кафедральдық собор, ал екінші жағында қала әкімдігі (алкальдия) орналасқан. Екінші, кішкентайрақ Parque Infantil саябағы Санта-Клара мектебінің қарсы жағында, Баррио Беленде орналасқан. Колумбияға дейінгі цивилизациялардың іздерін Баррио Беленде кездейсоқ түрде табуға болады.
The town is divided into twelve major neighbourhoods, called Barrios or "Colonias": Barrio El Centro, Barrio de Jesús, Barrio Calona, Barrio La Hoya, Barrio Belén, Colonia San Miguel, Barrio El Portillo, Barrio El Campo, Colonia El Campo Uno, Colonia El Campo Dos, Barrio El Cementerio, Barrio El Chicle and Barrio de la Cruz. The majority of town lies on a gradual slope on the southwestern side of the Juticalpa river. There are many smaller communities in the surrounding area. Juticalpa's sister city, Catacamas, is located at the easternmost terminus of the paved Olancho highway. The Boulevard Los Poetas connects Barrio El Centro to the Olancho highway and receives Honduran intercity bus traffic. The main bus station is located at the beginning of the "Boulevard Los Poetas" and several bus companies serve all of Olancho's 23 counties or "municipios". Two bus companies, Discovery and Aurora, send regular and executive service buses to Tegucigalpa and Catacamas. Juticalpa also has two public parks, Parque Central located in Barrio El Centro with the cathedral dedicated to the Virgin of Concepción on one side, and the city hall (alcaldía) on the opposite side. The second smaller park Parque Infantil is located in Barrio Belén across the Santa Clara school. Remnants of pre Columbian civilisations can be found occasionally in Barrio Belén.
Демография
2013 жылғы Гондурас халық санағы бойынша Джутикальпа муниципалитетінің халқы 124 828 адамды құрады. Олардың 91,20% метис, 6,71% еуропалық нәсілді, 1,05% қара немесе афро-гондурастық, 0,43% үнді және 0,60% басқа ұлт өкілдері.
At the time of the 2013 Honduras census, Juticalpa municipality had a population of 124,828. Of these, 91.20% were Mestizo, 6.71% White, 1.05% Black or Afro Honduran, 0.43% Indigenous and 0.60% others.
Экономика
Ютикальпаның экономикасы негізінен ауыл шаруашылығы және саудаға негізделген. Оланчоның кең, құнарлы өзен аңғарлары жүгері, мал және сүт шаруашылықтарын қолдайды. Қатты және тұзды Queso Olanchano ірімшігі мен "Mantequilla Crema" ақ қаймағы бірнеше сүт зауыттарында көп мөлшерде өндіріліп, елдің ішінде, Орталық Америка аймағында және АҚШ-қа экспортталады. Сәтті шаруашылықтарға жақын орналасқандығы және Оланчодағы жалғыз асфальтталған тас жолдың бойында орналасқандығының арқасында Ютикальпа экономикасы салыстырмалы өркендеуге алып келді. Қуатты ауыл шаруашылығы базасына қарамастан, Ютикальпада жұмыссыздық жоғары деңгейде. Көбінесе Ютикальпа тұрғындары өздерін асырау үшін "пульперия" деп аталатын шағын дүкендер ашып, көршілеріне тұрмыстық заттар мен азық-түлік сатады. Ютикальпада көптеген шағын бизнес, түрлі мейрамханалар (тако стендтерінен бастап кондиционерленген мекемелерге дейін), жапон үкіметі сыйлаған аурухана, медициналық клиникалар және көптеген мемлекеттік және жеке мектептер бар. Қаланың және жергілікті банк филиалдарының ішінде банкоматтарды оңай табуға болады. Лос Поэтас бульварының басында жаңа сауда орталығы ашылды, ал қала бойынша төрт толық жабдықталған супермаркет жақсы орналасқан. Баррио Эль-Центро және Баррио де Хесус аудандарында жақында жол жөндеу жұмыстары аяқталды, бірақ қала шетіндегі көптеген көшелер асфальтталмаған күйде қалды. Аймақ Сьерра-де-Агальта ұлттық паркіне баратын туристер үшін және Талгуа әктас үңгірлерін (аймақтың ежелгі тұрғындарының кальцийленген, фосфоресцентті қалдықтары бар) зерттеуге келген туристер үшін көліктік торап болып табылады. Гондураста Ютикальпа ең танымал алкогольді пальма ағашының (койол) шарабымен мәшһүр. Жергілікті тұрғындар құрғақ маусымның ортасында (наурыз және сәуір айларында) пальма ағаштарын кесіп, шарапты сол жерде ішеді немесе сусынды пластик бөтелкелерге салып, нарыққа тасымалдайды. Бұл сусынды табуға ең қолайлы орын – Тегусигальпаға қарайтын жолдың батысында, Ютикальпадан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Ла Консепсьон ауылы.
Juticalpa's economy is primarily agricultural and commercial. Olancho's wide, fertile river valleys support maize, cattle and dairy farms. Queso Olanchano a hard and salty cheese, and "Mantequilla Crema" white cream, are produced in great quantities at several dairies and exported throughout the country, the Central American region, and United States. Because of its proximity to successful farms and its position on the only paved highway in Olancho, Juticalpa's economy has led to relative prosperity. Despite its strong agricultural base, unemployment in Juticalpa is high. To support themselves, many citizens of Juticalpa run small stores called pulperías where they sell household items and food stores to neighbors. Juticalpa contains a number of small businesses, many restaurants (ranging from taco stands to dine in establishments with air conditioning), a hospital donated by the Japanese government, medical clinics, and a number of public and private schools. ATMs are easily found throughout the town and inside local bank branches. A new mall opened at the beginning of Boulevard Los Poetas, and four fully supplied supermarkets are well distributed across town. Recent road paving projects were finished in Barrio El Centro and Barrio de Jesús, but most of the town peripheral streets remain unpaved. The area serves as a transit hub for the tourists headed to The Sierra de Agalta National Park, and for tourists visiting The Cuevas de Talgua, limestone caves containing the calcified phosphorescent remains of ancient inhabitants of the area. In Honduras, Juticalpa is most famous for the production of an alcoholic palm Coyol tree wine known as coyol wine. Residents knock down palm trees in the middle of the dry season (March and April) and enjoy the wine at the sites, or transport the beverage to the marketplace in plastic bottles. The easiest place to find the drink is in the village of La Concepción, a few kilometers west of Juticalpa on the highway to Tegucigalpa.
Білім
Қалада түрлі мемлекеттік және жеке мектептер, лицейлер мен университеттер бар. Бір жеке екі тілді мектеп – Day Star School School, оны Минесота штатынан келген екі америкалық ашқан, ол балабақшадан 12-сыныпқа дейін білім береді.
The city is served by various public and private schools, high schools and universities. One private bilingual school is Day Star School School, started by two Americans from Minnesota that serves pre kindergarten to 12th grade.
Қалалық жәрмеңке
Ютикальпа жәрмеңкесі 8–14 желтоқсанда тойланады және "Консепсион Әзіретіне" арналған. Осы кезеңде қаланың басты көшелерінде, Parque Central саябағында және AGAO "Olancho фермерлер мен шаруалар қауымдастығында" бірнеше шаралар өтеді.
Juticalpa's fair is celebrated on 8–14 December and is dedicated to "The Virgin of Concepción". During this period several activities take place across the city's main streets, at the Parque Central and at the AGAO "Asociación de Ganaderos y Agricultores de Olancho".
Гастрономия
Олланчоның сауда орталығы болғандықтан, Джутикальпа жаңа өнімдер, сүт өнімдері және ет негізінде әртүрлі жергілікті тағамдар ұсына алады. Типик тағамдарына елдегі ең жақсыларының бірі саналатын "Карне Асада", танымал "Тападо Оланчано", "Юка кон Чичаррон", "Балеада", "Такос", "Тахадитас", "Энчиладас", "Пастелитос де Карне" және басқа да жергілікті дәмді тағамдар кіреді. "Роскилья", "кесадилья" және "хохальдра" жүгері мен ірімшік негізінде дайындалады; өңірдегі ірімшік ресурстарының көптігі және жүгері өндірісінің жоғары деңгейіне байланысты, ең жақсылары Джутикальпада, әсіресе Ла Консепсьон ауылында таба аласыз. Соңғы жылдары аймақта тилапия шаруашылықтары сәтті дамыды, нәтижесінде Джутикальпаның көптеген мейрамханаларында таза тилапия балығының танымалдылығы мен қолжетімділігі артты.
Being the commercial centre of Olancho, Juticalpa is able to offer a variety of local cuisine based on fresh produce, dairy and meat. Typical dishes include Carne Asada (one of the best offered in the country), the renowned Tapado Olanchano, Yuca con Chicharrón, Baleadas, Tacos, Tajaditas, Enchiladas, Pastelitos de Carne, and other local delicacies. Rosquillas, quesadillas and hojaldras are corn and cheese based; due to the extensive cheese resources, and the high production of corn in the area, the best are found in Juticalpa, specifically in the village of La Concepción. In late years tilapia farms have been a success in the area, giving way to popularity and availability of fresh tilapia fish in many of Juticalpa's restaurants.
Спорт
Қаланың футбол командасы – "Лос Канечерос" лақап атымен танымал Ютикальпа ФК, ал стадионның аты Хуан Рамон Бреве Варгас.
The City's football team is Juticalpa F. C., nicknamed "Los Canecheros", the stadium is called Juan Ramón Brevé Vargas.